Kwestie handlu emisjami EU ETS wymagają nowych decyzji

Komisja Europejska zaproponowała reformę ETS

Fundusz Modernizacyjny (FM) stał się jednym z najważniejszych instrumentów finansowania transformacji energetycznej w Unii Europejskiej. W ciągu pierwszych pięciu lat jego funkcjonowania wsparł setki projektów, przyspieszając rozwój odnawialnych źródeł energii, modernizację sieci elektroenergetycznych oraz poprawę efektywności energetycznej. W najnowszym Policy Brief Polski Komitet Energii Elektrycznej podsumowuje dotychczasowe doświadczenia z funkcjonowania Funduszu oraz przedstawia rekomendacje dotyczące jego dalszego rozwoju po 2030 r.

Sprawdzony mechanizm finansowania transformacji

Fundusz Modernizacyjny działa od 2021 r. i wspiera obecnie transformację energetyczną w 13 państwach członkowskich UE, w tym w Polsce. Został utworzony, aby pomagać krajom o bardziej emisyjnych systemach energetycznych finansować inwestycje niezbędne do osiągnięcia unijnych celów klimatycznych. Dziś jego rola wykracza jednak daleko poza wsparcie pojedynczych projektów – stał się jednym z kluczowych instrumentów umożliwiających rozwój nowoczesnej infrastruktury energetycznej, elektryfikację gospodarki i wzmacnianie bezpieczeństwa energetycznego.

Pięć lat doświadczeń i konkretne rezultaty

Policy Brief pokazuje, że w latach 2021-2025 zatwierdzono lub zarekomendowano w ramach FM 294 projekty, a wartość wypłaconych środków przekroczyła 20 mld euro. Dzięki realizowanym inwestycjom możliwe będzie osiągnięcie 1,15 mld MWh oszczędności energii, ograniczenie emisji o 837 mln ton CO₂ oraz uruchomienie 25 GW nowych mocy odnawialnych źródeł energii. Fundusz wspiera inwestycje w OZE, sieci przesyłowe i dystrybucyjne, magazyny energii, efektywność energetyczną, ciepłownictwo systemowe oraz transport niskoemisyjny.

Nowe wyzwania wymagają nowych decyzji

PKEE zwraca uwagę, że obecne ramy funkcjonowania Funduszu Modernizacyjnego kończą się wraz z obecną fazą systemu EU ETS, podczas gdy cele klimatyczne Unii Europejskiej oraz potrzeby inwestycyjne będą rosły również po 2030 r. Elektryfikacja przemysłu, transportu i ciepłownictwa wymaga dalszej rozbudowy sieci elektroenergetycznych, rozwoju magazynów energii oraz nowych źródeł wytwórczych. Z tego też powodu stowarzyszenie wskazuje, że przyszłość Funduszu powinna być jednym z istotnych elementów dyskusji o rewizji EU ETS.

Rekomendacje PKEE

W Policy Brief, PKEE rekomenduje utrzymanie Funduszu Modernizacyjnego po 2030 r. jako stałego elementu architektury EU ETS. Stowarzyszanie postuluje także zwiększenie dostępnych środków, aby odpowiadały skali inwestycji niezbędnych do realizacji ambitnych unijnych celów klimatycznych, oraz rozszerzenie katalogu wspieranych technologii.

Publikacja wskazuje również na potrzebę dalszego uproszczenia zasad funkcjonowania Funduszu poprzez częstszą ocenę projektów, większą elastyczność w zarządzaniu programami inwestycyjnymi przez państwa członkowskie oraz usprawnienie procedur związanych z pomocą publiczną. Zdaniem PKEE pozwoli to szybciej uruchamiać nowe projekty i lepiej odpowiadać na zmieniające się potrzeby rynku.

Fundusz wspiera nie tylko dekarbonizację

PKEE podkreśla, że Fundusz Modernizacyjny przynosi korzyści wykraczające poza redukcję emisji. Finansowane dzięki niemu inwestycje wzmacniają bezpieczeństwo energetyczne, zwiększają odporność systemów elektroenergetycznych, ograniczają zależność od paliw kopalnych oraz poprawiają konkurencyjność europejskiej gospodarki. Komitet zwraca też uwagę, że Fundusz skutecznie mobilizuje dodatkowy kapitał – każde euro wsparcia przekłada się średnio na kolejne euro inwestycji.