Wody, deformacje i dane – jak chronić mieszkańców i prowadzić inwestycje na terenach pogórniczych?

Istotnym kontekstem obrad będzie współpraca Państwowego Instytutu Geologicznego oraz WUG na rzecz bezpiecznej transformacji regionów pogórniczych

Piotr Otawski, Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska oraz Stowarzyszenie Gmin Górniczych po raz drugi spotykają się podczas Szkoły Eksploatacji Podziemnej, by rozmawiać o tym, co dla samorządów jest dziś „testem transformacji”: wody, deformacje terenu i dane, które rozstrzygają o bezpieczeństwie mieszkańców oraz realnych możliwościach inwestowania na terenach pogórniczych. Zainteresowanie dyskusją deklaruje także Główny Geolog Kraju (GGK) – bo to właśnie tu lokalne ryzyka i potrzeby gmin zderzają się z państwową polityką surowcową i standardami bezpieczeństwa.

Transformacja na poziomie gmin zaczyna się nie od haseł, tylko od ryzyk: wody, deformacji terenu i jakości danych, które decydują o tym, czy da się bezpiecznie planować inwestycje i skutecznie chronić mieszkańców. Dlatego podczas XXXV Szkoły Eksploatacji Podziemnej sesja samorządowa wraca w formule praktycznego forum – przygotowana wspólnie ze Stowarzyszeniem Gmin Górniczych – jako konsekwentnie budowana platforma dialogu tam, gdzie skutki likwidacji kopalń widać najbardziej bezpośrednio.

Gościem specjalnym sesji będzie Piotr Otawski, a obrady poprowadzi prof. Krzysztof Tajduś (Instytut Mechaniki Górotworu PAN / AGH). Oś tematyczna koncentruje się na bezpiecznym likwidowaniu kopalń oraz na bezpieczeństwie transformacji w wymiarze lokalnym: zagrożeniach wodnych, deformacjach terenu (w tym zapadliskach), ochronie infrastruktury i mienia, a także na dostępności danych niezbędnych do decyzji inwestycyjnych, planistycznych i kryzysowych. Sesja ma wyraźnie wdrożeniowy charakter – celem jest przełożenie wiedzy eksperckiej na rekomendacje, które gminy mogą stosować „od jutra”.

— Najbardziej zależy mi na tym, żeby samorządy nie zostawały z problemem same – ani w papierach, ani w terenie. W regionach pogórniczych dane hydrogeologiczne, geodezyjne i górnicze nie są archiwum: to element systemu bezpieczeństwa gminy. Chcemy zbudować stały kanał współpracy, w którym samorząd dostaje wspólny język ryzyka, dostęp do danych i zasady współdziałania z instytucjami państwa – tak, aby inwestycje i decyzje planistyczne dało się prowadzić bez ryzykowania bezpieczeństwa ludzi — podkreśla Artur Dyczko, szef Komitetu Organizacyjnego SEP, dyrektor Oddziału Górnośląskiego PIG-PIB.

Istotnym kontekstem obrad jest współpraca Państwowego Instytutu Geologicznego – PIB i Wyższego Urzędu Górniczego na rzecz bezpiecznej transformacji regionów pogórniczych: od podejścia do oceny ryzyka i kierunków monitoringu po usprawnianie przepływu informacji pomiędzy instytucjami państwa a samorządami. W tym ujęciu dane nie są wyłącznie „dokumentacją” – stają się narzędziem komunikacji ryzyka, planowania przestrzennego i prowadzenia inwestycji na terenach obciążonych skutkami wieloletniej eksploatacji.

Program prowadzi uczestników od perspektywy instytucji odpowiedzialnych za nadzór i organizację likwidacji, przez narzędzia wspierające decyzje samorządów, aż po debatę ukierunkowaną na wnioski. Ważne miejsce zajmuje Instytut Mechaniki Górotworu PAN (IMG PAN) – ośrodek o ugruntowanej renomie w analizie deformacji górotworu i bezpieczeństwa infrastruktury, z doświadczeniem wyniesionym także z procesów transformacji niemieckiego górnictwa (w tym w podejściu do oceny ryzyka, monitoringu i minimalizacji skutków zakończenia eksploatacji dla otoczenia).

W części narzędziowej akcent położono na to, co dla gmin kluczowe: monitoring i prognozowanie reakcji w kontekście wód podziemnych, modelowanie jako wsparcie decyzji planistycznych oraz studia przypadków pokazujące napięcie między potrzebą inwestycji a odpowiedzialnością za bezpieczeństwo mieszkańców. Kulminacją będzie moderowana debata samorządowa, której celem jest zebranie konkretnych rekomendacji – od minimalnego „pakietu bezpieczeństwa” dla gmin pogórniczych, po standardy udostępniania danych i zasady współpracy w działaniach pilnych.