Rośnie głód surowcowy. Trzeba mieć je pod ręką - burzliwa debata w Sejmie

Marian Zmarzły, wiceminister energii

- W Polsce przechodzimy szeroko rozumianą transformację energetyczną. Nikt już nie dyskutuje, czy jesteśmy za węglem, czy przeciwko. Dzisiaj mamy nadany kierunek, w Umowie społecznej mamy nadany kierunek, w  Krajowym Planie w dziedzinie Energii i Klimatu. Wiemy, że odchodząc od węgla, gaz staje się paliwem przejściowym. Natomiast musimy bardzo spokojnie reagować na to, co się dzieje na świecie i czekać na nowe jednostki mocy, takie jakie elektrownie jądrowe. Cały czas powinniśmy optymalizować jeszcze w gospodarce energetycznej kraju obszar górnictwa, energetyki, importu surowców, w tym węgla oraz handlu. Są to bardzo ważne obszary, są to wyzwania przed dzisiejszym rządem i w Polsce, i w Europie, i na całym świecie – powiedział podczas swego wystąpienia w ramach sejmowej debaty o sektorze surowcowym w Polsce Marian Zmarzły, wiceminister energii.

- Sam jestem górnikiem i wiem, co oznacza współpraca w dniu dzisiejszym Państwowej Służby Geologicznej, innych instytutów oraz Wyższego Urzędu Górniczego. Tu chciałbym bardzo podziękować za współpracę w rejonie Trzebini i Olkusza. Dyskutujemy nie tylko o tym, co w górnictwie surowcowym, ale też o tym co będzie dalej. Wiemy, jakie są wyzwania, którym będziemy musieli sprostać. Będzie to pompowanie wody, zabezpieczenie terenów pogórniczych. Dlatego wypracowujemy nowe rozwiązania legislacyjne. Jako były dyrektor kopalń węgla kamiennego wiem jak wiele znaczy dobre rozpoznanie geologiczne. Bez dobrego rozpoznania, bez odpowiedniego przygotowania makro, bez opinii geologicznej nie jest możliwe poszukiwanie i rozpoznawanie złóż – dodał Marian Zmarzły.

Prof. Krzysztof Szamałek, dyrektor Państwowego Instytutu Geologicznego – PIB zwrócił uwagę, że rozwój sektora mineralnego to nie jest zaspokajanie zachcianek branży górniczej czy przetwórczej.

- Działalność ta służy zaspokajaniu potrzeb każdego z nas. Wszyscy jesteśmy konsumentami produktów powstałych z surowców mineralnych – od komputerów i telefonów komórkowych, po energię i infrastrukturę – podkreślił prof. Krzysztof Szamałek.

Z kolei prof. Krzysztof Galos, wiceminister klimatu i środowiska, Główny Geolog Kraju, przypomniał czym jest termin „bezpieczeństwo surowcowe państwa”. 

- To jest pewien stan, w którym państwo ma zapewnione stabilne i zrównoważone dostawy surowców niezbędnych do funkcjonowania gospodarki. To bezpieczeństwo może być osiągane poprzez dostawy surowców ze źródeł krajowych, zarówno ze złóż, czyli dzięki działalności górniczej i przetwórczej, ale także przez recykling i temu podobne działania – wyjaśniał dodając, że w szczególności w krajach europejskich, w krajach Unii Europejskiej bezpieczeństwo surowcowe i podaż surowców jest w bardzo dużym stopniu zapewniana też przez import. Więc rodzi się pytanie o to, jaki import, skąd, na jakich zasadach i czy to jest bezpieczne. W przypadku surowców krytycznych nasz poziom uzależnienia łączny w ujęciu tonażowym w stopniu uzależnienia od importu przekracza 80 proc. W przypadku grupy surowców kluczowych dla polskiej gospodarki jest on nieco niższy, ale to tylko dzięki temu, że bardzo duża jest krajowa podaż surowców np. budowlanych, czy też chemicznych. To jest pewien przyczynek do tego, w jaki sposób powinna być kształtowana polityka surowcowa państwa. Powinna być ukierunkowana zarówno na wsparcie rozwoju zrównoważonych dostaw surowców ze źródeł krajowych, jak i też na uwzględnienie wszystkich aspektów związanych z importem surowców deficytowych do Polski – przekonywał prof. Krzysztof Galos.

Od maja 2024 r. działa Europejski Akt w sprawie Surowców Krytycznych (CRMA), który pobudził klimat polityczny i inwestycyjny wśród państw członkowskich UE. Dokument ten określa listę 34 surowców krytycznych oraz 17 surowców strategicznych, kluczowych dla przemysłu obronnego i kosmicznego. 

- Ta lista jest listą w pewnym sensie otwartą, która ulega ciągłym zmianom. Kolejna aktualizacja planowana już w maju 2027 r. i należy się spodziewać, że liczba surowców, które będą na tej liście, będzie jeszcze większa – dodał Krzysztof Galos. 

W kraju wciąż obowiązujący dokument Polityka surowcowa państwa, pierwszy tego rodzaju dokument przyjęty przez Radę Ministrów w marcu 2022 r. Jak wynika z wypowiedzi wiceministra Krzysztofa Galosa, rozpoczęto prace nad projektem nowej Polityki Surowcowej Państwa. Wyznaczono pięć głównych obszarów interwencji, w tym m.in. poprawę warunków prawnych, administracyjnych i finansowych dla projektów surowcowych. 

- Niezwykle ważne jest zrównoważone podejście do planowania inwestycji surowcowych, dialog ze służbami środowiskowymi oraz dialog społeczny. Bez zgody i zrozumienia władz lokalnych żaden projekt nie powstanie – podkreślił Główny Geolog Kraju.

Marszałek Sejmu RP Włodzimierz Czarzasty przyznał, że istnieją spore obawy związane z obecną sytuacją geopolityczną.

- Nie należy jednak siać strachu, jednak należy przygotowywać na różne scenariusze – w tym zabezpieczać państwo polskie pod względem surowców mineralnych – mówił Włodzimierz Czarzasty zaznaczając, że sytuacji może być wiele. 

- Mogą zostać zerwane ciągi komunikacyjne i o wiele łatwiej będzie bazować na surowcach wydobywanych i przetwarzanych w Polsce oraz w Europie – wskazał. 

Debata zgromadziła przedstawicieli świata nauki, polityki i biznesu, w tym KGHM, kanadyjskiego Central European Petroleum oraz Lumina Metals, a także gmin – Myszkowa i Zawiercia.