Węgiel drożeje, a kopalnie walczą o przyszłość

Kopalni nie otwiera się na jeden sezon ani nie zamyka z powodu kilku słabszych miesięcy. Skutki takich decyzji odczuwa się przez dziesięciolecia - mówi Marian Zmarzły, podsekretarz stanu w Ministerstwie Energii

fot: Katarzyna Zaremba-Majcher

Marian Zmarzły, wiceminister energii

fot: Katarzyna Zaremba-Majcher

Kopalni nie otwiera się na jeden sezon ani nie zamyka z powodu kilku słabszych miesięcy. Skutki takich decyzji odczuwa się przez dziesięciolecia - mówi Marian Zmarzły, podsekretarz stanu w Ministerstwie Energii

Według najnowszych indeksów Agencji Rozwoju Przemysłu we wrześniu węgiel dla energetyki podrożał o 3,8 proc. miesiąc do miesiąca, a dla ciepłownictwa o 2,9 proc. Czy branża może odetchnąć?

Z takimi wnioskami byłbym bardzo ostrożny. Niektórzy już przedstawiają poprawę wyników górnictwa jako dowód skuteczności transformacji. Tymczasem, gdy masowym odejściom doświadczonych pracowników towarzyszy wzrost cen węgla, bilans może wyglądać lepiej, choć kondycja kopalń wcale się nie poprawia. Nie wolno mylić krótkoterminowego wyniku ekonomicznego z trwałą poprawą sytuacji sektora. Najbardziej niepokoi mnie ryzyko kadrowe. Zbyt pochopne zachęcanie do odejść na emerytury, bez analizy kompetencji i potrzeb ruchowych kopalń, może naruszyć ciągłość pracy załóg. W górnictwie doświadczenie przekłada się bezpośrednio na bezpieczeństwo. Musimy monitorować utratę kluczowych kompetencji, identyfikować zagrożenia i wdrażać środki ograniczające ryzyko. Nie możemy poprawiać bilansów kosztem bezpieczeństwa ludzi. Warto też spojrzeć na dane ARP w ujęciu rocznym: we wrześniu węgiel dla energetyki był tańszy o 0,2 proc. niż rok wcześniej, a dla ciepłownictwa o 5 proc. Jeden miesiąc wzrostów nie przesądza o odwróceniu trendu. Kopalni nie otwiera się na jeden sezon ani nie zamyka z powodu kilku słabszych miesięcy. Skutki takich decyzji odczuwa się przez dziesięciolecia.

Co więc powinno przesądzać o decyzjach dotyczących przyszłości kopalń?

Pełny obraz sytuacji: zasoby, zdolności wydobywcze, koszty, zapasy, import i rzeczywisty popyt energetyki. Indeksy cenowe ARP są ważne, ale nie zastąpią analizy technicznej ani oceny ryzyka. Chwilowa poprawa koniunktury nie rozwiązuje problemów strukturalnych.

Branża słyszy o transformacji od lat. Kolejne strategie i harmonogramy, a przedsiębiorstwa nadal mierzą się z problemami finansowymi. Czego najbardziej brakuje?

Spójności i konsekwencji. Nie można planować wydobycia w oderwaniu od miksu energetycznego i skutków społecznych. Państwo musi wiedzieć, skąd weźmie paliwo, ile za nie zapłaci i jakie krajowe zdolności produkcyjne trzeba utrzymać. Najdroższa transformacja to taka, w której najpierw podejmujemy decyzje, a dopiero potem liczymy ich konsekwencje.

W swoich wcześniejszych wypowiedziach proponował Pan ustanowienie pełnomocnika rządu odpowiedzialnego za bezpieczeństwo transformacji górnictwa i energetyki. Czy ta koncepcja nadal jest aktualna?

Tak. Nie chodzi o kolejny urząd, lecz o jednoznaczne przypisanie odpowiedzialności za cały proces. Decyzje dotyczące wydobycia, energetyki, finansowania, importu i osłon społecznych zapadają dziś w różnych miejscach. Proponowany pełnomocnik miałby je koordynować oraz pilnować, by ograniczanie wydobycia nie wyprzedzało dostępności alternatywnych źródeł energii. Zarządy odpowiadają za przedsiębiorstwa, a państwo – za spójność transformacji.

