Inwestycje w ruchu Knurów, czyli chłód popłynie kilometr pod ziemią
Przed nami górnicze święto. Tymczasem w ruchu Knurów kopalni Knurów-Szczygłowice (JSW) dobiegają końca prace nad uruchomieniem klimatyzacji centralnej, ogromnej inwestycji, dzięki której znacznej poprawie ulegną warunki pracy załóg w podziemnych wyrobiskach.
fot: ARC
Z klimatyzacją centralną będzie bezpieczniej, ekonomiczniej i wydajniej
fot: ARC
Przed nami górnicze święto. Tymczasem w ruchu Knurów kopalni Knurów-Szczygłowice (JSW) dobiegają końca prace nad uruchomieniem klimatyzacji centralnej, ogromnej inwestycji, dzięki której znacznej poprawie ulegną warunki pracy załóg w podziemnych wyrobiskach.
Systemy klimatyzacji centralnej w kopalniach wdraża się z myślą o poprawie warunków pracy na dużych głębokościach, gdzie prowadzona jest eksploatacja i występuje wysoka temperatura skał, czyli zagrożenie klimatyczne. W Knurowie eksploatacja schodzi do coraz głębszych rejonów. I fakt ten w głównej mierze przyczynił się do podjęcia decyzji o realizacji inwestycji.
– Cały układ tej klimatyzacji polega na tym, że zamieniamy energię cieplną na energię chłodu. Zabudowane silniki metanowe o mocy 8 MW każdy spalają metan z kopalni i produkują ciepło oraz – za pośrednictwem prądnic – energię elektryczną. Podobnie jak w tradycyjnych silnikach spalinowych, energia cieplna i mechaniczna służy tutaj do napędzania prądnic. W naszej instalacji centralnej klimatyzacji w ruchu Knurów będziemy pobierali energię cieplną z silników zasilanych metanem, która do tej pory nie była w pełni wykorzystana. To ona będzie przemieniana na chłód. Najpierw chłodziarki absorpcyjne będą pobierać ciepło, czyli gorącą wodę o temperaturze 90-100 st. C. I w trakcie przemian fazowych zamienią ją na chłód. W pierwszym etapie będzie to schładzanie z 20 do 10 st. C. W drugim z 10 do 5 st. C. W trakcie trzeciego, ostatniego etapu chłodzenia, zadziałają sprężarki, tzw. chillery. Obrazowo mówiąc, są to swego rodzaju gigantyczne lodówki schładzające wodę pompowaną do podziemnych wyrobisk, do temperatury 1,5 st. C. Na dole woda lodowa zostanie rozprowadzona do głównych frontów robót rurociągami, aby zapewnić załodze warunki do pracy zgodne z przepisami – wyjaśnia tajniki technologii Arkadiusz Bączek, szef projektu, reprezentujący konsorcjum firm realizujących centralną stację klimatyzacji.
Woda lodowa popłynie na dół
Chodzi o wyrobiska zlokalizowane na głębokości od 850 do 1050 m. Tam właśnie jest, i w przyszłych latach będzie, prowadzone wydobycie. Na razie czas pracy w tych rejonach jest skrócony właśnie ze względu na trudne warunki klimatyczne.
– Będziemy posyłali na dół wodę lodową z pełną mocą w ilości 360 000 litrów na godzinę o temperaturze półtora stopnia. Ochłodzi przodki i ściany i wróci na powierzchnię zagrzana do temperatury ok. 20 st. C, po czym zostanie ponownie schłodzona do 1,5 st. C. Moc chłodnicza instalacji wynosi 7,2 MW – to tyle, ile mocy chłodniczej wytwarza ok. 35 000 domowych lodówek – zwraca uwagę Arkadiusz Bączek.
Istotą instalacji powierzchniowej jest właśnie wytwarzanie tzw. wody lodowej (zimnej) o temperaturze ok. 1,5 st. C, w stacji klimatycznej na powierzchni, i transportowanie jej w obiegu zamkniętym rurociągiem w szybie poprzez podajnik cieczy. Dalej jest ona rozprowadzana siecią rurociągów obiegu wtórnego do wyrobisk dołowych, w których pracują ludzie, a temperatura przekracza 28 st. C. W tych miejscach są rozlokowane chłodnice powietrza odbierające chłód (zimno) z wody i dzięki temu schładzają powietrze znajdujące się w wyrobisku. Rurociągi, którymi płynie woda lodowa z powierzchni aż do wyrobisk, są zaizolowane. Chodzi o to, aby maksymalnie ograniczyć jej ogrzewanie, zanim dotrze do chłodnic powietrza. Po przejściu przez chłodnice ogrzana woda wraca do stacji klimatycznej na powierzchni i po schłodzeniu ponownie kierowana jest do podziemnych wyrobisk, zamykając cykl pracy.
