Mamy postęp w dywersyfikacji dostaw minerałów krytycznych, ale do bezpieczeństwa droga daleka

Najnowszy raport Międzynarodowej Agencji Energetycznej (IEA) pokazuje, jak świat za wszelką cenę dąży do zabezpieczenia sobie krytycznych surowców mineralnych. Dostawy są zdominowane przez kilku graczy, a coraz bardziej pogrążamy się w politycznym chaosie. Najpierw pandemia, teraz wojna w Europie i Afryce.

W raporcie Global Critical Minerals Outlook 2025 IEA zauważa niewielki postęp w dywersyfikacji światowych dostaw. Czy to jednak wystarczy w obliczu politycznych wyzwań i rosnącego popytu na technologie czystej energii?

Według MAE Chiny i Indonezja odpowiadają za zdecydowaną większość wzrostu podaży metali do baterii, takich jak kobalt, grafit i nikiel. Średni udział w rynku trzech największych dostawców wzrósł w l. 2020-2023 z 82 proc. do 86 proc. Agencja szacuje, że także około dwie trzecie globalnego wzrostu zdolności recyklingu baterii od 2020 r. miało miejsce w Chinach.

W górnictwie minerałów krytycznych trend jest podobny. Co prawda podaż litu z krajów takich jak Argentyna i Zimbabwe to pewna nowość, jednak udział trzech największych krajów górniczych w dostawach pozostaje wysoki, a miedź, nikiel i kobalt mają stać się jeszcze bardziej skoncentrowane geograficznie. IEA ostrzega, że mogą nastąpić poważne niedobory m.in. jeśli chodzi o miedź. W 2035 r. może brakować nawet 30 proc. tego surowca. Podobnie może być z litem.

Dominacja Chin w łańcuchu dostaw nie podlega dyskusji. Kraj ten przewodzi rafinacji 19 z 20 minerałów strategicznych związanych z energią, ze średnim udziałem w rynku wynoszącym około 70 proc. Problemy może wywołać decyzja Chin o ograniczeniu eksportu do USA galu, germanu i antymonu, kluczowych minerałów do produkcji półprzewodników.

Demokratyczna Republika Konga poinformowała o czteromiesięcznym zawieszeniu wydobyciu kobaltu w celu powstrzymania spadku cen w tym roku.

Jeśli chodzi o innowacje, IEA widzi obietnicę w eksploracji minerałów napędzanej przez sztuczną inteligencję, bezpośrednim wydobyciu litu i przetwarzaniu metali ziem rzadkich z glin jonowych. Mogłoby to obniżyć koszty i wpływ na środowisko, otwierając nowe szlaki dostaw w krajach takich jak Uganda, Brazylia i Australia. Jednak raport ostrzega, że bez międzynarodowej współpracy sam postęp technologiczny nie zapewni odporności dostaw.

Wysokie koszty, nawet o 50 proc. wyższe w nowych jurysdykcjach, i niskie ceny kluczowych minerałów w 2024 r. odstraszają od inwestycji. Na przykład ceny litu spadły o ponad 80 proc. po wcześniejszym wzroście w latach 2021–2022.

IEA wzywa do wprowadzenia mechanizmów politycznych w celu stabilizacji rynków i zmniejszenia ryzyka inwestorów.
Analitycy podkreślają, że główne gospodarki nie zasypują gruszek w popiele. Stany Zjednoczone wydały rozporządzenia wykonawcze w celu przyspieszenia wydawania pozwoleń i zachęcania do krajowej produkcji, a UE wyznaczyła 47 strategicznych projektów na mocy ustawy o krytycznych surowcach. Jednocześnie kraje bogate w zasoby, takie jak Indonezja i Demokratyczna Republika Konga, prowadzą politykę mającą na celu ochronę wartości zasobów mineralnych poprzez ograniczenia eksportowe i lokalne nakazy dotyczące zawartości.