Śledztwo w sprawie surowców

Nie jest to śledztwo prokuratorskie, choć zawiera wszystkie aspekty klasycznej powieści kryminalnej. To śledztwo prowadzone jest zarówno przez zorganizowane zespoły, jak i indywidualnych oraz zawodowych detektywów.

Związane jest ono z poszukiwaniem i „przesłuchiwaniem” wszystkich istniejących dokumentów, wypowiedzi, analiz i dowodów. W jego wyniku formułowane są hipotezy i oceniane jest prawdopodobieństwo znalezienia nowych złóż surowców, które wzbogaciłyby naszą gospodarkę. Można powiedzieć, że w tej sprawie rolę prokuratora krajowego pełni Główny Geolog Kraju (GGK), a zawodowi detektywi to uczeni, specjaliści i praktycy z zakresu nauk geologicznych, górniczych i pokrewnych.

Kierunki badań

Zarys i podstawowe kierunki tego „śledztwa” zostały ogłoszone przez GGK w lutym br. w postaci dokumentu pt. „Kierunki badań w dziedzinie geologii surowcowej na lata 2009 -2015”. Po milczeniu mediów, tak skorych do nagłaśniania każdego potknięcia się i kichnięcia polityków wydaje się, że temat ten jest wielce niedoceniany, aby nie powiedzieć, że bogactwa naturalne, będące nadal jednym z podstawowych filarów naszej gospodarki chyba tak naprawdę nikogo nie interesują. To, że je mamy wydaje się wszystkim rzeczą tak oczywistą, że nie wartą nawet zauważenia.

Dziś słychać opinię, że np. cóż tam granit, wszak na Dolnym Śląsku mamy go w nadmiarze. Tak, mamy go tu sporo, lecz jest on również eksportowany do wielu krajów UE, dając pracę tysiącom ludzi. Kiedyś w czasach II RP, to my importowaliśmy kostkę brukową! Trudno zgadnąć, jakie są inne przyczyny, że nad tym dokumentem nie ma żadnej dyskusji gospodarczej, żadnych propozycji korekt, uzupełnień i propozycji. Chyba właśnie na Śląsku problem ten powinien on być szczególnie zauważony, wszak region ten jest stolicą polskiego górnictwa, którego zapleczem gospodarczym są właśnie surowce. Mając to wszystko na względzie warto choćby pobieżnie zapoznać się z zawartością tego dokumentu.

Kopaliny strategiczne

Minister środowiska, jako organ administracji geologicznej i koncesyjnej nadzoruje gospodarkę zasobami złóż kopalin strategicznych, do których zalicza się m.in. złoża węgla kamiennego, brunatnego, ropy naftowej i gazu ziemnego, rud metali, kopalin chemicznych oraz solanek, wód termalnych i leczniczych. Dla pozostałych kopalin właściwymi organami są marszałkowie województw i starostowie.

GGK zwraca uwagę, że poszukiwanie kopalin powinno być częścią polityki surowcowej Ministerstwa Gospodarki. Uwaga te jest znamienna, bo wskazuje na konieczność połączenia w jednym resorcie polityki eksploatacji surowców z ich poszukiwaniem, dokumentowaniem i rozpoznaniem. Do 1998 roku wstępne rozpoznanie zasobów kopalin prowadzono z funduszy budżetowych w najniższej skali C2. Potem postanowiono w ogóle zrezygnować z ich wstępnego nawet dokumentowania na rzecz ich koncesjonowania zainteresowanym krajowym i zagranicznym podmiotom gospodarczym. W związku z tym skoncentrowano uwagę na określeniu perspektywicznych rejonów występowania surowców. I tak np. dla ropy i gazu ziemnego przeprowadzono analizę możliwości ich występowania w rejonie Niecki Nidziańskiej, w niecce miechowskiej, na Lubelszczyźnie, w podłożu Karpat oraz w obszarze południowego Bałtyku.

Zweryfikowano stan bazy zasobowej metanu jako kopaliny głównej występującej w Górnośląskim Zagłębiu Węglowym. Oceniono możliwość występowania metanu w złożach węgla brunatnego. Dla węgla kamiennego sporządzono aktualne atlasy jego występowania w Lubelskim i Górnośląskim Zagłębiu Węglowym. Określono możliwości wykorzystania polskich kopalń węgla kamiennego na podziemne magazyny gazu. Uznano, że węgiel brunatny jest najlepiej udokumentowaną kopaliną. Nic nowego natomiast nie znaleziono z kopalin metalicznych i chemicznych.

