Rewolucja w polskim ciepłownictwie. Ponad 200 miliardów złotych i pożegnanie z węglem

Węgla w energetyce ubywa

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach aktywnie wspiera transformację energetyczną i ciepłowniczą w regionie. Dostępne formy wsparcia obejmują programy: „Czyste Powietrze”, „Ciepłe Mieszkanie”, „Zamień piec na sieć” – to tylko najważniejsze przykłady.

Tymczasem Departament Ciepłownictwa Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej rozpoczął przygotowania do uruchomienia nowego programu priorytetowego skierowanego do przedsiębiorstw ciepłowniczych, „Fundusz Transformacji Ciepłownictwa”. W propozycji przedstawionej do konsultacji przewidziano nawet 50 proc. dotacji na zadania obejmujące dekarbonizację ciepłownictwa. Realizacja programu jest planowana na lata 2026-2030, zaś jego budżet ma wynieść co najmniej 3 mld zł pochodzących ze środków krajowych NFOŚiGW. Program będzie służył wdrażaniu reformy Krajowego Planu Odbudowy, której kamieniem milowym będzie Fundusz Transformacji Ciepłownictwa.

Specjaliści z Ministerstwa Energii policzyli, że zakładane nakłady inwestycyjne w ciepłownictwie do 2040 r. mają sięgnąć 197-231 mld zł. Strategia Transformacji Ciepłownictwa do 2040 r. opiera się na siedmiu filarach, w tym: rozwoju lokalnych źródeł dostosowanych do warunków poszczególnych regionów z coraz większą rolą wysokosprawnej kogeneracji gazowej (docelowo wykorzystującej gazy odnawialne), źródeł biomasowych, geotermalnych i kolektorów słonecznych – oraz integracji z elektroenergetyką dzięki technologiom Power-to-Heat, takim jak pompy ciepła i kotły elektryczne.

Pozostałe filary technologiczne strategii proponowanej przez resort energii to magazynowanie ciepła, szerokie wykorzystanie potencjału ciepła odpadowego pochodzącego z przemysłu, instalacji komunalnych, oczyszczalni ścieków czy centrów danych oraz cyfryzacja i inteligentne zarządzanie, tj. cyfrowe systemy monitorowania i sterowania, automatyzacja procesów oraz rozwój cyberbezpieczeństwa, które pozwolą skuteczniej zarządzać produkcją, magazynowaniem i dystrybucją ciepła, ograniczając straty i zwiększając niezawodność dostaw. Zakłada ponadto wdrożenie 32 działań mających wspierać transformacje ciepłownictwa poprzez regulacje prawne, wsparcie inwestycyjne i rozwój technologiczny, a także edukację społeczną i monitorowanie realizacji Strategii.

Wdrażanie działań będzie odbywało się we współpracy z innymi podmiotami, w tym m.in. z Ministerstwem Klimatu i Środowiska, Ministerstwem Infrastruktury, Ministerstwem Rozwoju i Technologii, Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz Urzędem Regulacji Energetyki. Projektowana Strategia jest spójna z zaktualizowanym KPEiK i stanowi jego sektorowe rozwinięcie dla ciepłownictwa systemowego.

Punktem wyjścia jest diagnoza: węgiel odpowiada dziś za 57,4 proc. produkcji ciepła systemowego, a jedynie ok. 22 proc. polskich systemów spełnia unijne kryteria efektywnego systemu ciepłowniczego. Dodatkowo sprzedaż ciepła systematycznie spada wskutek postępującej termomodernizacji i rosnących temperatur. Strategia odpowiada na to wyzwanie przez dywersyfikację technologiczną, elektryfikację sektora (pompy ciepła, kotły elektryczne, Power-to-Heat), zagospodarowanie ciepła odpadowego oraz obniżenie parametrów temperaturowych sieci. Dzięki zastosowaniu kotłów elektrycznych możliwe będzie efektywne wykorzystanie nadwyżek energii z odnawialnych źródeł. To rozwiązanie zwiększy elastyczność całego systemu energetycznego i pozwoli lepiej wykorzystywać zieloną energię elektryczną produkowaną w Polsce – czytamy w dokumencie.

Celem Strategii Transformacji Ciepłownictwa do 2040 r. jest stworzenie długoterminowych ram strategicznych dla rozwoju sektora ciepłowniczego systemowego w Polsce, umożliwiających przeprowadzenie jego transformacji w sposób zapewniający: utrzymanie bezpieczeństwa energetycznego państwa, utrzymanie społecznie akceptowalnych cen ciepła dla odbiorców końcowych, poprawę efektywności energetycznej sektora ciepłownictwa systemowego, realizację krajowych i unijnych celów w zakresie polityki energetycznej.

Warto wiedzieć, że sektor ciepłownictwa systemowego odpowiada za zaspokojenie jednej z podstawowych potrzeb społecznych, jaką jest zapewnienie dostępu do ciepła dla około 15 mln obywateli. Stabilne, bezpieczne i przystępne cenowo dostawy ciepła mają fundamentalne znaczenie dla jakości życia obywateli, funkcjonowania miast i lokalnych społeczności oraz zachowania spójności społecznej i gospodarczej kraju. Polskie systemy ciepłownicze posiadają największą liczbę przyłączonych do sieci ciepłowniczej gospodarstw domowych w Unii Europejskiej. Pod względem wolumenu dostarczonego ciepła do odbiorców Polska jest drugim w Unii Europejskiej, za Republiką Federalną Niemiec, rynkiem ciepła systemowego.