W instalacji zastosowano rozwiązania ograniczające wpływ na środowisko naturalne oraz zmniejszające energochłonność. Woda lodowa krąży w obiegu zamkniętym, chillery sprężarkowe wykorzystują nowoczesny, ekologiczny czynnik chłodniczy R1234ZE, a w warunkach zimowych zapotrzebowanie na energię cieplną z silników metanowych zostanie zredukowane przez zastosowanie tzw. free collingu, czyli wykorzystania niskiej temperatury powietrza atmosferycznego do wstępnego schładzania w wieżach chłodniczych ciepłej wody powracającej z wyrobisk.
– W ruchu Knurów proces chłodzenia odbywa się na powierzchni, na dole jest to uciążliwe i mniej efektywne ze względu na zagrożenie metanowe, ale też na odbiór ciepła, ponieważ urządzenia, zarówno sprężarki, jak i chłodziarki absorpcyjne, podczas pracy generują ciepło i trzeba mieć gdzie je zrzucić. My te urządzenia technologiczne chłodzimy na powierzchni, wykorzystując specjalne wieże chłodnicze. Wykorzystujemy ponadto energię cieplną uzyskiwaną ze spalania w silnikach metanu odebranego z dołu przez stację odmetanowania, co nie byłoby możliwe na dole kopalni – wskazuje dalej Arkadiusz Bączek.
Pełna automatyka
Wraz z postępem ścian i przodków przebudowywane będą również rurociągi doprowadzające wodę lodową wraz z chłodnicami. Cały układ centralnej klimatyzacji działać ma w pełni automatycznie. Dyspozytor na powierzchni śledzić będzie jedynie wartości wskazywane przez urządzenia pomiarowe układu. System sterowania centralną stacją klimatyzacji będzie automatycznie regulował ilość przepływającej zimnej wody do chłodnic powietrza w poszczególnych rejonach kopalni, w zależności od zapotrzebowania. Oczywiście taka regulacja będzie też możliwa przez specjalistę obsługi.
– Często pytają mnie, czy to rozwiązanie będzie mieć coś wspólnego z modną dziś sztuczną inteligencją. Owszem, sztuczna inteligencja często wspomaga pracę projektantów i informatyków, ale my oparliśmy się na doświadczonych projektantach i technologach. Nad prawidłowością działania procesów czuwać będą bardziej automatycy niż informatycy. Sprawdzenie urządzeń, ich fizyczna konfiguracja wraz z wszelkimi regulacjami i serwisowaniem to domena ludzi, specjalistów. AI nie wykona za nich tej pracy – zapewnia Arkadiusz Bączek.
Centralna klimatyzacja to dla knurowskiego zakładu górniczego inwestycja nie do przecenienia. Zgodnie z przepisami załoga może pracować w temperaturze poniżej 28 st. C 7,5 godziny. Gdyby temperatura przekraczała tę wartość, trzeba obniżyć czas pracy do sześciu godzin. Z klimatyzacją centralną będzie więc bezpieczniej, ekonomiczniej i wydajniej.
Warto też pokreślić, że w ruchu Knurów w ostatnich latach inwestycja goniła inwestycję. Pomijając budowę klimatyzacji centralnej, największą była budowa stacji wentylatorów na szybie Aniołki oraz modernizacja szybu Aniołki, która przede wszystkim poprawia bezpieczeństwo w rejonach kopalni Budryk i ruchu Knurów przewietrzanych na szyb Aniołki w wyniku zwiększenia ilości przepływającego powietrza (obniżenie zagrożenia metanowego i klimatycznego) oraz pozwoliła uprościć i skrócić sieć wentylacyjną KWK Budryk.
Poza tym w ruchu Knurów realizujemy zadanie inwestycyjne w celu zwiększenia wydajności załadunku ze zwałów węgla. Zakres robót w ramach inwestycji obejmuje wybudowanie nowego punktu załadunkowego składającego się z układu przenośników i wagi kolejowej na torze 213 wraz z pełnym wyposażeniem elektrycznym i sterowniczym. Realizacja inwestycji pozwoli ograniczyć konieczność przejazdów przez tory należące do PKP, co na dzień dzisiejszy znacznie wydłuża nam podstawianie wagonów pod załadunek na tor 217, a także zwiększyć liczbę podstawianych wagonów pod załadunek, co w konsekwencji ograniczy manewry kolejowe, przygotować mieszanki energetyczne z użyciem granulatu z własnej instalacji oraz zwiększyć zbieranie materiału ze zwału do 3,5 tys. t/d z obecnych 2,0-2,4 tys. t/d.
Zakończenie inwestycji w całości to kwestia najbliższego roku – tłumaczy Jakub Golemiec, zastępca kierownika Działu Inwestycji i Remontów w kopalni Knurów-Szczygłowice.