Ale kto ma dostarczyć dane, na których można oprzeć takie decyzje?

Potrzebujemy jednego, wiarygodnego obrazu sektora. Cenne są dane ARP oraz analizy środowiska naukowego. Korzystam także z opinii doradców i praktyków górnictwa, którzy potrafią ocenić zarówno ekonomikę, jak i techniczne oraz społeczne konsekwencje decyzji. Nie po to, by potwierdzali gotowe tezy, lecz by wskazywali ryzyka i możliwe rozwiązania. Temu ma służyć program optymalizacji strategii transformacji sektora, w tym prace nad scenariuszami do 2049 r. Chciałbym, aby ARP stała się w przyszłości głównym operatorem transformacji, aby rozszerzyła analizy prowadzone dla Ministerstwa Energii o zasoby, możliwości techniczne kopalń i bezpieczeństwo. Dopiero połączenie danych o produkcji, kosztach, popycie i logistyce pozwoli porównywać wykonalne warianty zmian. Nie wystarczy mi bilans na przyszły rok ani nawet najdokładniejsza analiza przeszłości. Chcę znać konsekwencje decyzji w perspektywie lat 2030, 2036 i 2049: ile węgla będziemy potrzebować, skąd go pozyskamy, jakie zdolności wydobywcze i kompetencje musimy zachować oraz ile będą kosztować poszczególne scenariusze – również społecznie i w wymiarze bezpieczeństwa. Właśnie takiego narzędzia potrzebowałby pełnomocnik odpowiedzialny za bezpieczeństwo transformacji górnictwa. Porozumienia ze stroną społeczną należy respektować, ale harmonogram nie może zastępować rachunku ekonomicznego, oceny możliwości technicznych i analizy ryzyka. Nie potrzebujemy strategii, która dobrze wygląda na prezentacji. Potrzebujemy takiej, którą da się wykonać, sfinansować i rozliczyć, zanim konsekwencje błędnych decyzji staną się nieodwracalne. Przyszłość polskiego górnictwa to sprawa całej gospodarki. Przy jednym stole potrzebujemy spółek, administracji, nauki i strony społecznej. Nie musimy zgadzać się we wszystkim, ale powinniśmy opierać rozmowę na tych samych danych. Największym zagrożeniem nie jest sama transformacja, lecz odkładanie potrzebnych decyzji.

W dyskusjach o bilansach i scenariuszach łatwo zgubić obawy pracowników.

Nie ma odpowiedzialnej transformacji bez człowieka. Za każdą kopalnią stoją pracownicy, ich rodziny, lokalne firmy i samorządy. O miejscach pracy, nowych kompetencjach i przyszłości regionów trzeba myśleć przed podjęciem nieodwracalnych decyzji, nie dopiero po zamknięciu zakładu.

MOŻE CIĘ ZAINTERESOWAĆ

Górnictwo ukształtowało to miasto. Będzie spotkanie o jego historii

W Jaworznie odbędzie się spotkanie o wpływie górnictwa na historię miasta i życie jego mieszkańców. 

Katastrofa w Halembie: „To była jedna z najbardziej dotkliwych tragedii górniczych”

Dzisiaj mija 20 lat od katastrofy w kopalni Halemba. W uroczystościach upamiętniających śmierć 23 górników wzięli udział m.in. Marek Skuza, wiceprezes ds. produkcji Polskiej Grupy Górniczej oraz Michał Pierończyk, prezydent Rudy Śląskiej.

Wolałbym budować kopalnie, niż je zamykać, ale potrzebny jest w tym wszystkim rozsądek

Nie chcemy widzieć, że kopalnie się starzeją, wyczerpują swoje zasoby i w wielu z nich coraz trudniej znaleźć w miarę dogodne i bezpieczne złoża - pisze w swoim felietonie Jacek Korski.

Ratownik z Halemby: Szli po żywych

Ta katastrofa była jedną z najtragiczniejszych w historii polskiego górnictwa węglowego. Wspomina ją Jan Gaura, emerytowany ratownik górniczy, który brał udział w dziesiątkach akcji ratowniczych, także tej w 2006 r. w Halembie.