Ratownik z Halemby: Szli po żywych

Ta katastrofa była jedną z najtragiczniejszych w historii polskiego górnictwa węglowego. Wspomina ją Jan Gaura, emerytowany ratownik górniczy, który brał udział w dziesiątkach akcji ratowniczych, także tej w 2006 r. w Halembie.

fot: Kajetan Berezowski

Jan Gaura, emerytowany ratownik górniczy

fot: Kajetan Berezowski

Ta katastrofa była jedną z najtragiczniejszych w historii polskiego górnictwa węglowego. Wspomina ją Jan Gaura, emerytowany ratownik górniczy, który brał udział w dziesiątkach akcji ratowniczych, także tej w 2006 r. w Halembie.

Był 21 listopada 2006 r. Wybiła 16.30, kiedy w pokładzie 506 na głębokości 1030 m nagły wybuch i zapłon metanu, a następnie eksplozja pyłu węglowego, zastały na posterunku pracy 23 górników zatrudnionych przy pracach likwidacyjnych ściany. Mieli za zadanie zdemontowanie wartego miliony złotych sprzętu. 

Katastrofa w Halembie była jedną z najtragiczniejszych w historii polskiego górnictwa węglowego. Każdego roku w listopadzie wraca do niej myślami Jan Gaura, emerytowany ratownik górniczy, który brał udział w dziesiątkach akcji ratowniczych, także tej w 2006 r. w Halembie.

– Zapadła w mojej pamięci jako jedna z najtrudniejszych. Pospieszyliśmy na ratunek kolegom. Był wybuch, ale przecież mógł się powtórzyć i wtedy może byłoby też po nas. Ale w takich sytuacjach nigdy się tak nie myślało. Trzeba było iść do akcji i się szło – wspomina.

„Zawsze idziemy po żywego” – ta maksyma przyświeca ratownikom górniczym. I tego pamiętnego dnia także przyświecała.

– Zawsze jest cień nadziei, idzie się naprzód i może po drodze akurat na kogoś żywego się natrafi. Z drugiej jednak strony zdawaliśmy sobie sprawę z faktu, że tam, gdzie oni byli, miał miejsce potężny wybuch i panuje atmosfera beztlenowa. Gdzieś tam z tyłu głowy każdy z nas wiedział swoje, ale nigdy nie odważylibyśmy się głośno powiedzieć, że to już koniec, że nie ma po co zjeżdżać na dół, bo to byłoby nie fair – dodaje Gaura.

Człowiekowi wydaje się, że na niego kolej...

Pamięta, że tuż przed wybuchem czterech ratowników wyszło ze ściany po zakończonej pracy.

– Dostali pozwolenie od sztygara. Skończyli opinkę i pianowanie, udali się do bazy. Ostatni jeszcze nie zdążył domknąć tamy, jak wszyscy poczuli ogromny podmuch powietrza. Gdyby wtedy sztygar nie puścił ich do tej bazy, to liczba ofiar byłaby większa – wspomina.

Do pracy w ratownictwie namówił go brat Jerzy, starszy o sześć lat. Już wcześniej zetknął się z ratownictwem, pracując w ścianie, ale o stałym zajęciu w stacji ratownictwa nie myślał. 

– Jak się zdecydowałem, to wszyscy dość dziwnie na mnie patrzyli, skąd niby taka decyzja na stare lata. Ktoś powiedział, że na przelicznikach do emerytury mi zależy. Ale tymi latami to mógłbym obdzielić jeszcze dwóch. Ja po prostu do tej decyzji długo dojrzewałem – przyznał Jan Gaura w rozmowie z dziennikarzem TG tuż po pamiętnej akcji ratowniczej w Halembie.

Brał też udział w akcji ratowniczej na Międzynarodowych Targach Katowickich. 

– Dużo rzeczy widziałem w życiu, ale takiego czegoś jeszcze nie. Coś potwornego. Zabici i ranni w różnym wieku. Na dole, w kopalni, często winne są siły natury, ale tam nie było o tym mowy. Przypomniał mi się od razu wypadek sprzed lat. To było tąpnięcie na „507”. Też fatalny widok. Zmarli i ranni, wszyscy razem. Pamiętam inny wypadek na ścianie „dwunastej”. Kolega zginął. Był kościelnym w parafii. Przeżyłem szok. W podobnych sytuacjach człowiekowi wydaje się, że teraz na niego kolej – przyznaje.

Spieszył z pomocą w różnych sytuacjach.

– Zawał na grubie jest paskudny, bo wiąże się z wypływem metanu i groźnych gazów. Po takim zawale może być „poprawka”. Takiej na pewno nikt żywy już nie przetrwa – zapewnia.

