Teren po kopalni to szansa dla ciepłownictwa? Trwają badania w KWK Bolesław Śmiały

Czy i w jaki sposób tereny pokopalniane mogą służyć lokalnemu ciepłownictwu? Odpowiedź na to pytanie może dać projekt GeoSolar, w którym uczestniczy m.in. Polska Grupa Górnicza.

fot: Katarzyna Zaremba-Majcher

Kopalnia Bolesław Śmiały bierze udział w projekcie GeoSolar.

fot: Katarzyna Zaremba-Majcher

Czy i w jaki sposób tereny pokopalniane mogą służyć lokalnemu ciepłownictwu? Odpowiedź na to pytanie może dać projekt GeoSolar, w którym uczestniczy m.in. Polska Grupa Górnicza.

Projekt GeoSolar bada, w jaki sposób można przekształcić kończące działalność kopalnie w magazyny ciepła. Wśród polskich instytucji, które wchodzą w skład konsorcjum badawczego są Polska Grupa Górnicza, Tauron Polska Energia i Główny Instytut Górnictwa – Państwowy Instytut Badawczy. Koordynatorem projektu jest holenderski Uniwersytet w Utrechcie.

W jaki sposób magazyny ciepła mogłyby funkcjonować na terenach pokopalnianych? 

Ciepło miałoby pochodzić z kolektorów słonecznych zainstalowanych na terenach pogórniczych, magazynowane byłoby w wodzie wypełniającej wyrobiska i zroby, a następnie oddawane do sieci ciepłowniczych w sezonie grzewczym – tłumaczy Bartłomiej Bezak z Polskiej Grupy Górniczej, która jest partnerem przemysłowym konsorcjum.

Badania prowadzone są na terenie dwóch kopalń: Velenje w Słowenii i należącej do Polskiej Grupy Górniczej KWK Bolesław Śmiały w Łaziskach Górnych. PGG dostarcza też wykorzystywane w projekcie dane: archiwalne mapy wyrobisk, wyniki monitoringu dopływów i jakości wód kopalnianych oraz próbki skał do badań laboratoryjnych. 

Teren pogórniczy może mieć potencjał

Co istotne, w kopalni Bolesław Śmiały nie powstaje magazyn energii, a prowadzone tam prace mają wyłącznie badawczy charakter. Ich najważniejszym rezultatem ma być uzyskana wiedza i narzędzia, a nie gotowa instalacja. Jakie prace prowadzone są zatem na terenie zakładu w Łaziskach Górnych?

  • Kartowanie wyrobisk i zrobów: na podstawie map górniczych powstaje model geometryczny przestrzeni poeksploatacyjnych w złożu wielopokładowym, który ma wskazać możliwe połączenia hydrauliczne i obszary potencjalnie przydatne do magazynowania ciepła.
  • Badania laboratoryjne skał: próbki zawałowych piaskowców nadkładu są badane w laboratorium wysokich ciśnień i temperatur Uniwersytetu w Utrechcie pod kątem właściwości termicznych, mechanicznych i przepuszczalności.
  • Monitoring wód kopalnianych: GIG i PGG mierzą poziom, dopływy, temperaturę i skład chemiczny wód, a także korozyjność i skłonność do wytrącania osadów, co ma znaczenie przy ewentualnym zatłaczaniu gorącej wody.
  • Modelowanie: obejmuje prognozę odbudowy zwierciadła wód po zakończeniu eksploatacji oraz sprzężone modele przepływu wody i ciepła w górotworze.

Projekt ma wykazać, że likwidowany zakład górniczy niesie ze sobą nie tylko wyzwania, ale również potencjał, który może być wykorzystany i dobrze służyć lokalnej społeczności.

Wody kopalniane, które i tak trzeba odpompowywać, oraz rozległe tereny pogórnicze mogłyby w przyszłości służyć lokalnemu ciepłownictwu i sprawiedliwej transformacji regionu. Przekonanie się, czy i na jakich warunkach jest to technicznie, ekonomicznie i środowiskowo uzasadnione, to właśnie cel tego projektu badawczego – wyjaśnia Bartłomiej Bezak z Polskiej Grupy Górniczej.

Co istotne, kopalnia w Łaziskach Górnych jest interesującym obiektem badań z kilku powodów. 

- Plany likwidacji zakładają utrzymanie dwóch szybów do długotrwałego odwadniania, co dawałoby dostęp do wód kopalnianych. Kopalnia ma bardzo duże dopływy wody i rozległy teren górniczy, a w pobliżu działa sieć ciepłownicza w Łaziskach Górnych. Wniosek zawiera wstępne, teoretyczne szacunki potencjału cieplnego. Są to jednak obliczenia uproszczone, oparte na założeniach, a nie wyniki badań, i nie należy ich traktować jako zapowiedzi konkretnej inwestycji - dodaje Bartłomiej Bezak.

Wciąż pozostaje kilka niewiadomych, wśród których są: rzeczywista pojemność i łączność hydrauliczna zrobów, zachowanie chemiczne gorącej wody w górotworze czy sprawność całego układu. Te elementy nadal pozostają do zbadania.

Projekt znajduje się obecnie w pierwszej fazie. Rozpoczął się 1 października 2025 roku i potrwa 48 miesięcy. Obecnie prowadzone są: gromadzenie danych, kartowanie, monitoring i badania laboratoryjne. Modelowanie numeryczne oraz projektowanie integracji z siecią ciepłowniczą zaplanowano na kolejne lata. 

MOŻE CIĘ ZAINTERESOWAĆ

Górnictwo ukształtowało to miasto. Będzie spotkanie o jego historii

W Jaworznie odbędzie się spotkanie o wpływie górnictwa na historię miasta i życie jego mieszkańców. 

Katastrofa w Halembie: „To była jedna z najbardziej dotkliwych tragedii górniczych”

Dzisiaj mija 20 lat od katastrofy w kopalni Halemba. W uroczystościach upamiętniających śmierć 23 górników wzięli udział m.in. Marek Skuza, wiceprezes ds. produkcji Polskiej Grupy Górniczej oraz Michał Pierończyk, prezydent Rudy Śląskiej.

Wolałbym budować kopalnie, niż je zamykać, ale potrzebny jest w tym wszystkim rozsądek

Nie chcemy widzieć, że kopalnie się starzeją, wyczerpują swoje zasoby i w wielu z nich coraz trudniej znaleźć w miarę dogodne i bezpieczne złoża - pisze w swoim felietonie Jacek Korski.

Ratownik z Halemby: Szli po żywych

Ta katastrofa była jedną z najtragiczniejszych w historii polskiego górnictwa węglowego. Wspomina ją Jan Gaura, emerytowany ratownik górniczy, który brał udział w dziesiątkach akcji ratowniczych, także tej w 2006 r. w Halembie.