Górnictwo kontra samorząd? Można się porozumieć, bo jest dobra wola obu stron

Stawiają na dialog w trudnych sprawach

Od początku tej sprawy musimy jasno stawiać fakty: właścicielem tego gruntu jest Skarb Państwa, a podmiotem odpowiedzialnym za prowadzenie prac i gaszenie zwałowiska jest wyłącznie SRK. To spółka była zleceniodawcą tych badań, to ona jest ich dysponentem i to na niej ciążył obowiązek przedstawienia ich opinii publicznej. Eksperci IETU potwierdzili dziś, że badania wykazały przekroczenia dopuszczalnych wartości niebezpiecznych substancji, w tym m.in. arsenu, kadmu, ołowiu, cynku, a także benzo(a)pirenu i etylobenzenu – podkreśla Michał Pierończyk, prezydent Rudy Śląskiej.

Dodał, że bezpieczeństwo mieszkańców jest absolutnym priorytetem, dlatego wystąpił do Prokuratury Rejonowej w Rudzie Śląskiej z wnioskiem o ocenę prawnokarną działań spółki, wskazując na możliwość popełnienia przestępstwa z art. 182 § 1 Kodeksu karnego. Zwrócił się także do wojewody śląskiego, Ministerstwa Energii oraz Ministerstwa Klimatu i Środowiska.

Skierowałem pismo do Prezesa SRK, w których domagam się m.in.: zgłoszenia sprawy do Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska celem remediacji gruntu, przeprowadzenie badań gruntu na terenie przyległych ogródków oraz badań wymywalności zanieczyszczeń z wód odciekowych, stworzenia ekranu izolacyjnego, zabezpieczenia terenu przed dostępem osób niepowołanych oraz jasnego harmonogramu przeprowadzania działań naprawczych na obszarze A, który jeszcze pozostał do wygaszenia - informuje prezydent. 

Co na to SRK? Proponuje realne rozwiązania

Obiekt, który pozostawiła po sobie w „spadku” kopalnia Pokój, przez lata generował uciążliwości. SRK to zmienia.

- Hałdy, to pogórnicze obiekty, które często przysparzają problemy mieszkańcom. Temat dotyczy całych społeczności, dlatego w jego rozwiązaniu Spółka Restrukturyzacji Kopalń stawia na otwarty dialog. Tak jest m.in. w Rudzie Śląskiej. We wtorek 22 września w Szkole Podstawowej nr 16 w Rudzie Śląskiej odbyło się kolejne spotkanie z mieszkańcami. Tematem rozmowy była hałda Pokój, czyli niepożądany spadek po działalności pobliskiej kopalni. Podsumowano dotychczasowe prace i wskazano dalsze działania - informuje SRK.

Podczas spotkania zaprezentowano wyniki badań gruntu w części hałdy Pokój I, zlokalizowanej w bezpośrednim sąsiedztwie zabudowań w rejonie ul. Szyb Andrzeja i Lecha. Na zlecenie SRK ekspertyzę wykonała akredytowana jednostka - Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych z Katowic. Taka była deklaracja prezesa SRK Jarosława Wieszołka podczas poprzedniego spotkania z mieszkańcami Rudy Śląskiej, które odbyło się w lutym br.

Badania przeprowadzono na tzw. obszarach A, B i D zwałowiska. Wykonano 24 otwory badawcze o całkowitej długości 102 m i pobrano 118 próbek gleb przemysłowych oraz gruntów w celu oznaczenia w nich zawartości 33 substancji zanieczyszczających, w tym metali ciężkich, metaloidu, węglowodorów aromatycznych i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA). Ponadto wykonano ocenę zanieczyszczenia poszczególnych próbek, otworów oraz całościowo gruntów danego podobszaru.

Analizowane materiały nie spełniają kryteriów jakościowych przewidzianych do aktualnie sprawowanej przez nie funkcji. Jednak pod względem zawartości metali ciężkich i metaloidu nie odbiegają zasadniczo od gruntów innych hałd pogórniczych. Oznaczone poziomy zanieczyszczeń są także zbieżne z poziomami zanieczyszczeń udokumentowanymi na Szczegółowej mapie geochemicznej Górnego Śląska w skali 1:25 000 autorstwa Państwowego Instytutu Geologicznego. Wyjątkiem jest zanieczyszczenie metalami ciężkimi powierzchniowej warstwy gruntu tzw. obszaru A (wobec czego SRK złożyło zawiadomienie do Prokuratury, która ostatecznie umorzyła postępowanie). Ponadto w obszarze D zaobserwowano zanieczyszczenie WWA wynikające ze składowania odpadów budowlanych (m.in. papy dachowej). Z kolei w obszarze B odnotowano zanieczyszczenie WWA wynikające z pożaru na hałdzie oraz przekroczenia dopuszczalnych zawartości węglowodorów aromatycznych - informuje SRK.

