Prześwietlają węgiel dla JSW i łapią trucicieli. Czym zajmuje się to niezwykłe laboratorium?

Pracownicy Centralnego Laboratorium Pomiarowo-Badawczego w Jastrzębiu-Zdroju

Ogromna liczba sprzętu laboratoryjnego, świetnie wyposażone pracownie, stanowiska badawcze i ponad trzystu wysoko wykwalifikowanych pracowników. Centralne Laboratorium Pomiarowo-Badawcze, będące w strukturach Grupy Kapitałowej JSW, jest jednym z największych akredytowanych laboratoriów badawczych w Polsce.

- W ofercie mamy ponad 1600 metod badawczych, z czego około 1200 to akredytowane metody badawcze znajdujące się w certyfikacie AB 300 wydanym przez Polskie Centrum Akredytacji (PCA). Wspieramy przemysł, administrację i rozmaite instytucje, dostarczając wiarygodnych wyników, rzetelnych ekspertyz i nowoczesnych rozwiązań - podkreśla Aleksandra Burczyk, prezes zarządu CLP-B.

Węgiel bez tajemnic

Wsparcie badawcze i analityczne dla górnictwa jest niezwykle istotne. Żaden przedsiębiorca nie odważyłby się przecież zaplanować eksploatacji surowca, nie posiadając dokładnych informacji o złożu. Podobnie jak żaden odbiorca węgla nie zakupi go bez stosownego certyfikatu. 

Dla ekspertów z CLP-B w Jastrzębiu-Zdroju węgiel nie ma tajemnic. W zakresie badań węgla wykonują badania podstawowe na zawartość wilgoci, popiołu, siarki czy wartości opałowej jako pakiet badań dla węgla energetycznego. Badania surowca koksowego obejmują znacznie więcej parametrów, które pozwalają scharakteryzować go jako odpowiedni składnik mieszanki do koksowania. Mowa tu o plastyczności węgla, dylatacji czy ciśnieniu rozprężania. Bardzo mocno rozwijane są badania petrograficzne oraz analizy spektrometryczne, pozwalające określić skład pierwiastkowy, w tym metale ziem rzadkich. 

CLP-B jako jedyne w kraju posiada pięć akredytowanych przez PCA systemów zarządzania jako laboratorium badawcze, laboratorium wzorcujące, jednostka inspekcyjna, akredytowany producent materiałów odniesienia i organizator badań biegłości. Wdrożone systemy zarządzania jakością potwierdzone zostały certyfikatami Polskiego Centrum Akredytacji.

- Jastrzębska Spółka Węglowa przykłada dużą wagę do jakości surowca. Obowiązuje więc wysoki standard rozpoznania złoża jednolity we wszystkich zakładach. Węgiel koksowy jest surowcem krytycznym w Unii Europejskiej. Ten fakt jeszcze bardziej zobowiązuje do prowadzenia systematycznych i dokładnych analiz, od jakości opróbowania złoża po opróbowanie i badanie wysyłek do kontrahentów. Bardzo mocno skupiamy się na badaniach prognostycznych jakości koksu z węgla. Mowa tu o parametrze wytrzymałości koksu (CSR) i reakcyjności koksu (CRI). Instalacja do badania tych parametrów działa w trzech lokalizacjach. W naszych oddziałach przy koksowniach pracownicy wykonują badania jakości koksu, gazu koksowniczego czy węglopochodnych - wyjaśnia dalej prezes Aleksandra Burczyk.

Praca wymaga dyspozycyjności, gdyż koksownie pracują w trybie ciągłym. Każdego dnia około 40 pracowników jastrzębskiego laboratorium wykonuje swoje obowiązki w terenie. 

- Pobierają próbki ze stanowisk pracy, badają zapylenie i zawartość metanu w atmosferze kopalnianej. Wybrani posiadają uprawnienia wysokościowe, aby móc wejść na kominy elektrowni i wykonać badania emisji. Jeżeli zaś pojawia się zagrożenie lub doszło do wypadku w kopalni, natychmiast udajemy się na miejsce zdarzenia. Jesteśmy kompetentnym zapleczem wspierającym sztaby akcji, szczególnie w zakresie badań chromatograficznych - dodaje szefowa.

Nie tylko górnictwo

W 2020 r. uruchomiono w Centralnym Laboratorium Pomiarowo-Badawczym pierwszą linię zrobotyzowaną badającą próbki pyłu kopalnianego na zagrożenie wybuchem pyłu węglowego. Każdego dnia pod lupę branych jest nawet do 800 próbek dziennie. Co istotne - CLP-B posiada uprawnienia Rzeczoznawcy do spraw prowadzenia ruchu zakładu górniczego nadane przez Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego i wykonuje ekspertyzy dla następujących zagrożeń: Grupa XV zagrożenia metanowego i pyłowego, Grupa XVI zagrożenia pożarowego, Grupa XVIII zagrożenia wyrzutem gazów i skał oraz Grupa XX zagrożenia klimatycznego.

Badania węgla do łatwych nie należą. Mieliśmy okazję podglądać ten proces. Najpierw próbę węgla trzeba skruszyć, pomniejszyć, wysuszyć i znów zmielić do odpowiedniego uziarnienia według normy lub procedury do dalszych badań. 

- Najwięcej prób węgla trafia do nas w poniedziałki. Każda średnio waży ok. 3 kg. Próbki geologiczne to ok. 15 kg. Z każdej trzeba przygotować próbkę reprezentatywną - tłumaczy Adrian Nowak, jeden z pracowników CLP-B.

Od pewnego czasu liczba próbek węgla spada. Jest to związane z sytuacją w całym sektorze górniczym. Dlatego CLP-B przygotowuje się i mocno stawia na inne obszary działalności badawczej, związane m.in. z ochroną środowiska, usługami inspekcyjnymi w dziedzinie paliw stałych, gazów, biomasy stałej, badania odpadów - żużli, popiołów, odpadów komunalnych, kruszyw, monitoringu procesów technologicznych, procesów oczyszczania ścieków, analizą gazów przemysłowych, a także pomiarami czynników szkodliwych na stanowiskach pracy. Stale też rozwija działalność szkoleniową i ekspercką.  Realizowane są audyty techniczne i badania biegłości dla innych akredytowanych laboratoriów. Co ciekawe, dzięki innowacyjnej metodzie badawczej naukowcy zatrudnieni w CLP-B potrafią dokładnie określić skład popiołów pochodzących z palenisk domowych i określić, czy doszło do spalania odpadów! 

- Począwszy od 2016 r. współpracujemy z ponad ośmiuset gminami z całej Polski. Wykonane w naszych laboratoriach ekspertyzy były niejednokrotnie dowodem w procesach sądowych o łamanie zakazu spalania odpadów. 

W ciągu minionych dziesięciu lat przebadaliśmy 10 tys. odpadów paleniskowych i sporządziliśmy podobną liczbę ekspertyz, przeszkoliliśmy prawie dwa tysiące osób z zainteresowanych gmin, urzędników i strażników miejskich - wskazuje Aleksandra Burczyk.

Od ub.r. w ramach struktur laboratorium wzorcujące prowadzi działalność usługową w obszarze wzorcowań szklanych przyrządów pomiarowych, nieautomatycznych wag elektronicznych oraz pyłomierzy CIP-10. Oferta laboratorium wzorcującego stale jest rozwijana.