Rozpoczęła się walka o branżę

Polityków z czołowych parlamentarnych ugrupowań zapytamy o to, czy górnictwo w Polsce jest potrzebne...

Resort skarbu rozpoczął ofensywę. Poprzez zapisy w projekcie ustawy o nadzorze właścicielskim chce przejąć kontrolę nad górnictwem. Dokument trafił pod obrady Stałego Komitetu Rady Ministrów. Nie uwzględniono w nim poprawek sugerowanych przez Ministerstwo Gospodarki.

Sugestie MG wynikają nie tyle z ambicjonalnych przesłanek, co z faktu, że projekt ustawy stoi w sprzeczności z obowiązującymi aktami prawnymi i decyzjami Rady Ministrów. Zapis o utrzymaniu nadzoru właścicielskiego nad górnictwem przez Ministerstwo Gospodarki znajduje się w sektorowej ustawie o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego w latach 2007–2015. Potwierdzony został w Polityce energetycznej Polski do 2030 r., podpisanej przez premiera trzy miesiące temu.
 

Ale to nie koniec sprzeczności. Zgodnie z pakietem liberalizacyjnym Unii Europejskiej, Polska powinna przestrzegać zasady rozdzielenia nadzoru nad operatorem systemu przesyłowego paliw, od nadzoru nad ich producentami i dostawcami. Jeśli resort skarbu przejąłby nadzór nad górnictwem, zasada ta zostałaby złamana. Postulowana przez MSP zmiana utrudniłaby realizację strategii sektorowych: kto inny ponosiłby odpowiedzialność za ich realizację, kto inny posiadał kompetencje właściciela. Przedsmak takiej sytuacji można było poczuć niedawno, w związku z przedłużającą się procedurą tworzenia grupy węglowo-koksowej.

Rozpoczęła się walka o branżę

 

Czy przeniesienie nadzoru właścicielskiego nad górnictwem do Ministerstwa Skarbu byłoby korzystne dla sektora?
 

Ten spór odżywa co kilka lat. Skarb czy gospodarka – który z resortów powinien sprawować nadzór właścicielski nad górnictwem? Przed reformą branży z 1998 roku, obowiązek ten spoczywał na resorcie skarbu. Wraz z reformą, uprawnienia przekazano Ministerstwu Gospodarki, a nadzór właścicielski posłużył jako narzędzie do realizacji zmian w górnictwie.

 

To rozwiązanie zdaniem większości ekspertów się sprawdziło, bo trudno jest wdrażać pewne rozwiązania, nie mając możliwości dyscyplinowania, jaką posiada walne zgromadzenie akcjonariuszy. Wraz z projektem ustawy, który powstał w Ministerstwie Skarbu, debata o tym, który resort będzie zarządzał sektorem lepiej, rozgorzała od nowa.

 

Na pewne niekonsekwencje w projekcie MSP zwraca uwagę Janusz Olszowski, prezes Górniczej Izby Przemysłowo-Handlowej: – Uważam, że kiedyś stało się bardzo niedobrze, że nadzór właścicielski nad sektorem paliwowo-energetycznym został przekazany ministrowi skarbu, natomiast politykę energetyczną pozostawiono w ministerstwie właściwym do spraw gospodarki. Ta sytuacja nie jest normalna. Nie powinno być bowiem tak, że minister, konstytucyjnie odpowiedzialny za stan energetyki, nie ma w zasadzie żadnych skutecznych instrumentów, żeby wyegzekwować zadania związane z potrzebami bezpieczeństwa energetycznego kraju. Zgodziłbym się z takim rozwiązaniem (przekazaniem nadzoru właścicielskiego – red.), gdyby minister skarbu przejął także pełną odpowiedzialność za politykę energetyczną Polski.

„Bogdanka” ma się dobrze
 

Jedynym górniczym przedsiębiorstwem, nad którym nadzór właścicielski sprawuje obecnie minister skarbu, jest lubelska „Bogdanka”. Prezes tej giełdowej debiutantki, Mirosław Taras, nie wskazuje, jakie rozwiązanie jest dla górniczych producentów korzystniejsze.
 

