Najpierw wydobywano węgiel, potem założono park

Tomasz Sanecki, bytomski historyk jest autorem książek o zakładach przemysłowych

Historię ich powstania opowiedział Tomasz Sanecki, bytomski historyk podczas prelekcji "Zielony Bytom – Drugie życie terenów poprzemysłowych”. To był ostatni z wykładów w ramach projektu „Dziedzictwo Poprzemysłowe Bytomia – Kopalnie i Zakłady Górnicze" - informuje UM w Bytomiu.

- Bytom w XX wieku był jednym z najbardziej uprzemysłowionych miast nie tylko na Górnym Śląsku, ale również w Polsce. Wydobywano tutaj nie tylko węgiel kamienny, ale również cynk i ołów, żelazo oraz dolomit – mówi bytomski historyk Tomasz Sanecki. - Dzisiaj po kopalniach rud cynku i ołowiu, żelaza oraz dolomitu nie ma już śladu, jednak na ich terenie powstały obszary cenne przyrodniczo. Najwięcej takich terenów znajduje się w Suchej Górze, gdzie na miłośników przyrody czekają aż trzy objęte ochroną tereny przyrodnicze – dodaje.

Rezerwat „Segiet”, jedyny obszar w Bytomiu wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, Użytek Ekologiczny „Verona” oraz Suchogórski Labirynt Skalny. Te trzy cenne obszary przyrodnicze, w których dawniej wydobywano rudę cynku i ołowiu, żelazo, dolomit oraz limonit, czyli żelaziak brunatny są doskonałym przykładem, jak natura potrafiła zagospodarować tereny po dawnych kopalniach i wyrobiskach górniczych.

Najcenniejszym z trzech obszarów przyrodniczych w Suchej Górze jest rezerwat „Segiet”. Obszar rezerwatu utworzony w 1953 roku, został w styczniu 2023 roku powiększony do ponad 92 ha, obejmuje m.in. część kamieniołomu „Blachówka”. Warto wspomnieć, że na terenie „Segietu” znajdują się 24 gatunki drzewiaste i ponad 100 gatunków roślin zielonych. Rezerwat porastają świerki, jawory, sosny i brzozy, ale dominują w większości buki, których wiek określa się na ponad 150 lat. Ponadto na terenie rezerwatu znajduje się jedno z najwyższych wzniesień Garbu Tarnogórskiego - „Srebrna Góra” na wysokości 347 m n.p.m.

Na stronie UM Bytom można przeczytać, że w Suchej Górze oprócz rezerwatu warto odwiedzić także Suchogórski Labirynt Skalny oraz Użytek Ekologiczny „Verona”. Obszar Suchogórskiego Labiryntu Skalnego obejmuje prawie 20 hektarów powierzchni, a rzeźba terenu przypomina labirynt, co zawdzięczamy działalności kopalni odkrywkowej, gdzie wydobywano dolomit i limonit, czyli żelaziak brunatny. Warto dodać, że przed rozpoczęciem działalności górniczej na dzisiejszym terenie Suchogórskiego Labiryntu Skalnego były pola orne. Działalność górnicza na tym terenie spowodowała zmianę ukształtowania terenu. Istniejąca od 1890 roku do początku XX wieku odkrywkowa kopalnia doprowadziła w wyniku eksploatacji dolomitu i limonitu do powstania licznych zagłębień, uformowanych dolinek, stromych grzbietów oraz niewielkiego zbiornika wodnego zwanego szmaragdowym.

Z kolei Użytek Ekologiczny „Verona” na pograniczu Suchej Góry i Stolarzowic to dawna kopalnia galmanu, która należała do Karola Goduli. Warto wspomnieć, że „Veronagrube” w pierwszej połowie XIX wieku była w dziesiątce największych kopalni cynkowych na świecie. Obecnie teren, gdzie znajdowała się kopalnia, leży w niewielkiej odległości od rezerwatu „Segiet”.

Kolejnym cennym obszarem, o którym opowiedział bytomski historyk Tomasz Sanecki był Zespół Przyrodniczo-Krajobrazowy „Żabie Doły” w Rozbarku. Obszar ten powstał na terenach, gdzie dawniej wydobywano rudę cynku i ołowiu, a obecnie leży na pograniczu trzech miast: Bytomia, Chorzowa i Piekar Śląskich. Utworzony 6 lutego 1997 roku zespół zajmuje obszar ponad 226 ha i obejmuje nieużytki, grunty rolne, zbiorniki wodne i hałdy usytuowane na pograniczu Bytomia i Chorzowa.

- Pierwotny krajobraz na obszarze „Żabich Dołów” został prawie całkowicie zmieniony przez działalność człowieka. To właśnie w pobliżu tego obszaru działały zakłady „Deutsch-Bleischarley-Grube”, jeden z największych na Górnym Śląsku zakładów wydobywczych i przerabiających rudę cynku i ołowiu – mówi historyk Tomasz Sanecki.

Z kolei Park Miejski im. hm. Franciszka Kachla, największy w Bytomiu park, a także Park Grota w Suchej Górze i Park im. Adama Mickiewicza w Rozbarku to parki, które również powstały na terenach pogórniczych związanych z eksploatacją węgla kamiennego, galmanu, czyli rudy cynku, a także najprawdopodobniej metodą odkrywkową gliny.

Prelekcja Zielony Bytom – Drugie życie terenów poprzemysłowych” to już piąty i ostatni z wykładów w ramach projektu „Dziedzictwo Poprzemysłowe Bytomia – Kopalnie i Zakłady Górnicze”. Zadanie to zostało dofinansowane jako inicjatywa oddolna w ramach projektu „Zielony Kwartał KWK Rozbark – Edukacja Zielona Transformacja”.