Surowce są gospodarce niezbędne – władze samorządowe muszą to zrozumieć
Surowce krytyczne są kluczowe dla przemysłu UE, w tym sektorów nowoczesnych technologii, cyfryzacji, lotnictwa, kosmicznego oraz obronnego. Jednocześnie UE pozostaje silnie uzależniona od dostaw niektórych surowców krytycznych m.in. pierwiastków ziem rzadkich.
fot: Kajetan Berezowski
Uczestnicy debaty o przyszłości polskiego górnictwa pozują do pamiątkowej fotografii
fot: Kajetan Berezowski
Surowce krytyczne są kluczowe dla przemysłu UE, w tym sektorów nowoczesnych technologii, cyfryzacji, lotnictwa, kosmicznego oraz obronnego. Jednocześnie UE pozostaje silnie uzależniona od dostaw niektórych surowców krytycznych m.in. pierwiastków ziem rzadkich.
Na Wydziale Górnictwa, Inżynierii Bezpieczeństwa i Automatyki Przemysłowej Politechniki Śląskiej dyskutowano 19 bm. o tym jak zbudować spójną i odpowiedzialną architekturę surowcową państwa, odpowiadającą jednocześnie na potrzeby bezpieczeństwa, gospodarki, energetyki, środowiska i rozwoju regionów. Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Górnictwo Zrównoważonego Rozwoju 2026 – NOWA ARCHITEKTURA SUROWCOWA POLSKI” zainaugurowała obchody V Ogólnopolskiego Barbórkowego Spotkania Gwarków.
Bardzo ciekawie wybrzmiało wystąpienie prof. dr hab. inż. Krzysztofa Galosa – podsekretarza stanu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska, Głównego Geologa Kraju, zatytułowana „Polityka surowcowa państwa do 2050 r. i jej znaczenie dla bezpieczeństwa i rozwoju”. Wspomniał on m.in. o Europejskim Centrum Surowców Krytycznych. Jest to inicjatywa Komisji Europejskiej mająca wzmocnić bezpieczeństwo dostaw kluczowych surowców w UE. Prace nad powołaniem centrum przyspieszyły w 2026 r. Publiczne konsultacje trwały do końca lipca 2026 r., a jego utworzenie planowane jest do końca br.
Surowce kluczowe dla przemysłu
Surowce krytyczne są kluczowe dla przemysłu UE, w tym sektorów nowoczesnych technologii, cyfryzacji, lotnictwa, kosmicznego oraz obronnego. Jednocześnie UE pozostaje silnie uzależniona od dostaw niektórych surowców krytycznych m.in. pierwiastków ziem rzadkich. Prof. Krzysztof Galos zwrócił uwagę na fakt, że w przypadku 28 spośród 34 surowców krytycznych krajowe zapotrzebowanie na nie pokrywane jest obecnie w całości importem. Tylko cztery surowce krytyczne, miedź, węgiel koksowy, hel oraz surowce skaleniowe, pozyskiwane są z krajowych złóż kopalin.
Przypomniał, że 2 września 2026 r. Rada Ministrów przyjęła uchwałę w sprawie ustanowienia programu wieloletniego pod nazwą „Krajowy program poszukiwań surowców krytycznych”. Wykonawcą zadań w Programie jest Państwowy Instytut Geologiczny - Państwowy Instytut Badawczy (PIG-PIB), sprawujący funkcję państwowej służby geologicznej. Realizacja Programu przewidziana jest na lata 2026-2033, natomiast środki w wysokości 185,698 mln zł będą pochodzić z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w ramach programu priorytetowego "Poznanie budowy geologicznej na rzecz kraju". Nadzór nad Programem pełni minister właściwy do spraw środowiska przy pomocy Głównego Geologa Kraju. Głównym jego celem realizacji jest zwiększenie bezpieczeństwa surowcowego Polski i UE przez identyfikację na obszarze Polski złóż kopalin stosowanych do produkcji surowców krytycznych.
