Radzionków - gmina z górniczym rodowodem

W Radzionkowie nie brakuje górniczych pamiątek. Jeszcze nie tak dano temu fedrowała tam kopalnia „Powstańców Śląskich” zlikwidowana w ramach restrukturyzacji górnictwa.

Radzionkowska kopalnia ma niezwykle burzliwą historię. Przed II wojną światową miasto leżało na granicy z Niemcami. Pod ziemią spotykały się wyrobiska dwóch kopalń: „Radzionków” i „Bytom”, która należała wówczas do Rzeszy. Podobno rozdzielały je kraty. Po wojnie oba zakłady funkcjonowały osobno. W 1975 roku, gdy Radzionków został przyłączony do Bytomia, jako jedna z jego dzielnic, połączono także kopalnie, która od tej pory funkcjonowała pod nazwą „Powstańców Śląskich”. Dziś jedyną pamiątką, przypominającą o górniczych tradycjach tej okolicy, zwanej przez miejscowych „Buchaczem”, jest niewielki skansen z kapliczką Świętej Barbary, usytuowany przy drodze prowadzącej do Bytomia.

Kapliczka to dawny budynek transformatorowni. W jej wnętrzu na ołtarzu ustawiono zakupioną przez górników i poświęconą w 1953 r. figurę Świętej Barbary. Pomysł wzniesienia w sąsiedztwie skansenu górniczego powstał przed dziesięciu laty z inicjatywy zarządu Bytomskiej Spółki Restrukturyzacji Kopalń i Edwarda Łukaszewskiego, byłego dyrektora kopalni „Powstańców Śląskich”. Koncepcje i projekt techniczny całości przygotował w 2001 r. bytomski oddział Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Górnictwa. Wśród prezentowanych w ogrodzonym skansenie eksponatów są m.in. wagony do transportowania urobku, koło maszyny wyciągowej oraz fragment obudowy chodnika.

Niedaleko „Buchacza”, w centralnej części Radzionkowa z inicjatywy gminy przystąpiono w ubiegłym roku do restrukturyzacji górującej nad miastem Księżej Góry. Jest to najwyższe wzniesienie tzw. Garbu Tarnogórskiego liczące 357 m wysokości. „Księżówka” hałdą nigdy nie była, lecz mimo to stanowi istotny element górniczej historii gminy. 200 lat temu działały na tym terenie liczne kopalnie rud srebronośnych. Pozostawiły po sobie ślady w postaci jam i płytkich zagłębień. Ponieważ jest to teren niezwykle bogaty pod względem przyrodniczym, postanowiono jedną jego część przeznaczyć na ogród botaniczny, drugą zaś zaadaptować na park ze ścieżką rekreacyjną.

Radzionków przystąpił już w tym celu do Związku Stowarzyszeń pod nazwą „Śląski Ogród Botaniczny”, którego celem jest działalność na rzecz ochrony różnorodności biologicznej, a także edukacja ekologiczna i przyrodnicza. W skład organizacji wchodzą m.in. Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego, Polska Akademia Nauk i Uniwersytet Śląski. Jesienią na księżej Górze odbyły się już pierwsze warsztaty dla młodzieży szkół podstawowych i gimnazjalnych, których celem było przybliżenie młodym ludziom najważniejszych kwestii związanych z ochroną środowiska.
W części parkowej Księżej Góry według planów ma stanąć jeszcze w tym roku zrekonstruowana drewniana chata. – Niestety, w naszym mieście nie zachował się ani jeden taki obiekt. Dlatego też zwracamy się do wszystkich, którzy mogą pomóc w rekonstrukcji historycznej radzionkowskiej chaty i posiadają na ten temat wiedzę lub niezbędne materiały w postaci fotografii lub szkiców – apeluje Jarosław Wroński odpowiedzialny za promocję gminy.

Realizacja projektu zagospodarowania Księżej Góry odbywa się w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007-2013 i pochłonie zdaniem ekspertów kwotę ok. 400 mln zł.
Kajetan Berezowski
[e-mail]