Samorządy woj. śląskiego: Zasady podziału nowych funduszy UE niesprawiedliwe dla regionu

Śląskie odczuwa największy ciężar transformacji

Specjalistka ds. współpracy samorządowej i wsparcia struktur Związku Olga Bargiel-Bizoń przesłała  przyjętą w ub. tygodniu uchwałę zarządu ŚZGiP ws. "proponowanych zasad podziału alokacji regionalnej w ramach perspektywy finansowej Unii Europejskiej na lata 2028-34 w zakresie komponentu bazowego oraz niesprawiedliwego traktowania woj. śląskiego". Jak napisano w uchwale, chodzi o propozycję Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej, którego wyliczenia ŚZGiP uznał za nieadekwatne, niesprawiedliwe i nieuwzględniające specyfiki strukturalnej woj. śląskiego. 

Wiąże się to z tym, że woj. śląskie, wraz z trzema innymi z kraju, ma zostać w nowej perspektywie zakwalifikowane jako region przejściowy, osiągający 78 proc. unijnej średniej PKB per capita, czyli powyżej granicy 75 proc. dla regionów słabiej rozwiniętych. 

Związek argumentuje, że region zmaga się równocześnie z koniecznością dywersyfikacji gospodarki, tworzenia nowych miejsc pracy, rekultywacji i ponownego zagospodarowania terenów poprzemysłowych, usuwania szkód górniczych, poprawy jakości środowiska i powietrza, modernizacji transportu publicznego, zwiększania odporności na zmiany klimatu i zapewniania dostępności usług publicznych. 

Wszystko to są procesy wieloletnie 

Tymczasem - wskazują samorządowcy - według rządowych planów woj. śląskie ma otrzymać 533 euro na mieszkańca, co oznacza kwotę o ponad 40 proc. niższą od średniej dla regionów słabiej rozwiniętych (915 euro na mieszkańca), mimo że różnica w poziomie PKB wynosi średnio ok. 17 proc. 

 Jednocześnie według ŚZGiP porównanie stawek na mieszkańca nie wyczerpuje oceny sprawiedliwości podziału - o adekwatności alokacji powinny decydować też zakres niezbędnych inwestycji, koszty ich przygotowania i utrzymania oraz zdolność do zapewnienia wkładu własnego. 

W tym kontekście Związek postuluje m.in. całkowite usunięcie współczynnika kategorii regionów dla regionów przejściowych; uważa, że algorytm dla woj. śląskiego powinien opierać się wyłącznie na wskaźniku liczby ludności oraz odwróconym wskaźniku PKB per capita. 

"Obecnie proponowany model prowadzi do podwójnego uwzględniania wskaźnika PKB per capita poprzez zastosowanie zarówno odwróconego wskaźnika PKB per capita, jak i współczynnika wynikającego z kategorii regionu, która została określona na podstawie tego samego wskaźnika" - napisano w uchwale. 

Mechanizm korygujący

Drugi postulat to wprowadzenie do algorytmu mechanizmu korygującego, uwzględniającego koszty transformacji strukturalnej (np. udział zatrudnienia w sektorach energochłonnych/tradycyjnych czy stopień degradacji terenów poprzemysłowych).  ŚZGiP oczekuje też utrzymania współczynnika redukcyjnego wyłącznie dla regionu stołecznego, którego poziom rozwoju osiąga 154 proc. średniej UE. 

Zdaniem Związku ewentualne zróżnicowanie współczynników powinno bowiem wynikać z obiektywnej oceny zdolności inwestycyjnej i skali potrzeb, a nie z automatycznego przypisania do kategorii statystycznej. W ocenie samorządów woj. śląskiego dla nowych regionów przejściowych należy zastosować mechanizm kompensacyjny, zapewniający maksymalny poziom dofinansowania w wysokości co najmniej 70 proc., przede wszystkim dla przedsięwzięć samorządów. 

Organizacja wskazuje, że obniżenie intensywności wsparcia, połączone ze spadkiem alokacji i zakończeniem obecnego Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (FST), grozi znaczącym wzrostem wkładu własnego i rezygnacją części samorządów z ważnych inwestycji publicznych. 

Według ŚZGiP zasady nowej perspektywy powinny umożliwiać finansowanie kolejnych etapów przedsięwzięć rozpoczętych w ramach FST. Ponadto ŚZGiP oczekuje, aby jednym z kryteriów ustalania wysokości alokacji regionalnej na lata 2028-34 była skala koncentracji w regionie gmin zaliczonych w Strategii Rozwoju Polski do 2035 r. do obszaru strategicznej interwencji (OSI) transformacji energetycznej. 

Według samorządów woj. śląskiego system alokacji środków powinien też uwzględniać pełny cykl transformacji: od przygotowania przedsiębiorstw i społeczności lokalnych, przez modernizację i przekształcanie zakładów, po wsparcie samorządów w proces zagospodarowanie terenów po działalności przemysłowej oraz odbudowę trwałych podstaw gospodarczych.  

Finansowanie powinno wspierać działania podejmowane po likwidacji zakładów, ale też inwestycje wyprzedzające, ograniczające negatywne skutki zmian. Szczególne znaczenie mają: modernizacja przedsiębiorstw, wdrażanie technologii niskoemisyjnych, rozwój nowych branż, przygotowanie terenów inwestycyjnych oraz dostosowanie kompetencji pracowników do zmieniającego się rynku pracy. 

Śląskie odczuwa największy ciężar

 W konkluzji ŚZGiP zwraca uwagę, że woj. śląskie odczuwa największy ciężar unikalnych w kraju problemów transformacji energetyczno-gospodarczej.  Związek ocenił, że w tym kontekście obecny projekt MFiPR ws. podziału środków jest "karaniem woj. śląskiego i jego mieszkańców za konsekwentnie wypracowany sukces rozwojowy w chwili, gdy ponosi największe w kraju koszty transformacji przemysłowej i energetycznej".  

Związek zaapelował do ministra funduszy o pilną rewizję algorytmu i "przyjęcie rozwiązań opartych na zasadach solidarności i realiach społeczno-gospodarczych, a nie na statystyce". 

"Oczekujemy również rzeczywistych konsultacji z samorządami oraz oceny wpływu proponowanego podziału na możliwość kontynuowania projektów rozpoczętych w obecnej perspektywie" - dodano.  

W ub. tygodniu zarząd ŚZGiP, który reprezentuje 170 jednostek samorządu woj. śląskiego, w tym wszystkie jego 19 miast na prawach powiatu, przyjął też uchwałę ws. proponowanej delimitacji OSI dla obszarów wiejskich oraz konieczności jej ponownej weryfikacji z uwzględnieniem specyfiki woj. śląskiego.