Mija 46. rocznica rozpoczęcia strajku w kopalni Manifest Lipcowy. Pamiętasz jak to było?

Sygnatariusze Porozumienia Jastrzębskiego ze strony Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego (od lewej): Jarosław Sienkiewicz, Henryk Pałka i Tadeusz Jedynak

27 sierpnia 1980 roku w kopalni Manifest Lipcowy, dzisiaj Zofiówka, rozpoczął się strajk. Protestujący żądali realizacji postulatów gdańskich, do których dołączyli własne – dotyczące poprawy warunków pracy.

Porozumienie z przedstawicielami rządu udało się podpisać 3 września, po kilkunastu godzinach negocjacji. W tym roku obchodzimy już 43. rocznicę wydarzenia, które odcisnęło się mocno na historii regionu i kraju.

Porozumienie Jastrzębskie było trzecim – po Gdańskim i Szczecińskim – dokumentem podpisanym przez reprezentantów władz i strajkujących robotników na przełomie sierpnia i września 1980 roku. Porozumienia Sierpniowe umożliwiły powstanie NSZZ Solidarność, a także miały ogromny wpływ na przemiany demokratyczne.

W podpisanym 3 września Porozumieniu Jastrzębskim potwierdzono ustalenia gdańskie. Dodatkowo zniesiono czterobrygadowy system pracy w górnictwie, który oznaczał konieczność pracy przez 7 dni w tygodniu. Władze zobowiązały się również do przedstawienia projektu ustawy obniżającej wiek emerytalny w branży. Ważnym ustaleniem była też zapowiedź wprowadzenia od stycznia 1981 roku wszystkich sobót i niedziel wolnych od pracy.

Ale po kolei...

Na początku lipca 1980 r. na skutek m.in. podwyżki cen mięsa wybuchły spontaniczne strajki w zakładach pracy na południu i wschodzie kraju. 14 sierpnia 1980 r. w Stoczni Gdańskiej rozpoczęto strajk w obronie zwolnionej z pracy Anny Walentynowicz, działaczki WZZ Wybrzeża. Na jego czele postawiono Lecha Wałęsę, który przed kilkoma laty sam z przyczyn politycznych stracił pracę w Stoczni. Strajk  szybko rozlał się na inne zakłady. 16 sierpnia udało się wypracować wstępne porozumienie. Władze zapowiedziały podwyżkę płac i przyznanie dla stoczniowców specjalnego dodatku do pensji.

Komitety strajkowe powstały także w Elblągu i Szczecinie. Rozpoczęły się strajki na Dolnym Śląsku, a 29 sierpnia stanęły kopalnie na Górnym Śląsku. W ich efekcie władze PRL zgodziły się na powstanie niezależnych związków zawodowych.

Podpisano wówczas: porozumienie w Szczecinie – 30 sierpnia 1980, sygnowane przez Mariana Jurczyka (z ramienia rządu przez Kazimierza Barcikowskiego); porozumienie w Gdańsku – 31 sierpnia 1980, sygnowane przez Lecha Wałęsę – w sali BHP Stoczni Gdańskiej im. Lenina, charakterystycznym wielkim długopisem (z ramienia rządu przez Mieczysława Jagielskiego); porozumienie w Jastrzębiu-Zdroju – 3 września 1980, sygnowane przez Jarosława Sienkiewicza z MKS przy KWK Manifest Lipcowy (z ramienia rządu przez Aleksandra Kopcia); porozumienie w Hucie Katowice (Dąbrowa Górnicza) – 11 września 1980, sygnowane przez Zbigniewa Kupisiewicza (z ramienia rządu przez Franciszka Kaima).

W pierwszym punkcie porozumień szczecińskich i gdańskich stwierdzano, że działalność związków zawodowych nie spełniła nadziei i oczekiwań pracowników, dlatego uznaje się za celowe powołanie nowych, samorządnych związków zawodowych, które byłyby autentycznym reprezentantem klasy pracującej. Na podstawie tego punktu dopuszczono do zarejestrowania NSZZ „Solidarność”.

W dalszej części rząd zobowiązał się m.in. do wniesienia do Sejmu ustawy o ograniczeniu cenzury. Władze zobowiązały się do ponownego zatrudnienia osób zwolnionych z pracy po wydarzeniach 1970 i 1976. W kwestii gospodarczej władze zobowiązały się do opublikowania podstawowych założeń reformy i umożliwienia nad nią publicznej dyskusji. Reforma miała opierać się na zwiększonej samodzielności przedsiębiorstw i udziale samorządu robotniczego w zarządzaniu.

17 września 1980 roku powołano do życia ogólnopolski Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”, którego członkami zostało prawie dziesięć milionów osób.