Założenia sprawiedliwej transformacji na Śląsku będą ewoluować – nie mają wątpliwości analitycy oraz politycy

Górny Śląsk jest najbardziej zależnym od węgla regionem nie tylko w Polsce, ale w całej Unii Europejskiej – w kopalniach pracuje ok. 74 tys. osób (zdjęcie sprzed pandemii)

Mamy pierwszą wersję Regionalnego Planu Sprawiedliwej Transformacji Województwa Śląskiego 2030. Projekt został przyjęty przez zarząd województwa 31 marca. Zawiera opis procesu transformacji i wskazanie terytoriów, które będą najbardziej dotknięte jej negatywnymi skutkami, ocenę gospodarczych, społecznych i terytorialnych skutków przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu wraz z określeniem celów i rodzajów planowanych operacji, a także mechanizmu zarządzania całym procesem.

– Środki Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji w województwie śląskim będą służyć realizacji głównego celu funduszu, tj. łagodzeniu skutków społecznych, gospodarczych i środowiskowych przejścia na gospodarkę neutralną dla klimatu. W powiązaniu z innymi źródłami finansowania, w szczególności środkami Polityki Spójności 2021-2027, środkami pozostałych filarów Mechanizmu Sprawiedliwej Transformacji oraz innymi środkami publicznymi i prywatnymi, dedykowanymi działaniom i projektom komplementarnym, fundusz nada nowy impet gospodarce regionu oraz otworzy lepsze perspektywy rozwoju przed jego mieszkańcami, zwłaszcza tymi najbardziej dotkniętymi negatywnymi następstwami nieuniknionego procesu transformacji – podkreśla we wstępie do projektu Jakub Chełstowski, marszałek województwa śląskiego.

Województwo odchodzi od górnictwa oraz przemysłu ciężkiego i zmierza w kierunku nowej gospodarki, opartej o nowoczesne i przyjazne dla środowiska technologie, które staną się przyczynkiem do sukcesywnego rozwoju województwa w najbliższej przyszłości – zapewniają autorzy projektu. 

Określenie ram
Dlaczego Plan Sprawiedliwej Transformacji Województwa Śląskiego jest ważny? To dokument bazowy, który określa ramy procesu transformacyjnego w regionie nie tylko z wykorzystaniem środków pochodzących z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, ale również innych unijnych źródeł, które mogą skutecznie wspierać wdrażanie przemian społeczno-gospodarczych w regionach górniczych.

Punktem wyjścia do przygotowania Regionalnego Planu Sprawiedliwej Transformacji jest, uchwalona w październiku 2020 r., Strategia Rozwoju Województwa Śląskiego Śląskie 2030. Zaprezentowana w strategii wizja rozwoju regionu harmonijnie wpisuje się w założenia Europejskiego Zielonego Ładu, zorientowanego na tworzenie nowoczesnej, konkurencyjnej gospodarki, uwzględniającej kwestie neutralności klimatycznej i ograniczenia emisji gazów cieplarnianych.

Plan powstał w oparciu o liczne opinie i propozycje zebrane podczas spotkań realizowanych z udziałem przedstawicieli poszczególnych podregionów, samorządów, podmiotów górniczych, organizacji pozarządowych, związków zawodowych, młodzieży, a także mediów – informuje Urząd Marszałkowski.

Proces transformacji to zmiana struktury wytwórczej, wygaszanie przestarzałych bloków energetycznych zasilanych węglem i zastępowanie ich OZE. W projekcie stawia się też na poprawę jakości powietrza, w tym przechodzenie na gospodarkę zeroemisyjną. Zaplanowano wsparcie dla przedsiębiorców i osób fizycznych, którzy zastąpią węgiel źródłem ekologicznym. Transformacja ma objąć też transport.

Zgodnie z szacunkami IBS do roku 2030 w województwie śląskim zajdzie konieczność zapewnienia nowych miejsc pracy dla 28-31 tys. osób, w tym dla 13 tys. osób odchodzących z górnictwa oraz 15-18 tys. osób zatrudnionych w branżach powiązanych. 

Wyzwania klimatyczne
Skala zmian do 2050 r. to poziom co najmniej 200 tys. nowych miejsc pracy, zmiana profilów kształcenia, konieczność przekwalifikowania tysięcy pracowników, zatrzymanie odpływu najbardziej wykształconych i kreatywnych mieszkańców. Wyzwania klimatyczne będą również generowały konieczność zmian w procesach technologicznych firm wysokoemisyjnych i energochłonnych (sektory podlegające transformacji), w których zatrudnionych jest obecnie ok. 139 tys. osób, jak również zmiany w sektorze energetycznym opartym głównie na węglu.

Śląskie jest najbardziej zależnym od węgla regionem nie tylko w Polsce, ale w całej UE. To tu najwięcej osób pracuje w górnictwie węgla (ok. 74 tys. osób). To jest największe wyzwanie związane z planowanymi celami klimatycznymi. Miejsca pracy w branży węglowej charakteryzują się dużą koncentracją geograficzną. Są to duże skupiska miast średniej wielkości, w regionie najsilniej zurbanizowanym i najgęściej zaludnionym w kraju. Kopalnie i inne zakłady związane z wydobyciem zlokalizowane są w bliskim sąsiedztwie centrów miast, często bezpośrednio przy osiedlach mieszkaniowych.

Do gmin w transformacji górniczej zostały zaliczone 64 jednostki samorządowe, znajdujące się przede wszystkim w centralnej i zachodniej części województwa, głównie na obszarach wydobycia węgla. W zdecydowanej większości są to gminy zlokalizowane w Aglomeracji Rybnickiej, Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii i przy granicy z województwem małopolskim.

Dalsze prace nad dokumentem zakładają uzgodnienia z Ministrem Funduszy i Polityki Regionalnej oraz konsultacje społeczne. W następnym kroku – wprowadzanie ewentualnych zmian po konsultacjach i przekazanie dokumentu w drugiej połowie lipca do Komisji Europejskiej.