Powstanie muzeum przemysłowego dziedzictwa Zagłębia Dąbrowskiego

Zespół Fabryki Pełnej Życia z elementami historycznej instalacji przedstawiającej obrabiarki produkowane w fabryce Defum

W konkursie na rewitalizację obszarów miejskich organizowanym przez Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego złożono 55 projektów na ponad 968 mln zł. Do realizacji wybrano 15 z dofinansowaniem w wysokości ponad 309 mln zł.

– 31 lipca 2026 dotarły do mnie dwie dobre wiadomości. Ucieszyłem się z pozyskania ponad 4 mln zł dla naszego projektu „Fabryka Pełna Historii – otwarte muzeum przemysłowego dziedzictwa Zagłębia Dąbrowskiego”. Dzięki tym środkom mamy szansę dokończyć wszystkie prace zaplanowane w ramach dwóch pierwszych etapów budowy nowego centrum Dąbrowy Górniczej – mówi Wojciech Czyżewski, prezes Fabryki Pełnej Życia. 

Fabryka Pełna Historii

Fabryka Pełna Życia pozyskała kolejne środki na dalszy rozwój nowego centrum Dąbrowy Górniczej. Tym razem do dofinansowania wybrany został projekt „Fabryka Pełna Historii – otwarte muzeum przemysłowego dziedzictwa Zagłębia Dąbrowskiego”. Całkowita wartość projektu wynosi 4 931 617,53 zł, a dofinansowanie to aż 4 191 874,90 zł. Będą to środki z Funduszy Europejskich dla Śląskiego 2021-2027.

Pozyskane fundusze posłużą do realizacji niecodziennego rozwiązania, które ma przybliżyć mieszkańcom Dąbrowy Górniczej i gościom nowego centrum wielowątkową, barwną historię naszego miasta i regionu. W realizowanych obecnie trzech historycznych halach dawnej fabryki obrabiarek Defum: Ząbkowice, Reden i Zielona znajdą się eksponaty, instalacje artystyczne i przestrzenie ekspozycyjne. Ich uzupełnieniem będą wystawy i instalacje plenerowe poświęcone, m.in. historii dąbrowskiej fabryki obrabiarek DEFUM, szklanemu dziedzictwu Ząbkowic, geologicznej prehistorii regionu, czy zagłębiowskim przemysłowcom.

Za zaprojektowanie otwartego muzeum odpowiada konsorcjum firm Deko-BAU i Adventure, które wygrało przetarg organizowany przez spółkę Fabryka Pełna Życia.

Trzy hale, trzy części opowieści

Otwarte muzeum przemysłowego dziedzictwa Zagłębia Dąbrowskiego uzupełni przestrzenie trzech dawnych hal fabrycznych. Każda z nich zostanie poświęcona innemu fragmentowi przemysłowej historii miasta i regionu.

1. W Hali Ząbkowice znajdzie się ekspozycja dotycząca Huty Szkła Gospodarczego „Ząbkowice”. Dzięki niej poznamy „szklarską” historię naszego miasta, zobaczymy przykłady rozpoznawalnych w całej Polsce produktów ząbkowickiej huty i poznamy dzieje wybitnych projektantów sztuki użytkowej, jak Eryka Trzewik-Drost, czy Jan Sylwester Drost.
W ścianie szczytowej hali Ząbkowice, od strony Zielonego Rynku, znajdzie się szklana rozeta, wizualny wyznacznik tej przestrzeni. To swoiste „artystyczne” okno ma wykorzystywać grę świateł. W dzień – światło słoneczne, a nocami i wieczorami światło z wnętrza hali, stworzą grę kolorów i podświetleń widoczną dla osób znajdujących się na zewnątrz i wewnątrz budynku.

W Hali Ząbkowice tradycyjne przestrzenie ekspozycyjne zostaną połączone z ekranami, projekcjami i elementami interaktywnymi. Wśród propozycji znajduje się m.in. ekspozytor poświęcony tradycji kulinarnych Zagłębia Dąbrowskiego, prezentujący typowe zagłębiowskie potrawy i przepisy na nie.

