fot: Krystian Krawczyk
Współistnienie górnictwa odkrywkowego z obszarami Natura 2000 rodzi wielorakie problemy. Na niedawnym Krajowym Zjeździe Górnictwa Odkrywkowego przybliżyła je Miranda Ptak z wrocławskiego OUG-u
fot: Krystian Krawczyk
Odkrywka: W sieci przyrodniczo chronionych obszarów znajduje się 644 udokumentowanych złóż z 20 kopalinami.
Paweł i Gaweł w jednym stali domu, Paweł na górze, a Gaweł na dole... Któż nie zna tej bajki mistrza Fredry i komplikacji w stosunkach między zwaśnionymi lokatorami?
Przyrodników cieszy zapewne intensywny rozwój w Polsce sieci obszarów Natura 2000. W latach 60. ubiegłego stulecia była ledwie ideą entuzjastów ochrony środowiska, w 30 lat później została ujęta w karby prawne unijnych dyrektyw (ptasiej i siedliskowej), które w maju 2004 r. zostały transponowane do polskiej ustawy o ochronie przyrody. Jednak intensywny rozwój sieci przestrzennie spójnych systemów ekologicznych oznacza zarazem kurczenie się powierzchni odkrywkowej działalności górniczej.
W naszym kraju poszerzenie tej postaci ochrony przyrody o nowe obszary i nowe cenne przyrodniczo gatunki i siedliska ożywiło się zwłaszcza w ostatnich latach.
– Do końca czerwca 2007 r. ustanowiono w Polsce 72 obszary ptasie i 184 obszary siedliskowe. Łącznie zajmowały one wówczas około 12,8 proc. powierzchni kraju. Już na koniec 2009 r. stan wyznaczonych obszarów naturowych był następujący: 823 obszary siedliskowe, zajmujące łącznie 11,05 proc. powierzchni lądowej oraz 141 obszarów ptasich, zajmujących łącznie 15,56 proc. tejże powierzchni. W grudniu tegoż 2009 r. te pierwsze rozpościerały się na 38 tys. lądu i 3,6 tys. km2 morza, zaś te drugie na – odpowiednio – 55,2 i 6,5 tys. km2. Na koniec I kwartału br. całkowita ustalona w Polsce liczba obszarów Natura 2000 sięgnęła 957, o łącznej powierzchni lądowej obejmującej 19,95 proc. – zestawia Miranda Ptak z Okręgowego Urzędu Górniczego we Wrocławiu, zaznaczając, że nowe kraje UE mają zdecydowanie wyższy od starych udział obszarów Natura 2000.
Tymczasem z przeprowadzonych badań możliwości prowadzenia odkrywkowej działalności górniczej, oddziałującej na obszary Natura 2000, wynika, że w takich szczególnych strefach znajduje się 644 udokumentowanych złóż rozmaitych kopalin. Ich położenie nakłada się na 77 obszarów ptasich, 99 siedliskowych oraz 2 o obu tych walorach przyrodniczych. W zidentyfikowanej grupie złóż znajduje się 20 kopalin, bardzo istotnych z gospodarczego punktu widzenia. Zawierają one między innymi: dolomity, gliny ceramiczne i ogniotrwałe, kruszywa naturalne, kredy, kwarce i piaski kwarcowe, torfy, węgiel brunatny, wapienie i margle, granity, marmury, bazalty, porfiry, piaskowce i melafiry. Dominują wśród nich złoża kruszyw naturalnych oraz kamieni drogowych i budowlanych.
Geografia udokumentowanych złóż obejmuje wszystkie 16 województw kraju. Jednak – jak zauważa Miranda Ptak – ich rozkład jest nierównomierny. Czołowe miejsca na liście szczególnie bogatych w złoża oraz obszary Natura 2000 województw zajmują zachodniopomorskie oraz dolnośląskie.
Czy w koegzystencji górników z przyrodą muszą być oni tymi, którzy – wracając do fredrowskiej bajki – „najdziksze wyczyniają swawole”? Miranda Ptak wśród mocnych stron polskiego górnictwa odkrywkowego w aspekcie sieci obszarów Natura 2000 wskazuje na trzy. Jej zdaniem istniejąca sytuacja wymaga dokładniejszego przygotowywania inwestycji na etapie projektowania, większych reżimów w gospodarowaniu powierzchnią eksploatacyjną, większej dbałości o ochronę środowiska na każdym etapie prowadzonej działalności.
– W pełni popierając uzasadnioną, a nie pozorną, konieczność ochrony środowiska, w tym szczególnie w obszarach Natura 2000, konieczne jest wypracowanie racjonalnych zasad i norm korzystania z tegoż środowiska, w tym również, w uzasadnionych przypadkach, kryteriów prowadzenia eksploatacji z uwzględnieniem zasad kompensacji przyrodniczej – uważa prof. Piotr Czaja z Akademii Górniczo-Hutniczej.
.