W informacji przekazanej przez SRK czytamy, że znacząca część przekroczeń wynika z zastosowania bardziej restrykcyjnych (niższych) poziomów zawartości dopuszczalnych, odpowiednych do gruntów z grupy I, najczystszej, typowej m.in. dla terenów zielonych. Na skutek decyzji planistycznych Urzędu Miasta część zwałowiska pogórniczego, pełniącego przez lata funkcje przemysłowe, zakwalifikowano właśnie jako teren zielony.

W przypadku zastosowania bardziej liberalnych (wyższych) poziomów zawartości dopuszczalnych, odpowiednich do terenów użytkowanych gospodarczo, takich jak właśnie hałda Pokój, liczba przekroczeń uległa by znaczącemu zmniejszeniu.

Spółka Restrukturyzacji Kopalń, mając na względzie bezpieczeństwo mieszkańców, niezwłocznie po otrzymaniu ekspertyzy IETU, poinformowała o otrzymanych wynikach Urząd Miasta Ruda Śląska oraz Wojewodę Śląskiego. Dodatkowo obszar hałdy oznakowano jako teren objęty zakazem wstępu.

KALENDARIUM

• SRK przejęła hałdę Pokój I, wraz z częścią pokopalnianego majątku, od Polskiej Grupy Górniczej z początkiem 2017 roku. Już w kolejnym roku ujawniono ogniska zapożarowania. Przejęcie kolejnej części, czyli tzw. Pokój II nastąpiło 3 marca 2022 roku. Wtedy do Spółki trafiła też druga część hałdy, na której również wykryto zapożarowanie.
• W ramach doraźnych prac naprawczych, na podstawie wykonanych badań terenu, w 2019 roku Główny Instytut Górnictwa opracował projekt zabezpieczenia przeciwpożarowego w postaci wykonania okrywy uszczelniającej obszar A w części hałdy Pokój I. Rok później zrealizowano prace.
• W 2023 roku ujawniano kolejne ogniska zapożarowania, dlatego zdecydowano o rekultywacji całego terenu zwałowiska. 27 grudnia 2023 roku zawarto umowę dla części Pokój I, a 25 maja 2024 roku dla części Pokój II. Efektem podjętych przez SRK działań jest zakończenie w połowie 2025 roku rekultywacji całej części hałdy Pokój II, a w połowie 2026 roku trzech obszarów hałdy Pokój I - B, C i D.

TEREN BYŁ KONTROLOWANY

W ramach umowy na rekultywację części Pokój I Spółka zleciła analizę gruntu okrywy uszczelniającej dla obszaru A (wykonanej w 2020 roku). Raport otrzymany 29 października 2024 roku wykazał obecność metali ciężkich. Wobec tego SRK złożyła do WIOŚ w Katowicach zawiadomienie dot. podejrzenia naruszenia przepisów o ochronie środowiska (4.11.2024 r.) oraz zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa do Prokuratury Rejonowej w Rudzie Śląskiej (15.11.2024 r.). Równolegle Spółka zleciła wykonanie badań próbek materiałów z pozostałej części hałdy (działka 2704/234) akredytowanemu podmiotowi Eurofins OBiKŚ Polska Sp. z o.o. Raport z analizy otrzymany w grudniu 2024 roku, nie wykazywał przekroczeń obowiązujących norm.

W kwietniu 2025 roku odbyły się trzy kontrole WIOŚ w Katowicach, w związku z interwencjami SRK kierowanymi do organu, które nie wykazały nieprawidłowości. W związku z tym 20 maja 2025 roku SRK wystąpiła do Prokuratury o wyrażenie zgody na podjęcie działań wiązanych m.in. z utylizacją wskazanej okrywy na obszarze A, na co otrzymała zezwolenie w odpowiedzi z 11 czerwca 2025 roku.

Wobec tego 18 czerwca 2025 roku SRK złożyła wniosek o dofinansowanie działań rekultywacyjnych w NFOŚiGW i przeprowadzono rozeznanie cenowe na opracowanie dokumentacji projektowo-kosztorysowej zabezpieczenia przeciwpożarowego obszaru A hałdy Pokój I. W sierpniu 2025 roku Wyższy Urząd Górniczy przeprowadził kontrolę wraz z wizją terenową i zweryfikował dokumentację. Wreszcie 12 marca 2026 roku SRK otrzymała informację z NFOŚiGW o pozytywnej ocenie wniosku o dofinansowanie i przyznaniu środków finansowych.

CO DALEJ Z OBSZAREM A?

Spółka Restrukturyzacji Kopalń, kierując się dobrem mieszkańców, zawarła 22 lipca br. umowę na opracowanie dokumentacji projektowo-kosztorysowej, która obejmie m.in. badania termiczne i chemiczne gruntu oraz szczegółowe rozwiązania projektowe w zakresie:

• rekultywacji technicznej i biologicznej;
• likwidacji skażenia gruntu metalami ciężkimi;
• minimalizacji negatywnego wpływu prac na okoliczne tereny oraz mieszkańców,

Termin na opracowanie dokumentacji wynosi 9 miesięcy od zawarcia umowy.