JSW: Ekologia też się liczy

W minionych trzech latach wydatki Jastrzębskiej Spółki Węglowej na ochronę wód, rekultywację terenów oraz ograniczenie emisji gazów i pyłów wyniosły prawie 250 mln złotych.

Działalność górnicza kopalń odciska swoje piętno na okolicznej przyrodzie. Dlatego jednym z długookresowych celów Jastrzębskiej Spółki Węglowej jest przywracanie zniszczonym terenom ich pierwotnego stanu poprzez rekultywację. Zasięg prac rekultywacyjnych jest bardzo różnorodny. Obejmuje zarówno rekultywację techniczną, czyli kształtowanie powierzchni terenu, odnawianie cieków wodnych, przenoszenie sieci inżynieryjnych itd., jak i rekultywację biologiczną, a więc zazielenienie terenów. Każdego roku poddane rekultywacji jest ok. 12 ha powierzchni. Od 2004 r. JSW na wydała na ten cel łącznie 6,3 mln zł.

Ochrona wód

Dla zapewnienia bezpiecznego działania kopalni niezbędne jest odpompowanie wody kopalnianej. Wszystkie kopalnie należące do JSW, z wyjątkiem „Budryka”, odprowadzają słone wody dołowe do Odry w miejscowości Olza, poprzez nowoczesny system retencyjno-dozujący zwany kolektorem „Olza”. To system sieci rurociągów o łącznej długości ok. 93 km i średnicy 300–800 mm, którego zadaniem jest ochrona przed zasoleniem rzek i ich mniejszych dopływów w zlewni Górnej Odry. Mowa tu o Jastrzębiance, Szotkówce, Rudzie i Nacynie. Chronione są także rzeki będące dopływami Wisły, jak chociażby Pawłówka i Pszczynka.

Rocznie kopalnie JSW wypompowują średnio ponad 5 mln metrów sześc. słonych wód dołowych. Z tego ok. 13 proc. wykorzystuje się wraz z odpadami elektrownianymi i odpadami poflotacyjnymi w zrobach w celach profilaktyki przeciwpożarowej i likwidacji zbędnych wyrobisk oraz do uzupełnienia obiegów wodnych zakładów przeróbczych.
W kopalni „Budryk” wody słone stanowią ok. 40 proc. całkowitego dopływu wód do zakładu. Wody silnie zasolone są wypompowywane i gromadzone na powierzchni selektywnie. Umożliwia to wykorzystywanie części wód silnie zasolonych do sporządzania mieszaniny doszczelniającej zroby zawałowe. Pozostała niewykorzystana na terenie kopalni część wód jest przepompowywana odrębnymi rurociągami do Zakładu Odsalania w Dębieńsku, a tam z kolei utylizowana. Dzięki takim rozwiązaniom słone wody dołowe nie stanowią zagrożenia dla środowiska naturalnego.

Emisja coraz mniejsza

Emisja pyłowo-gazowa spowodowana jest w głównej mierze eksploatacją suszarń zakładów przeróbczych oraz wydmuchem metanu. W zakładach należących do JSW jest ona systematycznie ograniczana, poprzez modernizację urządzeń i zmianę technologii odwadniania węgla. W jaki sposób? Termiczny proces suszenia węgla zastępuje się odwadnianiem mechanicznym przy zastosowaniu wirówek sedymentacyjno-filtracyjnych. Dzięki likwidacji suszarni osiągany jest konkretny efekt ekologiczny w postaci wyeliminowania emisji pyłów i gazów do atmosfery oraz zmniejszenia zużycia energii, wody, emisji hałasu. Co ważne, wiąże się z tym także poprawa warunków na stanowiskach pracy. Wirówki sedymentacyjne zostały zainstalowane w zakładach przeróbczych w kopalniach „Borynia” i „Zofiówka”. Na efekty nie trzeba było długo czekać. W porównaniu z 2004 r. wielkość emisji pyłowej zakładów JSW zmniejszyła się o 47 proc.

Wykorzystany metan

Jastrzębska Spółka Węglowa jest liderem w wykorzystaniu metanu. W ubiegłym roku przy wydobyciu węgla w należących do niej kopalniach uwolniło się 321,2 mln metrów sześc. tego gazu. W instalacjach odmetanowania ujęto z tego 124 mln m sześc. gazu, z czego blisko 80 proc. wykorzystano do produkcji energii i ciepła.

Nikt nie ma wątpliwości, że metan jest coraz chętniej zagospodarowywany, a największe sukcesy ma w tym względzie właśnie JSW. Spółka na zagospodarowanie metanu i inwestycje z tym związane przeznaczyła w ostatniej dekadzie niemal 120 mln zł. Najwięcej kosztowały silniki układów kogeneracyjnych, czyli wytwarzających ciepło i energię elektryczną w kopalniach „Krupiński” i „Pniówek”.

W „Pniówku” metan wykorzystywany jest w układzie centralnej klimatyzacji. Wiosną 2008 r. sukcesem zakończyły się starania JSW o zagospodarowanie metanu w kopalni „Borynia”. Spółka podpisała z japońskim koncernem energetycznym Chugoku Electric Power umowę sprzedaży jednostek uprawnień do emisji gazów cieplarnianych. Na tym plany JSW się nie kończą. Strategia wykorzystania metanu zakłada do połowy przyszłej dekady taki postęp w technologii skraplania i wzbogacania tego gazu, że będzie mógł on być wykorzystywany w gospodarce komunalnej Jastrzębia Zdroju i okolicznych miejscowości.