Zabytkowa Kopalnia Węgla Jawiszowice już w lipcu będzie udostępniona dla turystów

Zabytkowa Kopalnia Węgla Jawiszowice

Teren byłej KWK Brzeszcze Wschód - kopalnia Jawiszowice został w czerwcu 2022 roku przekazany gminie Brzeszcze w drodze darowizny przez Spółkę Restrukturyzacji Kopalń. Od 2022 r. kopalnię ma pod opieką Fundacja Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz -Birkenau, której burmistrz Brzeszcz przekazał teren w użyczenie na cele edukacyjno-historyczne oraz wystawiennicze. Ważnym powodem tej decyzji było także to, by nie doszło do całkowitej degradacji obiektów.

Do tej pory kopalnię mogły zwiedzić tylko grupy zorganizowane, od lipca będzie otwarta także dla klientów indywidualnych. 

- Przygotowujemy właśnie system rezerwacji biletów online, dzięki któremu w prosty sposób będzie można zaplanować wizytę i zarezerwować termin zwiedzania - zapowiada Magdalena Kubiak z Fundacji Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau w Brzeszczach.

System biletowy pojawi się stronie www.zabytkowakopalnia.pl. Zwiedzanie z przewodnikiem będzie trwać około 1,5 godziny, nie ma możliwości zjazdu pod ziemię.

Co można zobaczyć podczas zwiedzania?

Jak podkreślają przedstawiciele Fundacji, zwiedzanie obejmuje wyłącznie naziemną infrastrukturę Zabytkowej Kopalni Węgla w Jawiszowicach, w tym: nadszybie szybu Andrzej III (historyczna przestrzeń kopalni, w której znajduje się przestrzeń wystawiennicza Hala Nadszybie), zrąb szybu Andrzej III (miejsce o szczególnym znaczeniu historycznym. To stąd więźniowie KL Auschwitz-Birkenau rozpoczynali drogę do niewolniczej pracy pod ziemią), maszynownię szybu Andrzej III (zwiedzający zobaczą zachodni i wschodni przedział maszynowni wraz z zabytkowymi maszynami wyciągowymi), maszynownię Andrzej IV (przestrzeń wystawy poświęconej Auschwitz III Monowitz oraz IG Farben Werk Auschwitz. Ekspozycja przybliża rolę przemysłu w czasie II wojny światowej oraz codzienności więźniów w cieniu wydarzeń związanych z KL Auschwitz-Birkenau).

Trochę historii

Jak podaje Urząd Gminy Brzeszcze, w losy Kopalni Węgla Kamiennego w Jawiszowicach wplecione zostały dwie wojny światowe, filia obozu koncentracyjnego, kapitalizm, socjalizm, stan wojenny, kryzysy narodowe oraz rewolucja techniczna i technologiczna.

Jako pierwsza polska (po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku) kopalnia, otwierała rewolucję przemysłową. W trakcie niemieckiej okupacji  była niemym świadkiem funkcjonowania kompleksu KL Auschwitz-Birkenau. Podczas transformacji ustrojowej po 1989 roku to właśnie tu, górnicy KWK Jawiszowice kładli podwaliny pod demokrację.
Szczególnie tragiczny i burzliwy rozdział historii kopalni Jawiszowice to okres II wojny światowej. W czasie wojny stała się miejscem przymusowej pracy dla więźniów obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Więźniowie, w tym także dzieci, byli zmuszani do wykonywania ciężkich i niebezpiecznych prac w ekstremalnych warunkach, co często kończyło się tragicznie.

W 1980 r. kopalnia zanotowała rekordowe w historii roczne wydobycie węgla sięgające 4 milionów ton. W 2010 r. miały miejsce prace rozbiórkowe zakładu przeróbczego, a we wrześniu 2019 r. całkowite wyłączenie ruchu II Jawiszowice.

Teren wraz z obiektami jest  od 2011 roku ujęty w wojewódzkiej ewidencji zabytków WUZO w Krakowie, jako jeden z elementów modernistycznej zabudowy przemysłowej. Na tej podstawie zarządzeniem burmistrza Brzeszcz z 07.05.2013 r. obiekt został wpisany do Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy Brzeszcze.