Kopalnia Guido i Sztolnia Królowa Luiza w drodze do UNESCO. W Zabrzu odbędzie się spotkanie otwarte

Sztolnia Królowa Luiza i Kopalnia Guido w drodze do UNESCO

Kierunek: UNESCO. Otwarte spotkanie w Zabrzu

Spotkanie dotyczące prac nad wpisem Kopalni Guido i Sztolni Królowa Luiza w Zabrzu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO odbędzie się w poniedziałek, 3 sierpnia 2026 r., o godz. 16.00 w Sztolni Królowa Luiza w Zabrzu – Strefa Carnall, Łaźnia Łańcuszkowa, ul. Wolności 408.

- Opowiemy o wartościach i unikalnych walorach naszych podziemi, etapie prac nad wpisem, korzyściach i obowiązkach związanych z obecnością na Liście UNESCO. Porozmawiamy o kluczowej roli was – mieszkańców w procesie wpisu i zarządzania obiektami. Liczymy na owocną wymianę myśli i merytoryczną dyskusję. Każdy głos będzie dla nas cenną wskazówką. Postaramy się odpowiedzieć na wszystkie wasze pytania – zachęcają w Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu.

Jakie obiekty mogą trafić na listę UNESCO?

Starania o wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO dotoczą „Historycznego kompleksu wydobycia węgla kamiennego w Zabrzu (XVIII–XX wiek)”. W skład zgłoszonego zespołu zabytkowego wchodzą trzy powiązane historycznie obiekty, ilustrujące kluczowe etapy rozwoju górnictwa węgla kamiennego na Górnym Śląsku:

• Kopalnia Królowa Luiza – jedna z najstarszych kopalń na Śląsku, której rozwój znacząco wpłynął na industrializację regionu; w kompleksie znajduje się też zespół pokopalniany z XX wieku (kopalnia szkoleniowa)
• Główna Kluczowa Sztolnia Dziedziczna – najdłuższa w Europie zachowana podziemna budowla hydrotechniczna w górnictwie węglowym, drążona od końca XVIII wieku
• Kopalnia Guido – reprezentatywny przykład XIX-wiecznej kopalni prywatnej, która w drugiej połowie XX wieku została przekształcona w obiekt szkoleniowy i doświadczalny; dziś to najrozleglejsza i najlepiej zachowana trasa turystyczna europejskiego górnictwa węglowego

- Są to jedyne w skali kraju i wyjątkowe w Europie, tak kompletnie zachowane, wyposażone, rozległe i udostępniane zabytkowe zespoły wyrobisk węgla kamiennego, uzupełnione zachowanym, czynnym parkiem maszynowym. Dziś obiekty te służą zupełnie nowym funkcjom – jako atrakcje turystyczne, kulturalne i edukacyjne, odwiedzane corocznie przez setki tysięcy gości – podkreślają w Muzeum Górnictwa Węglowego.

Pierwszy formalny krok w drodze do UNESCO

W czerwcu 2025 r. do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN) złożono wniosek o wpis „Historycznego kompleksu wydobycia węgla kamiennego w Zabrzu” na Listę Informacyjną Światowego Dziedzictwa UNESCO (tzw. Tentative List). To był pierwszy formalny krok w długim procesie.

- Wniosek o wpis zabrzańskiego kompleksu na Listę UNESCO jest dla nas wielkim wyróżnieniem i doskonałą okazją, by przypomnieć, jak istotny był przemysł na Śląsku i jego rola w rozwoju całej Europy. To także symboliczne zwieńczenie kilkunastu lat ciężkiej pracy, dzięki której mamy dziś do dyspozycji nie tylko zabudowania powierzchniowe, ale przede wszystkim ponad dziesięć kilometrów podziemnych tras turystycznych, w oryginalnych wyrobiskach górniczych z szybami kopalnianymi i wciąż czynnymi maszynami – mówił wówczas Bartłomiej Szewczyk, dyrektor Muzeum Górnictwa Węglowego.

Wniosek został oficjalnie zgłoszony i wpisany na Listę Informacyjną 18 lipca 2025 r.

Jak wygląda procedura wpisania na Listę UNESCO?

Proces ubiegania się o wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jest wieloetapowy i długotrwały:

• wniosek o Listę Informacyjną - Lista informacyjna powstaje na podstawie zgłoszeń krajowych i stanowi wstępną rejestrację obiektów, które państwo-strona rozważa nominować,
• międzynarodowa ocena wstępna – może nastąpić najwcześniej po upływie roku od wpisania na Listę Informacyjną. Przeprowadzana jest przez ekspertów UNESCO,
• wniosek nominacyjny – możliwy do złożenia dopiero po uzyskaniu pozytywnej opinii eksperckiej w ramach oceny wstępnej,
• decyzja Komitetu Światowego Dziedzictwa – ostateczną decyzję o wpisie na Listę Światowego Dziedzictwa podejmuje Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO, oceniając m.in. wyjątkową uniwersalną wartość obiektu oraz jego autentyczność.

Cały proces może trwać kilka lat, a wpis na Listę Światowego Dziedzictwa wiąże się nie tylko z prestiżem, ale także z zobowiązaniem do dalszej ochrony, promocji i angażowania lokalnej społeczności.