Wyrzut skał i głazów zabił 19 górników, 49 osób uległo zatruciu

Nieistniejąca kopalnia Nowa Ruda

Wyrzut, jaki miał miejsce w Polu Piast w oddziale G1 w ścianie 7 w pokładzie 410/412, prowadzonej między poziomem -110 m i -190 m, spowodował bezpośrednie zagrożenie 88 ludzi, przy 274 zatrudnionych wtedy na dole. W grupie śmiertelnie zatrutych znaleźli się nadsztygar ds. zwalczania zagrożenia CO2, sztygar zmianowy oddziału i inspektor BHP. 

Wstrząsy i charakterystyczne dudnienie

Pokład w rejonie ściany na głębokości około 640 m miał grubość od 1,5 m do 2,3 m i był nachylony pod kątem 20° - 25°. Jego eksploatację uruchomiono w październiku 1971 r. i do września 1976 r. ściana długości 186 m uzyskała 254 m postępu.  Ściana była prowadzona w nieodprężonej parceli pokładu, przy wykorzystaniu materiału wybuchowego. W jej środkowej części przebiegał uskok o zrzucie około 1,5 m. Profilaktyka przeciw wyrzutom dwutlenku węgla była ukierunkowana głównie na strzelanie wstrząsowo-urabiające, odprężające i prowokujące. 

Przed dniem wyrzutu, od pewnego czasu stwierdzano w rejonie występowanie w górotworze odprężeń i wstrząsów o różnym nasileniu, którym niejednokrotnie towarzyszyło nietypowe charakterystyczne dudnienie. Zjawisko to obserwowano również po wyrzucie, w czasie prowadzenia akcji ratowniczej. 7 września na zmianie B, w ścianie zatrudniona była brygada ludzi pod bezpośrednim nadzorem nadsztygara ds. zwalczania zagrożenia wyrzutowego. Wykonywano wiercenia profilaktyczne i pomiary stanu zagrożenia. Wiercenia wykonywane w strefie uskoku wykazywały wzrost zagrożenia, co przejawiało się wydmuchiwaniem gazu z otworu, wyrzucaniem z niego wiertła, a także prószeniem węgla z czoła ściany. Kiedy zjawisko nasiliło się, jeden z członków brygady nie wytrzymał nerwowo i zaczął wycofywać się w kierunku chodnika nadścianowego, a następnie w kierunku szybu wyjazdowego. Zdołał go osiągnąć przed zagazowaniem wyrobisk kopalni. Po drodze ostrzegał ludzi o nasileniu zagrożenia wyrzutowego, ale większość traktowała to sceptycznie - opisuje to wydarzenie dr inż. Bogdan Ćwięk w książce pt. Sukcesy i klęski w działaniach ratownictwa górniczego.

Spóźniona ewakuacja

Wkrótce nadsztygar w ścianie zdecydował, że jednak należy wycofać ludzi z zagrożenia i wraz z brygadą podjęli ewakuację w górę do chodnika nadścianowego. Okazała się spóźniona. Intensywność wypływu gazu była tak znaczna, że dwutlenek szybko wypełnił przestrzeń roboczą ściany. 

Sprzyjała temu blokada skrzyżowania ściany z chodnikiem podścianowym powstała z nagromadzonego tam drobnego węgla odpryskującego z czoła przodku i zsuwającego się po nachyleniu wyrobiska. Przerwany został przepływ powietrza przez ścianę, co spowodowało wypełnienie dwutlenkiem węgla chodnika nadścianowego, a stąd gaz wypłynął do przekopu na poziomie - 110 m do ściany 405, na poziom -160 m, do ściany w pokładzie łupku ogniotrwałego i do innych wyrobisk w kierunku szybu wentylacyjnego Lech. Przy szybie pracował wentylator o wydatku powietrza około 10 tys. m³/min, co nie zapobiegło utrzymaniu się wysokich stężeń gazu w wyrobiskach kopalni przez dłuższy okres czasu - czytamy.

Dr Ćwięk podkreśla, że ratownicy w czasie akcji ratowniczej stwierdzali w wielu wyrobiskach stężenia CO₂ sięgające od 7% do 18%. W wentylatorze głównym namierzono 3% gazu. Kopalnia w tym czasie nie dysponowała jeszcze w wyrobiskach dołowych systemem pomiarowym sygnalizującym wysokość stężeń dwutlenku węgla.

Rozległość rozpływu gazu spowodowała zagrożenie znacznej grupy ludzi i tylko dzięki sprawnie przeprowadzonej akcji nie wzrosła liczba ofiar. Pomocne okazało się także intensywne przewietrzanie rejonu objętego skażeniem. Komisja badająca przyczyny katastrofy i jej skutki, powołana przez Ministra Górnictwa i Energetyki oraz Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego, podkreśliła m.in. zdyscyplinowanie większości załogi i umiejętność zachowania się w zagrożeniu, mimo początkowego ograniczonego wyczulenia na objawy narastającego zagrożenia, jakie przejawili pracownicy dozoru nadzorujący roboty w przedmiotowym rejonie - czytamy.