Surowce skalne

Trwają stale prace związane z inwentaryzacją tych złóż w gminach. Sporządzane są atlasy geologiczno – surowcowe oraz mapy geologiczno – gospodarcze. Prowadzi się również prace rozpoznawcze i poszukiwawcze w rejonie południowego Bałtyku. Wśród wszelkiego rodzaju złóż piasków i żwirów zwrócono uwagę na minerały ciężkie i bursztyny, dla których wytypowano ewentualne obszary koncesyjne. Przygotowano materiały do wizualizacji zasobów wszelkiego rodzaju kruszyw i innych surowców występujących w rejonie Zatoki Gdańskiej.

Złoża i zasoby

Pozostawiając na uboczu wszelkie pozostałe surowce, warto zwrócić uwagę na ich ilość. Istnieje ok. 10 tys. udokumentowanych złóż. Z tego tylko 611 złóż energetycznych, 35 surowców metalicznych, 49 surowców chemicznych oraz prawie 9 tys. złóż surowców skalnych oraz 81 złóż wód leczniczych, termalnych i solanek. Z wszystkich udokumentowanych złóż zagospodarowano zaledwie ok. jednej trzeciej tj. 3505 o zasobach ok. 58 mld ton, co stanowi ok. jednej czwartej wagowo wszystkich udokumentowanych zasobów. Wydobycie w 2007 roku wszystkich kopalin wyniosło 428 mln ton wszystkich surowców i ok. 5,2 mld m sześc. gazu ziemnego, 0,5 mld m sześc. metanu z pokładów węgla kamiennego i 700 tys. ton ropy naftowej.

Wydobycie surowców mineralnych w ostatnich latach, z wyjątkiem surowców skalnych, nie wykazuje znacznych tendencji wzrostowych. Z nowych dziedzin zwraca uwagę obszerne omówienie prac związanych z geotermią niskotemperaturową, która w tym programie ma być podstawowym nośnikiem energii odnawialnej (OZE).

Zadania

Dokument kończy zestawienie zadań, jakie widzi przed sobą resort GGK. Jest tu w sumie 56 zadań z określeniem czasu ich wykonania, źródła finansowania, jak i zainteresowanego nim odbiorcy.
Na przykład: Ocena wystarczalności surowców energetycznych w świetle dostępności do ich złóż Czas realizacji 12 miesięcy. Źródłem finansowania jest Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska. Praca wykorzystana zostanie dla zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego kraju.

Inny z tematów obejmuje przygotowanie złóż węgla kamiennego i brunatnego do ich podziemnego zgazowania. Dyskusja w sprawie budowy elektrowni atomowej przedkłada się tutaj na analizę znalezienia własnych złóż uranu.

Debata

Przedkładając wyniki dotychczasowego „śledztwa” w sprawie bazy krajowych surowców oraz kierunki dalszych badań i poszukiwań warto zastanowić się czy są one najbardziej racjonalne, optymalne i konieczne? Być może, że właśnie tak jest, co też należałoby wyrazić w publicznej dyskusji.

Takie forum ma wiele zalet. Po pierwsze mobilizuje poszczególne środowiska do zapoznania się z konieczną na ten temat wiedzą. Po drugie dyskusja ta powoduje, że administracja nie jest sama w swoim działaniu, prognozach i kierunkach związana jest w sposób naturalny ze swoim zapleczem górniczym, wydobywczym i konsumpcyjnym. Daje to jej szerokie możliwości działania, również w ramach bieżących i codziennych, a nie tylko odświętnych wymaganych prawem, konsultacji, narad, rozmów, studiów, ocen itp.

Wydaje się, ze ogłoszenie wspomnianego dokumentu przez GGK zmierza w tym właśnie kierunku zachęcając do zabrania głosu wszystkich zainteresowanych bazą zasobową surowców naturalnych. Wracając do na wstępie wspomnianych detektywistycznych metod poszukiwań nowych surowców, ich ocen, warunków występowania, a także wykorzystania można spodziewać się, że dyskusja na ten temat będzie nie tylko pouczająca, lecz także wielce emocjonująca.