2. Hala Reden będzie miejscem opowieści o geologii, zasobach naturalnych Zagłębia Dąbrowskiego, początkach przemysłu oraz przemianach Dąbrowy Górniczej. Narracja zostanie tu podzielona na cztery części: „DNA – geologia”, „Morze i Surowce”, „Początki przemysłu” oraz „Dąbrowa Pełna Życia”.

Jednym z centralnych punktów wystawy ma być instalacja z mamutem, wykorzystująca setki oryginalnych szczątków tych zwierząt, znajdujących się w zasobach Muzeum Miejskiego „Sztygarka”, a odkrytych podczas pozyskiwania surowca w dąbrowskich kopalniach piasku podsadzkowego, czyli na obszarach dzisiejszego Pojezierza Dąbrowskiego. Historię miasta w różnych okresach przybliży m.in. interaktywna makieta.

3. Z kolei głównym tematem Hali Zielona będzie fabryka obrabiarek Defum. Ekspozycja pokaże produkowane tutaj maszyny, procesy technologiczne oraz realia pracy w zakładzie. W hali znajdą się fotografie archiwalne, tokarki i inne zachowane urządzenia przemysłowe. Elementem aranżacji będzie, m.in. szklana instalacja pozyskana z dawnego biurowca fabryki Defum, a przedstawiająca symbole i modele produkowanych tu obrabiarek. Charakterystyczna kompozycja zostanie zachowana i wpisana w nową przestrzeń wystawienniczą.

Zabytkowe maszyny i nowe technologie

W ramach projektu odrestaurowanych i udostępnionych zostanie co najmniej 18 eksponatów. Prace obejmą, m.in. tokarki, modele odlewnicze, piece, kotły i urządzenia energetyczne. Renowację przejdą koła wyciągowe z ostatniej kopalni węgla kamiennego w Zagłębiu Dąbrowskim, KWK Kazimierz-Juliusz, lokomotywa wąskotorowa z tej samej kopalni, czy maszyna wytrzymałościowa z 1922 roku, wyprodukowana przez szwajcarską firmę Alfred J. Amsler & Co. i wykorzystywana przez lata w Hucie Bankowej.

Otwarte muzeum, podobnie jak ma to miejsce w pierwszym etapie inwestycji realizowanej przez spółkę Fabryka Pełna Życia, nie będzie opierało się wyłącznie na tradycyjnych eksponatach. Projekt zakłada wdrożenie co najmniej pięciu rozwiązań cyfrowych i multimedialnych. Wśród planowanych narzędzi znalazły się aplikacja mobilna i stacjonarna, audioprzewodnik, rozszerzona rzeczywistość, interaktywna gra terenowa wykorzystująca lokalizację GPS, hologramy, totemy oraz tablice dotykowe.

Wszystkie ekspozycje zostaną przygotowane zgodnie z zasadami projektowania uniwersalnego. Pojawią się m.in. audiodeskrypcja, napisy, treści w uproszczonym języku, piktogramy i oznaczenia w alfabecie Braille’a. Dzięki temu z wystaw będą mogły wygodnie korzystać osoby w różnym wieku i o różnych potrzebach.

Historia dostępna na co dzień

„Fabryka Pełna Historii” będzie otwartym muzeum wpisanym w codzienne funkcjonowanie nowego centrum Dąbrowy Górniczej. By poznać historię miasta i regionu, wystarczy wejść do którejkolwiek z realizowanych obecnie hal, przespacerować się po nowym centrum, a czasami tylko włączyć odpowiednią aplikację w smartfonie. Ekspozycje połączą historię przemysłu ciężkiego, hutnictwa szkła, rozwoju technologii oraz ludzi, którzy przez kolejne dekady tworzyli Zagłębie Dąbrowskie.