EC Szombierki to jeszcze zabytek czy już ruina?

Prokuratura Rejonowa prowadzi śledztwo w sprawie możliwości popełnienia przestępstwa na terenie Elektrociepłowni Szombierki w Bytomiu. Wniosek w tej sprawie złożyły władze miasta, zniecierpliwione bezczynnością właściciela niszczejącego obiektu.

EC Szombierki znajduje się na pograniczu dzielnic Szombierki i Karb, niedaleko kopalni Bobrek, w trójkącie trzech linii kolejowych. Jako obiekt przemysłowy funkcjonowała w latach 1920-2011. Od kilku lat jej właścicielem jest spółka Rezonator SA z siedzibą w Gliwicach. Uznawana jest za obiekt historycznego dziedzictwa postindustrialnego Bytomia i Górnego Śląska, posiadająca bardzo dużą wartość zabytkową.

Ze względu na brak bieżącej konserwacji obiekt stopniowo niszczeje. Prezydent miasta zwrócił się już kilka razy do właściciela z propozycją przejęcia lub odkupienia od spółki nieruchomości, za cenę równą cenie ich nabycia przez Rezonator SA... Odbyło się także kilka spotkań z udziałem władz miasta i przedstawiciela właściciela obiektu. Zarząd spółki Rezonator SA nie wyraził woli ani przekazania ani sprzedania nieruchomości gminie.

- W związku z pogarszającym się stanem technicznym budynków EC Szombierki, prezydent Bytomia w sierpniu 2019 r. zawnioskował do sląskiego wojewódzkiego konserwatora zabytków o sprawdzenie stanu zachowania zabytkowego zespołu EC wraz z jego wyposażeniem. Kontrola odbyła się w lutym 2020 r. z udziałem miejskiego konserwatora zabytków w Bytomiu. 27 lutego 2020 r. sląski wojewódzki konserwator zabytków, działając w oparciu o art. 40, ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami zalecił właścicielowi wykonanie konkretnych niezbędnych do przeprowadzenia prac zabezpieczających obiekt EC. WKZ wyznaczył dwa terminy oględzin nieruchomości celem oceny efektów prac wskazanych w zaleceniach pokontrolnych. Właściciel obiektu nie stawił się i nie złożył stosownych wyjaśnień. Drugi termin rekontroli, w której miejski konserwator zabytków brał udział, a na której nie pojawił się właściciel obiektu, to 17 grudnia 2020 r. - informuje Tomasz Sanecki z Biura Prasowego Urzędu Miejskiego w Bytomiu.

Władze miejskie prócz wnioskowania o kontrolę konserwatorską podjęły dalsze kroki. I tak 5 października 2020 r. prezydent Bytomia pisemnie zwrócił się do powiatowego inspektora nadzoru bw Bytomiu. Prosił go o podjęcie stosownych działań w ramach posiadanych kompetencji, w stosunku do właściciela EC Szombierki, związanych z obowiązkiem utrzymania obiektu budowlanego w należytym stanie technicznym.

Trzy tygodnie później, 26 października 2020 r., zakres wpisu do rejestru zabytków, decyzją śląskiego wojewódzkiego konserwatora zabytków, został rozszerzony o otoczenie zabytkowego zespołu EC Szombierki. W tym samym czasie miejski konserwator zabytków przekazał śląskiemu wojewódzkiemu konserwatorowi zabytków zgłoszenia mieszkańców Bytomia dotyczące kradzieży kostki brukowej z terenu EC z prośbą o podjęcie stosownych działań w ramach posiadanych kompetencji.

Wreszcie 1 lutego 2021 r. prezydent Bytomia Mariusz Wołosz zawiadomił prokuraturę o możliwości popełnienia przestępstwa poprzez zaniechanie i niewykonanie zaleceń pokontrolnych wojewódzkiego konserwatora zabytków i tym samym doprowadzenie do niszczenia i uszkodzenia zabytku. Podstawą prawną wszczętego śledztwa był art. 108, ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Przepis ten stanowi, że kto niszczy lub uszkadza zabytek, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Prokuratura Rejonowa w Bytomiu wszczęła śledztwo w sprawie doprowadzenia w latach 2016-2021 przez zaniechanie do uszkodzenia zabytku w postaci EC Szombierki, przez sprawcę, na którym ciążył prawny szczególny obowiązek zapobiegnięcia temu skutkowi. Ewentualne rozstrzygnięcie sądu nic nie zmieni jednak w kwestii własności obiektu, a na tym przecież władzom miejskim zależy.

Jaką funkcję mogłaby pełnić w przyszłości zabytkowa elektrociepłownia? Nie ma w tym momencie sprecyzowanej koncepcji, jednak obowiązujące przepisy nakładają pewne ramy. Dla terenu EC Szombierki brak jest obowiązującego planu miejscowego. Natomiast w obowiązującym Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Bytom, przyjętym Uchwałą nr XVI/204/11 Rady Miejskiej w Bytomiu z 24 sierpnia 2011 r., zawarto dyspozycje kierunkowe co do oczekiwanego sposobu zagospodarowania obiektu wraz z otaczającym terenem.

Jako przeznaczenie dominujące wskazano Tereny zabudowy przemysłowej: nieruchomości i obiekty przemysłowe. Jako przeznaczenie równorzędne - dopuszczono możliwość funkcjonowania wielkopowierzchniowych obiektów handlowych. Natomiast jako przeznaczenie dopuszczalne wskazano szereg innych funkcji. Mogą tam powstać m.in. budynki służby zdrowia i obiekty kultu religijnego, a nawet zabudowa jednorodzinna.