Od ratowania żubrów po nowoczesne pompy ciepła. Poznaj laureatów Zielonych Czeków 2026

Gala rozdania Zielonych Czeków w Operze Śląskiej

Do tegorocznej edycji konkursu zgłoszono rekordową liczbę inicjatyw. Spośród blisko stu osobowości, instytucji i samorządów kapituła konkursowa wyłoniła laureatów w sześciu kategoriach, przyznając również nagrodę specjalną. Oczekiwaniu na ogłoszenie werdyktu towarzyszyło ogromne napięcie.

– Spotykamy się w wyjątkowym miejscu, w Operze Śląskiej w Bytomiu, w wyjątkowej chwili, bo rozstrzygamy już po raz trzydziesty trzeci konkurs Zielone Czeki 2026. Pierwsze Zielone Czeki zostały rozdane w 1994 r. Na przestrzeni tych ponad trzech dekad zmieniała się formuła samego konkursu, zmieniała się wartość nagród, zmieniały się kategorie, ale jedno pozostało niezmienne – prestiż nagrody, jak również misja, którą ta nagroda niesie, a więc wyróżnianie osób, instytucji, organizacji, ale też działań podejmowanych na rzecz poprawy stanu środowiska na terenie województwa śląskiego, także z myślą o przyszłych pokoleniach. Na przestrzeni tych trzech dekad Fundusz wyłonił 303 osoby, instytucje i organizacje, a wartość nagród sięgnęła blisko trzech milionów złotych, ale to nie ta wartość jest najważniejsza. Najważniejsza jest właśnie działalność inspirująca z pasją i zaangażowaniem na terenie naszych małych ojczyzn, gmin, szkół, organizacji, bez blasku fleszy, bez kamer. Jestem dumny, że mogę po raz kolejny wręczyć właśnie nagrodę wspólnie z moją zastępczynią, Iwoną Gajdą-Targosz – mówił Mateusz Pindel, prezes zarządu Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach.

Ornitologia i EKO Tropy

I wreszcie na scenie pojawili się ci, na których wszyscy czekali – laureaci Zielonych Czeków.

W kategorii Młody Ekolog nagrodę odebrał Marek Faber – pasjonat przyrody, który z powodzeniem łączy działalność naukową, edukacyjną i społeczną. Specjalizuje się w ornitologii oraz ochronie miejskich ekosystemów. Brał udział w publikacjach naukowych dotyczących m.in. pierwszego w Polsce lęgu kormorana małego oraz obrączkowania ptaków w Ogrodzie Botanicznym w Zabrzu. Prowadzi spotkania edukacyjne, prelekcje i autorskie spotkania przyrodnicze, podczas których uczy mieszkańców dostrzegania lokalnej przyrody. Angażuje się także w monitoring przyrodniczy oraz dokumentuje naturę poprzez fotografię. 

W tej kategorii wyróżnienia odebrali: Adam Balcerzak i Magdalena Rybka.

Natomiast w kategorii EkoEdukator Zielony Czek przypadł w udziale Agencji Rozwoju i Promocji Ziemi Pszczyńskiej. To organizacja, która od lat prowadzi systemową edukację ekologiczną, przede wszystkim w Pokazowej Zagrodzie Żubrów w Pszczynie. Pod jej auspicjami realizowane są takie projekty jak: Tajemnice Pszczyńskiej Puszczy i Tropem Żubra, a także interaktywne warsztaty dla dzieci, młodzieży i dorosłych. Z tych działań skorzystało już ponad 40 tys. uczestników. Agencja rozwija także infrastrukturę edukacyjną i popularyzuje wiedzę o ochronie żubra i lokalnej przyrodzie. 

Wyróżnienia powędrowały do: Ewy Zawadzkiej – Nawłociowa Pasieka oraz Fundacji Rozwoju i Integracji „MultiIntegra”.

W kategorii EkoNGO nagrodę otrzymał Związek Harcerstwa Polskiego – Chorągiew Śląska za edukację ekologiczną skierowaną do dzieci, młodzieży i dorosłych wolontariuszy. Kluczowym projektem organizacji jest autorski program EKO Tropy, łączący teorię z praktyką. W 2025 r. w ramach programu przeprowadzono m.in. warsztaty dla blisko trzech tysięcy dzieci i młodzieży, seminaria dla kadry wychowawczej, konferencję naukową oraz szeroką kampanię informacyjną, która dotarła do ponad 86 tys. odbiorców.

Wyróżnienia trafiły do OSP w Głuchołazach i Częstochowskiego Alarmu Smogowego.

Kategoria EkoInwestycja to sukces Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej w Bytomiu. Nagrodę przyznano za modernizację systemu ogrzewania budynku przy ul. Huty Jana 12B w Bytomiu. Inwestycja polegała na likwidacji kotłowni węglowej i zastąpieniu jej nowoczesnym systemem opartym na odnawialnych źródłach energii. Zainstalowano pompy ciepła, gruntowy wymiennik ciepła, magazyny energii oraz instalację fotowoltaiczną. Projekt ogranicza emisję zanieczyszczeń, zwiększa efektywność energetyczną i poprawia komfort życia mieszkańców. 

