- O tym, jaki będzie kształt instytucji, która w przyszłości będzie kontrolować polskie elektrownie atomowe, zdecyduje udział energetyki jądrowej w całkowitym bilansie energii - uważa prezes Państwowej Agencji Atomistyki prof. Michał Waligórski.
Polski urząd dozoru jądrowego, który od wielu lat istnieje jako Prezes PAA i obsługująca go Agencja, będzie też nadzorować polskie elektrownie jądrowe. Ostateczny kształt instytucji, która stanie się naczelnym organem dozorowym w Polsce, zależeć będzie od udziału energetyki jądrowej w całkowitym bilansie energii - prof. Waligórski.
Jak podkreślił prezes PAA, w obecnie nowelizowanej ustawie Prawo atomowe, która powinna wejść w życie w 2011 roku, nie przewiduje się istotnych zmian w strukturze PAA, poza jej wzmocnieniem kadrowym.
- Już obecnie przewidujemy jednak, że w 2014 r. powinno zacząć obowiązywać znowelizowane po raz kolejny Prawo atomowe, wdrażające w Polsce wytyczne powstającej dopiero europejskiej dyrektywy, która wprowadza nowe standardy bezpieczeństwa (Basic Security Standards-BSS) i połączy szereg odrębnych dyrektyw UE - dodał.
Przy okazji wdrożenia w Polsce dyrektywy BSS, podjęta będzie decyzja co do ewentualnej zmiany obecnej struktury Prezesa PAA i jego Agencji w urząd komisaryczny, roboczo nazwany Komisją Dozoru Jądrowego (KDJ) i obsługujący Komisję Urząd Dozoru Jądrowego. Zmianę tę przewiduje obecnie przyjmowany projekt programu Polskiej Energetyki Jądrowej.
"Kształt przyszłego dozoru jądrowego zależy jednak w dużym stopniu od tego, ile elektrowni jądrowych będziemy w Polsce budowali. Gdyby udział energii jądrowej w polskim bilansie energetycznym był taki jak we Francji (80 proc.- PAP), być może warto byłoby skorzystać z ich modelu urzędu dozorowego. Jednak przypuszczam, że udział naszego przemysłu jądrowego w ogólnym bilansie energetycznym będzie bardziej zbliżony do krajów takich jak Czechy, Węgry, czy Słowacja, więc może lepiej będzie korzystać z ich wzorów" - powiedział prof. Waligórski.
Jak mówił, pewne trudności w ostatecznym określeniu zapisów obecnie nowelizowanej ustawy Prawo atomowe nastręczały różnice pomiędzy szczegółami technologii jądrowej, jaką Polska ostatecznie wybierze.
- Jak byśmy napisali za dużo (w przepisach o działaniu dozoru - PAP) to zdeterminuje to technologię, czego nie chcemy. Musimy to zrobić na takim stopniu ogólności, by każda technologia mogła pracować, a z drugiej strony, by móc zapewnić jak najwyższe standardy bezpieczeństwa przez wyegzekwowanie jednoznacznych przepisów - powiedział prof. Waligórski.
Prezes PAA podkreślił, że urząd dozoru jądrowego istnieje w Polsce już od wielu lat, ale musi rozszerzyć bądź uściślić swoje kompetencje.
- Do tej pory nie było takiej potrzeby, bo nie mieliśmy energetycznego przemysłu jądrowego - dodał.
W Polsce centralnym organem administracji rządowej, odpowiedzialnym m.in. bezpieczeństwo jądrowe jest obecnie Prezes Państwowej Agencji Atomistyki. Pełni on również funkcję dozoru jądrowego. Prezesa Agencji powołuje premier na wniosek ministra właściwego do spraw środowiska.
Do 22 lipca 2011 r. państwa członkowskie Unii Europejskiej są zobowiązane wprowadzić do obowiązującego w nich prawa krajowego założenia dyrektywy Rady Unii Europejskiej (2009/71/Euratom) z 2009r. ustanawiającej wspólnotowe ramy bezpieczeństwa jądrowego obiektów jądrowych. Polski rząd planuje wprowadzić w życie odpowiednią nowelizację prawa atomowego do końca czerwca 2011.
Dyrektywa zakłada, że dzięki jej wdrożeniu powinna zostać wzmocniona rola i niezależność odpowiednich organów regulacyjnych. Dyrektywa nakazuje też państwom członkowskim, by urzędy te nie miały żadnych związków z organami bądź organizacjami zaangażowanymi w promowanie lub wykorzystywanie energii jądrowej - włączając w to produkcję energii elektrycznej. chodzi o to, by zapewnić niezależność przy podejmowaniu decyzji.
We Francji - zadania nadzoru nad cywilnymi obiektami jądrowymi promieniotwórczymi pełni niezależny od władz Urząd Bezpieczeństwa Nuklearnego (Autorite de Surete Nucleaire - ASN).
Kieruje nim 5-osobowe grono komisarzy, z których jeden jest prezesem. Wszyscy są powoływani na jedną 6-letnią kadencję; trzech powołuje prezydent, po jednym - przewodniczący obu izb francuskiego parlamentu: Zgromadzenia Narodowego i Senatu. Komisarze są nieodwoływalni, za wyjątkiem sytuacji nadzwyczajnych. Nie mogą należeć do partii politycznych. Urząd jest zobowiązany okresowo przedstawiać sprawozdania ze swojej działalności parlamentowi.
W Czechach - mających dwie elektrownie - działa Państwowe Biuro Bezpieczeństwa Nuklearnego (SUJB). Jest urzędem administracji centralnej, jego szef jest zatwierdzany przez rząd i jest odpowiedzialny tylko przed rządem. Biuro zajmuje się nadzorem nad obiektami jądrowymi, ich ochroną oraz wydawaniem i odbieraniem odpowiednich licencji na ich prowadzenie.
Polska ma na razie w planach budowę dwóch elektrowni jądrowych.