– Nadzór właścicielski dla górnictwa węgla kamiennego w Polsce jest dla mnie sprawą wtórną wobec najważniejszego wyzwania, przed jakim stoi górnictwo, a więc efektywności wydobycia. Ten parametr oznacza bowiem możliwości funkcjonowania i konkurencji na rynku. Nieefektywni, nie potrafiący sprostać konkurencji wytwórcy zawsze w krótszej lub dłuższej perspektywie wypadali z gry. A ja nie mam złudzeń, że węgiel z różnych zakątków świata, jeśli tylko będzie na niego w Polsce popyt, trafi do naszego kraju, eliminując najdroższych, najmniej efektywnych producentów. „Bogdanka” na swoją efektywność musiała zapracować sama, będąc w nadzorze Ministerstwa Skarbu.
 

Prezes Mirosław Taras podkreśla, że decyzje tego resortu pozwoliły na realizację strategicznych celów rozwoju spółki, w tym pozyskanie kapitału na inwestycje poprzez publiczną ofertę akcji. Jego zdaniem, to zarządy pozostałych spółek węglowych najlepiej wiedzą, w jakiej konfiguracji lepiej i skuteczniej będą mogły realizować swoje własne strategie.
 

Związkowcy nie chcą zmian

 

O tym, że projekt ustawy o przejęciu przez Ministerstwo Skarbu nadzoru właścicielskiego nad sektorem górnictwa węgla kamiennego jest niekorzystny dla branży, przekonane są działające w sektorze związki zawodowe. Jedna z trzech największych central – Porozumienie Związków Zawodowych „Kadra” – zwróciła się w tej sprawie do premiera Donalda Tuska.
 

– Na ten temat nie były prowadzone żadne konsultacje społeczne, a decyzje są podejmowane arbitralnie, na co nie wyrażamy zgody. Uważamy, że przesunięcie odpowiedzialności z Ministerstwa Gospodarki na Ministerstwo Skarbu nie poprawi sytuacji górnictwa. Mamy negatywne przykłady działań Ministerstwa Skarbu, między innymi w czasie prywatyzacji stoczni, hut, energetyki i węgla brunatnego – stwierdzają związkowcy.
 

Nieco inaczej widzi ten problem prezes Jastrzębskiej Spółki Węglowej Jarosław Zagórowski.
– Dopóki kopalnie są własnością państwa, trudno dyskutować z decyzjami właściciela. Ale pewne reguły są określone już teraz: minister gospodarki sprawuje nadzór, a kwestie prywatyzacji prowadzi minister skarbu państwa. Ten podział zadań zapisany jest w ustawie górniczej. Natomiast niewyobrażalna byłaby dla mnie sytuacja, w której podstawą takiej decyzji byłyby ambicje lokalnych polityków, którzy przedsiębiorstwa państwowe traktują jak swoisty łup wyborczy, że wbrew wcześniejszym deklaracjom robią to samo, co ich poprzednicy, a tak bardzo chcieli być inni – uważa.
 

Każde z rozwiązań ma swoich zaciętych zwolenników i zajadłych wrogów. W czyją stronę tym razem przechyli się szala, okaże się za kilka miesięcy, gdy projekt ustawy o nadzorze właścicielskim trafi do Sejmu.
 

Projekt Ministerstwa Skarbu nie dotyczy wyłącznie górnictwa. Zakłada przekazanie pod nadzór MSP wszystkich spółek z większościowym udziałem Skarbu Państwa, a także firm kierujących specjalnymi strefami ekonomicznymi, Poczty Polskiej i grupy PKP. W dokumencie znajdują się również zapisy dotyczące zniesienia prywatyzacji bezpośredniej oraz zmian w sposobie obsadzania rad nadzorczych. Ten ostatni pomysł wywołuje największy sprzeciw związków zawodowych. Chodzi o zapis, zgodnie z którym walne zgromadzenie może usunąć przedstawiciela załogi z rady nadzorczej.