Szyb Krystyna. Niezmiennie zachwyca, to perełka modernistycznej architektury
Wieża wyciągowa Szybu Krystyna w Bytomiu to jedna z najważniejszych i najpiękniejszych budowli industrialnych w naszym regionie. Co ciekawe, do współpracy przy wykonaniu projektu wieży zaproszono znanego architekta
fot: UM Bytom
Szyb Krystyna w 2004 r. został wpisany do rejestru zabytków woj. śląskiego
fot: UM Bytom
Wieża wyciągowa Szybu Krystyna w Bytomiu to jedna z najważniejszych i najpiękniejszych budowli industrialnych w naszym regionie. Co ciekawe, do współpracy przy wykonaniu projektu wieży zaproszono znanego architekta
Basztowa wieża szybu Krystyna góruje nad miastem, jest widoczna z dużej odległości. Poświęcono jej jeden z rozdziałów w książce „Nie tylko Bauhaus” wydanej przez Instytut imienia Wojciecha Korfantego, a do której teksty przygotowała prof. Irma Kozina, historyczka sztuki, autorka publikacji poruszających tematykę sztuki i historii Górnego Śląska.
„Jedną z najważniejszych budowli industrialnych o ryglowanej nitowanej konstrukcji stalowej jest wieża wyciągowa szybu Kaiser-Wilhelm (szyb Krystyna) w Bytomiu. Wzniesiono ją w latach 1927 – 1928 w ramach modernizacji starszej zabudowy kopalni Hohenzollern” – czytamy w książce „Nie tylko Bauhaus”.
Projekt nowej konstrukcji powierzono gliwickiej firmie B. Walter, której naczelny inżynier Paul Walter opublikował w prasie fachowej artykuły przedstawiające fazę wyboru najbardziej właściwej w tym przypadku konstrukcji oraz przebieg budowy wieży.
„Ważnym etapem w procesie przygotowań do prac projektowych były podróże studyjne, które pozwoliły na porównanie istniejących rozwiązań, zwłaszcza niemieckich i holenderskich, dały one asumpt do wyboru jak najwłaściwszego rozwiązania” – pisze autorka.
Jednak konstrukcja stalowa
W przypadku bytomskiej wieży postawiono na szkielet stalowy, a nie konstrukcję żelbetową. Przyczyną był brak miejsca na większe fundamenty, poza tym elementy w konstrukcji stalowej łatwiej jest wymienić po określonych latach funkcjonowania.
„Do współpracy przy wykonaniu projektu bryły zewnętrznej wieży firma B. Walter zaprosiła gliwickiego architekta Hugona Beckera. Jego pomysłem było obudowanie szkieletu murem w taki sposób, by konstrukcja stalowa nie była na zewnątrz widoczna” – pisze prof. Irma Kozima.
Szkielet stalowy ważył 1300 ton, został zmontowany na miejscu, co ciekawe Huta Donnersmarck z Zabrza była jedną z firm dostarczających maszynę wyciągową.
W latach 20. ubiegłego wieku, w tym miejscu funkcjonowała największa na kontynencie europejskim kopalnia węgla kamiennego - Hohenzollerngrube, po drugiej wojnie światowej przemianowana na KWK Szombierki.
Likwidacja kopalni Szombierki miała miejsce w latach 90. XX w., wtedy rozebrano większość zabudowań. Udało się na szczęście zachować m.in. Szyb Krystyna, który w 2004 r. został wpisany do rejestru zabytków woj. śląskiego.
Właścicielem zabytku od 2023 r. jest firma Multi Polymers, która otrzymała ponad 15,5 mln zł dotacji z Unii Europejskiej na rewitalizację zabytkowego obiektu.