Na dole podczas akcji liczy się doświadczenie i inwencja. Do akcji zawałowych zabiera się masę sprzętu. 

– Ja ważyłem 83 kg, drugie tyle brałem na dół. To, czy się przyda, to już osobna sprawa. Pewnego razu zostaliśmy wezwani właśnie do zawału. Były szanse na dojście do żywych ludzi. Rozpoczęła się walka z czasem. Metanomierz wskazywał 3 proc. Zdawaliśmy sobie sprawę, z czym się mierzymy. Jak pojawił się metan, to już wiedzieliśmy, że wszystko trzeba będzie przebierać rękami. O narzędziach w podobnych okolicznościach trzeba zapomnieć, są zbyt ryzykowne. Przebieraliśmy ten cały bajzel rękami – tłumaczy.

Na szychcie zastał mnie wstrząs

Ratownicy – jak powiada – inaczej podchodzą do akcji niż reszta załogi. Mają swój świat.

– Z reguły wiemy, czego się tam, na dole, spodziewać. Przykład to wcześniejszy wypadek na Halembie, 30 lat temu. Przypuszczaliśmy, że w wyrobisku mogą znajdować się żywi ludzie. Nie było można tam wejść ze względu na wysoką temperaturę. Nagle kilku ciężko poparzonych górników w szoku, ale o własnych siłach, wybiegło z wyrobiska. Po prostu horror. Trafili do szpitala. Żaden nie przeżył – ucina.

On sam również kilkakrotnie spoglądał śmierci w oczy.

– Pamiętam, jak na szychcie zastał mnie wstrząs. Złapał od dołu, za nogi. Gdyby nie kolega stojący obok, który chwycił mnie za koszulę, chyba bym nie przeżył. Wygrzebałem się jakoś i razem wycofaliśmy się pod szyb. Dobrze jest mieć świadomość, że koledzy są blisko – przyznaje.

Co czuł, gdy było naprawdę źle? 

– Hmmm… – zakrywa przez chwilę twarz dłońmi, jakby chciał głębiej sięgnąć myślami do przeszłości.

– Myślałem o rodzinie, o najbliższych, że to już koniec. Kiedyś musiałem czołgać się 15 metrów przez wąskie i niskie wyrobisko. Po wykonaniu zadania zacząłem się wycofywać. Zahaczyłem o coś. Zdjąłem nawet kask i koszulę, żeby pokonać przeszkodę, ale dalej ani rusz. Zaczęła się panika, najgorsze, co może się przytrafić w takiej sytuacji. Pomyślałem sobie, opanuj się! W końcu uwolniłem się i wyszedłem – odpowiada.

Daje też radę młodym adeptom ratownictwa.

– Nie bądźcie chojrakami. Ja też taki byłem. Trzymajcie się tego, co mówią starsi i kierownictwo akcji. Pamiętajcie, że człowiek pozostawiony samemu w obliczu niebezpieczeństwa na dole nie ma szans.

MOŻE CIĘ ZAINTERESOWAĆ

1701949926 parada

To już tradycja. Górnicy po raz kolejny przejdą ulicami miasta

W niedzielę po Barbórce, 6 grudnia, ulicami Tarnowskich Gór ponownie przejdzie uroczysta Parada Górnicza.

Górnicza potyczka na argumenty. Ze związkowcami

Czy restrukturyzacja to tylko likwidacja kopalń? Jak pomagaliśmy innym państwom, by rozwijały u siebie górnictwo? O tym pisaliśmy 30 lat temu w „Trybunie Górniczej” z 21 listopada 1996 roku?

Nie zapomnimy. 20 lat temu górnicy z Halemby odeszli na wieczną szychtę. Cześć Ich pamięci

Dokładnie 20 lat temu, 21 listopada 2006 r., 1030 metrów pod ziemią w kopalni Halemba pracownicy firmy Mard demontowali urządzenia z likwidowanej ściany. Tej samej, na której niespełna rok wcześniej zasypało Zbigniewa Nowaka. Wydobyto go żywego po 111 godzinach. To był cud. I jak to z cudami bywa – nie powtórzył się. Metan zabił 23 górników z kopalni i z firmy zewnętrznej. Zawsze w listopadzie wspominamy ten dzień i tych ludzi. Tym razem nie była to wina natury, a ludzi, którzy lekceważyli przepisy.

Inwestycje w ruchu Knurów, czyli chłód popłynie kilometr pod ziemią

Przed nami górnicze święto. Tymczasem w ruchu Knurów kopalni Knurów-Szczygłowice (JSW) dobiegają końca prace nad uruchomieniem klimatyzacji centralnej, ogromnej inwestycji, dzięki której znacznej poprawie ulegną warunki pracy załóg w podziemnych wyrobiskach.