W tej kategorii wyróżnienia przyznano Urzędowi Miasta Tychy oraz Stowarzyszeniu Miłośników Ziemi Tarnogórskiej.

Nagrodą może pochwalić się także Rybnik. Miasto triumfowało w kategorii EkoSamorząd. Kapituła konkursu doceniła przede wszystkim systemowe podejście Rybnika do zarządzania polityką klimatyczną, w tym realizację Planu Adaptacji do zmian klimatu oraz Programu Ochrony Środowiska. Zwrócono uwagę na skuteczne działania na rzecz poprawy jakości powietrza, rozwój odnawialnych źródeł energii oraz aktywne wsparcie mieszkańców, m.in. poprzez program „Czyste Powietrze” i programy dotacyjne.

Wyróżnienia w kategorii EkoSamorząd przyznano gminom Gorzyce i Wręczyca Wielka. 

Edukacja i zielone inwestycje

Zielony Czek w kategorii Ekologiczna Osobowość Roku przypadł w udziale dr Magdalenie Ochwat. Laureatka jest inicjatorką i współtwórczynią pionierskich projektów edukacyjnych, w tym miejskiego programu „Klimatyczne Katowice”, który objął wszystkie szkoły podstawowe w mieście, oraz „Akademii Edukacji Klimatyczno-Środowiskowej dla Nauczycieli”, przygotowującej kadrę pedagogiczną do wdrażania edukacji klimatycznej w szkołach. Współtworzy także ogólnopolskie rozwiązania systemowe – bierze udział w pracach zespołów eksperckich przy Ministerstwie Edukacji Narodowej oraz Ministerstwie Klimatu i Środowiska, gdzie współtworzy m.in. moduł klimatyczny, który zostanie wprowadzony do szkół od 2026 r.

Wyróżnienia kapituła przyznała w tej kategorii Piotrowi Nawalkowskiemu oraz Małgorzacie Ostrowskiej-Czai.

Nagroda specjalna trafiła natomiast do Żywca. Odebrał ją burmistrz Antoni Szlagor, podkreślając rolę mieszkańców w działaniach na rzecz poprawy jakości powietrza oraz rozwijania inwestycji w odnawialne źródła energii.

Laureaci Zielonych Czeków otrzymali statuetkę oraz nagrodę pieniężną w wysokości 15 tys. zł. Wyróżnienie premiowane było nagrodą w kwocie 5 tys. zł. 

Zwycięzcom i wyróżnionym pogratulował Grzegorz Boski, wicemarszałek województwa śląskiego.

– Zielone Czeki to jedno z najważniejszych przedsięwzięć w kraju, a z pewnością kluczowe wydarzenie dla województwa śląskiego. Z perspektywy samorządu widzimy wyraźnie, jak zmienia się środowisko, ale też jak wiele pracy wciąż przed nami. Choć dysponujemy znaczącymi środkami – zarówno regionalnymi, jak i unijnymi – to bez zaangażowania ludzi, ich przekonania i konsekwencji w działaniu, nawet największe inwestycje nie przyniosą oczekiwanych efektów. W imieniu Zarządu Województwa Śląskiego dziękuję wszystkim osobom i instytucjom zaangażowanym w działania na rzecz ochrony środowiska, a szczególnie zespołowi funduszu za konsekwentną realizację tej misji. Dzisiejsza gala to wyraz uznania dla tych, którzy działają z pasji – często nie dla korzyści finansowych, lecz z poczucia odpowiedzialności za przyszłość – powiedział wicemarszałek.

Głos zabrał także Henryk Kiepura, wiceminister edukacji narodowej:

– To wydarzenie ma już kilkadziesiąt lat tradycji i z każdym rokiem zyskuje na znaczeniu, nagradzając osoby oraz instytucje działające na rzecz środowiska w województwie śląskim. Szczególne podziękowania kieruję do wszystkich mieszkańców regionu, którzy zarówno w pracy zawodowej, jak i w działalności społecznej angażują się w ochronę środowiska – podkreślił.

Swoje przesłanie do organizatorów i laureatów Zielonych Czeków skierowała także Paulina Hennig-Kloska, ministra klimatu i środowiska. 

„Tylko część z Was zostaje formalnie wyróżniona, ale niech to nie przesłania ogromu pracy i potrzeby zmian, które w sobie nosicie, wizji bardziej odpowiedzialnego, zrównoważonego i ekologicznego świata, w którym troska o wszystkie istoty współdzielące z nami planetę staje się naturalnym standardem, a nie wyjątkiem. Dziękuję Wam za zaangażowanie, konsekwencje, często także odwagę i determinację w realizacji działań, które sprawiają, że nasza wspólna przestrzeń staje się czystsza, zdrowsza i bardziej przyjazna” – napisała ministra.

Zielone Czeki to inicjatywa WFOŚiGW, biorąca za cel promowanie działań na rzecz ochrony środowiska, edukacji ekologicznej oraz wdrażania innowacyjnych rozwiązań proklimatycznych. Konkurs stanowi platformę doceniania zarówno dużych inwestycji infrastrukturalnych, jak i oddolnych inicjatyw społecznych.