Każdy region ma swoją specyfikę
Znaczenie państwowej służby geologicznej dla bezpieczeństwa surowcowego omówił szeroko prof. dr hab. Krzysztof Szamałek – dyrektor Państwowego Instytutu Geologicznego – PIB, Szef Państwowej Służby Geologicznej.
- Polityka surowcowa - jak mówił - musi być kształtowana na poziomie kraju, natomiast każdy region ma swoją specyfikę. I dobrze byłoby, żeby każdy region i jego władze samorządowe danego województwa widziały i w miarę rozumiały tą specyfikę, gdzie są problemy, a gdzie szanse dla danego województwa, jeśli chodzi o rozwój podaży surowcowej, zabezpieczenie i funkcjonowanie gospodarki na danym terenie, a może także i w wymiarze ogólnokrajowym. Taką inicjatywę w pierwszej kolejności podjęło województwo dolnośląskie - podkreślił.
W jego ocenie podjęcie takiej inicjatywy przydałaby się również dla województw śląskiego i małopolskiego, a być może jeszcze dla świętokrzyskiego.
- Przypuszczam, że w przypadku Małopolski surowce budowlane będą pierwsze, wody lecznicze drugie, a w przypadku województwa śląskiego przede wszystkim górnictwo węgla kamiennego i surowce budowlane – wskazał prof. Krzysztof Szamałek.
Nowe kompetencje nadzoru
Z kolei dr inż. Piotr Litwa, prezes Wyższego Urzędu Górniczego, sporo miejsca poświęcił w swym wystąpieniu nowym zadaniom nadzoru górniczego. Mówił m.in. o pracach nad kompetencjami związanymi z zakresem nadzoru i kontroli w sprawach dotyczących podziemnego składowania odpadów, a także o dyrektywie metanowej.
- W przypadku węgla koksowego limity emisji metanu na tonę wydobytego węgla dopiero będą ustalone przez Komisję Europejską. Trzeba zwrócić uwagę, żeby te progi zostały ukształtowane na poziomie pozwalającym funkcjonować kopalniom wydobywającym węgiel koksowy w sposób bezpieczny, a jednocześnie umożliwiały ograniczanie emisji metanu, prowadzenie badań i inwestowanie w infrastrukturę, w stacje odmetanowania i urządzenia do wychwytywania metanu z powietrza wentylacyjnego – zwrócił uwagę prezes WUG.
Inną istotną kwestią, którą poruszył są szkody górnicze będące efektem działalności górniczej sprzed wielu, wielu lat. Przyznał, że pojawiła się już koncepcja, aby to Spółka Restrukturyzacji Kopalń była w przyszłości reprezentantem Skarbu Państwa w takich sprawach jako podmiot wyspecjalizowany, mający doświadczenie w zakresie m.in. usuwania skutków szkód pochodzenia górniczego. To doświadczenie – jak podkreślił - wynika z tego, co działo się m.in. w rejonie Trzebini po zlikwidowaniu kopalni Siersza, a także w wielu innych rejonach województwa śląskiego. W Zagłębiu Dąbrowskim miały miejsce bardzo podobne sytuacje – przekonywał dalej dr inż. Piotr Litwa,
Debatę poprowadził prof. inż. Artur Dyczko, dyrektor Śląskiego Oddziału Państwowego Instytutu Geologicznego w Sosnowcu.
W piątek, 20 listopada odbędzie się V Ogólnopolskie Barbórkowe Spotkanie Gwarków będące zwieńczeniem debaty o przyszłości przemysłu wydobywczego w Polsce. Organizatorami są: Wydział Górnictwa, Inżynierii Bezpieczeństwa i Automatyki Przemysłowej Politechniki Śląskiej, Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu, KSGiE NSZZ Solidarność, Związek Zawodowy Kadra, Związek Zawodowy Górników w Polsce oraz Fundacja dla Wydziału Górnictwa, Inżynierii Bezpieczeństwa i Automatyki Przemysłowej Politechniki Śląskiej.
Medialnie wydarzeniu patronuje Trybuna Górnicza i portal nettg.pl