Węgiel brunatny w Polsce jest prawie w 100 proc. wykorzystywany jako surowiec do produkcji energii elektrycznej

Kopalnia Bełchatów to tysiące miejsc pracy

 

Węgiel brunatny jest skałą osadową pochodzenia organicznego. Powstał na skutek przemian wcześniej osadzonej materii roślinnej, zachodzących pod wpływem czynników biologicznych, geologicznych i geochemicznych. Jak podaje Państwowy Instytut Geologiczny, zawiera w sobie od 58 do 78 proc. węgla jako pierwiastka. Określa się go mianem pośredniego ogniwa między torfem a węglem kamiennym. Jest zaliczany do pierwotnych i nieodnawialnych źródeł energii. Węgiel brunatny jest przeważnie kruchy i słabo zwięzły. Odznacza się wysoką zawartością siarki (od 0,6 do 6,0 proc.), popielnością (od 1 do 50 proc.) i wilgotnością (od 15 do 70 proc.). Węgiel brunatny łatwo chłonie wodę. Jego wartość opałowa waha się od 5,9 do 23,9 MJ/kg.

Węgiel brunatny w Polsce jest prawie w 100 proc. wykorzystywany jako surowiec do produkcji energii elektrycznej. Spala się go w pięciu elektrowniach: Bełchatów, Turów, Pątnów I, Pątnów II i Konin. W 2019 r. łączna zainstalowana moc tych elektrowni wynosiła 8 332 MW, co stanowiło około 18 proc. mocy wszystkich polskich siłowni. W minionym roku z węgla brunatnego wytworzono 15,6 proc. energii elektrycznej w Polsce.

Paliwo to – z racji swojej specyfiki – jest wykorzystywane w pobliżu miejsca wydobycia. Transport węgla brunatnego jest skomplikowany i nieopłacalny. Podczas przewozu węgiel zbija się bowiem w masę trudną do rozładowania. Natomiast w zimie z powodu swojej wilgotności zamarza. Z tych właśnie powodów elektrownie bazujące na tym paliwie są budowane w pobliżu odkrywek. Surowiec dociera do nich przenośnikami taśmowymi. Natomiast do elektrowni skupionych w ZE PAK dostarcza się go koleją przemysłową. 

Najstarsza kopalnia wciąż wydobywa
Historia węgla brunatnego w Polsce sięga już XVII w. To wtedy w rejonie Niecki Żytawskiej, położonej na pograniczu Polski, Czech i Niemiec, zaobserwowano pożary płytkich jego złóż. Sto lat później rozpoczęła się jego eksploatacja. W XIX w. w okolicach Zittau i Reichenau (Bogatyni) istniało już blisko 100 prywatnych kopalń podziemnych i wyrobisk odkrywkowych. Od 1890 r. następowała stopniowa likwidacja drobnych zakładów górniczych. W ich miejsce powstawały większe gwarectwa. W 1904 r. regularną eksploatację metodą odkrywkową na skalę przemysłową rozpoczęła spółka akcyjna Herkules. To właśnie kopalnia o tej nazwie jest protoplastą zakładu, który obecnie jest znany jako KWB Turów.

Jednak najstarszą polską kopalnią węgla brunatnego jest Sieniawa. Eksploatacja rozpoczęła się tam w 1873 r., a historia samego złoża sięga roku 1853. To wtedy Cesarski Pruski Urząd Górniczy udzielił nadania „Emiliensglück” na węgiel brunatny. Co ciekawe, Sieniawa była jedyną podziemną kopalnią węgla brunatnego w Polsce. W roku 1997 rozpoczęła się likwidacja tego zakładu należącego do Skarbu Państwa. Proces ten trwał pięć lat. Jednak nie zakończył on górniczej historii w tym rejonie Ziemi Lubuskiej, bo w 2002 r. udało się pozyskać prywatnych inwestorów, którzy wznowili wydobycie. Od tamtej chwili kopalnia prowadzi eksploatację metodą odkrywkową. 

Złoża na dwie dekady
Zasoby geologiczne bilansowe węgla brunatnego w Polsce są zlokalizowane na obszarze ośmiu województw (dolnośląskiego, kujawsko-pomorskiego, lubelskiego, lubuskiego, łódzkiego, mazowieckiego, opolskiego i wielkopolskiego). W sumie wynoszą one blisko 23,3 mld t. Natomiast zasoby przemysłowe występują na obszarze czterech województw (dolnośląskiego, lubuskiego, łódzkiego i wielkopolskiego). Jest ich ok. 1 mld t i według szacunków – z uwzględnieniem obecnego poziomu wydobycia wynoszącego ok. 50 mln t rocznie – powinny wystarczyć na 18-20 lat. Najbliżej sczerpania są złoża w okolicach Konina i Turka (40 mln t).

Szacuje się, że wystarczą jeszcze na sześć lat. Najwięcej do wybrania jest natomiast w okolicach Bełchatowa. To ok. 640 mln t. Dla porównania należy odnotować, że światowe zasoby węgla brunatnego, przewidzianego do gospodarczego wykorzystania, występują w 44 krajach i szacowane są na 510 mld t. Bezdyskusyjnym liderem w tym zakresie jest Rosja, której zasoby szacuje się na 91 mld t. Drugie miejsce w tej kategorii przypada Australii (44 mld t) i Niemcom (40 mld t). Wydobycie węgla brunatnego w Polsce w 2019 r. osiągnęło poziom 53 mln t. Z czego ponad 40 mln t wydobyto w należącej do PGE GiEK kopalni Bełchatów. Trzy dekady temu w Polsce wydobywano 72 mln t węgla brunatnego. W 1999 było to 61 mln t, a dziesięć lat później 57 mln t. W 2018 r. Polska znalazła się na czwartym miejscu w świecie pod względem wydobycia węgla brunatnego – po Niemczech, Turcji i Rosji. Jak podaje PIG-PIB, w polskich kopalniach węgla brunatnego do dzisiaj wydobyto ponad 3,1 mld t.