Historia Polaka, który swoje życie poświęcił górnictwu

1669969030 domeyko plaque warsaw

fot: wikimedia.org

Tablica ku czci Ignacego Domeyki odsłonięta w Warszawie na Krakowskim Przedmieściu 64 w roku 1992

fot: wikimedia.org

Wybitny naukowiec i geolog, który jest bardziej znany za granicą niż w Polsce. To on dał fundamenty pod rozwój nowoczesnego górnictwa w odległym Chile, w którym z sukcesami działa KGHM Polska Miedź. To właśnie dolnośląski koncern w koprodukcji z TVP przygotował film dokumentalny pt. „Urodzony pod szczęśliwym minerałem” poświęcony Ignacemu Domeyce w 220. rocznicę jego urodzin. Film swoją telewizyjną premierę miał 16 listopada.

W produkcji udział wzięli m.in. potomkowie Domeyki, którzy także uczestniczyli w specjalnym pokazie przedpremierowym, który odbył się w październiku w Zamku Ujazdowskim w Warszawie. Byli to: prawnuk Ignacego Domeyki, Jose Fernando Domeyko Perez z żoną Marią, jego córka Jacqueline Maria Dominga Domeyko Cassel oraz praprawnuczka geologa, Bernadita Sofia Domeyko Dobry z synem Francisco Pero Domeyko. Potomkowie naukowca odwiedzili także Zakłady Górnicze Lublin, gdzie zjechali pod ziemię. Na zagranicznych gościach duże wrażenie zrobiły maszyny górnicze używane do wydobycia miedzi. 

Powstanie i emigracja
Ignacy Domeyko był wybitnym badaczem i twórcą nowoczesnego przemysłu wydobywczego w Chile, które dziś jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych górniczych krajów na świecie. Domeyko był naukowcem, geologiem i wieloletnim rektorem Universidad de Chile. Pozostawił po sobie dziesiątki prac naukowych. Jego imieniem nazwano wiele miejsc, w tym planetoidę i pasmo górskie w Chile. Co ciekawe, kordyliera Sierra Gorda znajdująca się na Atacamie, została tak nazwana przez samego Domeykę, który badał m.in. te obszary.

Domeyko urodził się w lipcu 1802 r. Już od najmłodszych lat interesował się mineralogią. W latach 1816-1822 studiował na Wydziale Fizyczno-Matematycznym Cesarskiego Uniwersytetu Wileńskiego. Za główny przedmiot zdawanego egzaminu magisterskiego obrał matematykę.

W czasie studiów udzielał się też w tajnej działalności politycznej. W 1819 r. został przyjęty do Towarzystwa Filomatów. Potem brał udział w powstaniu listopadowym. Po jego upadku musiał wyemigrować. Trafił do Niemiec, a potem Francji. We Freibergu zwiedził kopalnie srebra oraz Akademię Górniczą, słynną ze zbioru minerałów założonego przez Abrahama Wernera. 

Student i rektor
We Francji poświęcił się studiom górniczym i w tym celu zapisał się do Ecole des mines de Paris. W 1837 r. Domeyko ukończył studia i podjął pracę w Alzacji, gdzie poszukiwał złóż rud żelaza dla mającej tam powstać huty. To wtedy otrzymał list od prof. Armanda Dufrenoya, w którym padła propozycja objęcia stanowiska wykładowcy chemii i mineralogii w Coquimbo w północnym Chile. Domeyko zgodził się natychmiast. Do jego obowiązków na uczelni należało prowadzenie wykładów wstępnych z fizyki i chemii, a następnie wykładów z głównych przedmiotów, czyli mineralogii i metalurgii. Jednocześnie wykonywał też analizy chemiczne zebranych przez siebie i nadesłanych przez właścicieli kopalń próbek kruszców. Domeyko zyskał uznanie władz, czego dowodem było mianowanie go sędzią górniczym, orzekającym jednoosobowo i ostatecznie. Z biegiem lat najważniejszą i najbardziej absorbującą Domeykę dziedziną działalności stała się praca nad organizacją nauki chilijskiej. Z pierwotnie istniejącego Universidad de Chile, będącego w istocie tylko organem zarządzającym słabo rozwiniętym szkolnictwem elementarnym, Domeyko stworzył nowoczesny uniwersytet na wzór Uniwersytetu Wileńskiego i uczelni niemieckich.

Od 1867 r. przez 16 lat był nieprzerwanie jego rektorem. W 1884 r. sędziwy uczony zdecydował się na podróż do kraju. W tym czasie Chile toczyło wojnę ze swymi północnymi sąsiadami – Peru i Boliwią. Chodziło o rejon Tarapaca, o którego znaczeniu przesądzały odkryte przez Domeykę złoża saletry. Podróż na Litwę wiodła przez Kraków i Warszawę. Przyjazd Domeyki stawał się wszędzie okazją do manifestacji. Z Litwy uczony wyjeżdżał do Paryża, Rzymu i Ziemi Świętej. Dwumiesięczna podróż powrotna do Chile wyczerpała jego siły. Zmarł 23 stycznia 1889 r. w Santiago. Śmierć Ignacego Domeyki okryła Chile żałobą. 

Patron kopalń
Zasługi Domeyki na rzecz nauki doceniono na wiele różnych sposobów. Jedną z planetoid nazwano Domeyko. Od jego nazwiska utworzono nazwę minerału domeykit, jego nazwisko wykorzystano w nazwach dinozaurów, a także użyto w nazwie pająka Lycinus domeyko. Jest patronem kopalni złota w Złotym Stoku oraz należącej do KGHM kopalni miedzi Sierra Gorda w Chile.

Zakład ten jest jednym z głównych producentów miedzi w Chile, pracującym na złożu siarczkowym z mineralizacją miedzi, molibdenu i złota, które znajdują się w drobnych żyłkach. Sierra Gorda jest jednym z głównych aktywów zagranicznych w portfelu KGHM. Według danych Chilijskiej Komisji Miedzi, Cochilco Sierra Gorda SCM w ubiegłym roku uzyskała drugi najlepszy wynik we wzroście produkcji górniczej w kraju. W 2021 r. w stosunku do roku poprzedniego wzrosła zarówno produkcja miedzi płatnej, jak i zysk operacyjny.

MOŻE CIĘ ZAINTERESOWAĆ

Katastrofa w Halembie: „To była jedna z najbardziej dotkliwych tragedii górniczych”

Dzisiaj mija 20 lat od katastrofy w kopalni Halemba. W uroczystościach upamiętniających śmierć 23 górników wzięli udział m.in. Marek Skuza, wiceprezes ds. produkcji Polskiej Grupy Górniczej oraz Michał Pierończyk, prezydent Rudy Śląskiej.

Wolałbym budować kopalnie, niż je zamykać, ale potrzebny jest w tym wszystkim rozsądek

Nie chcemy widzieć, że kopalnie się starzeją, wyczerpują swoje zasoby i w wielu z nich coraz trudniej znaleźć w miarę dogodne i bezpieczne złoża - pisze w swoim felietonie Jacek Korski.

Ratownik z Halemby: Szli po żywych

Ta katastrofa była jedną z najtragiczniejszych w historii polskiego górnictwa węglowego. Wspomina ją Jan Gaura, emerytowany ratownik górniczy, który brał udział w dziesiątkach akcji ratowniczych, także tej w 2006 r. w Halembie.

1701949926 parada

To już tradycja. Górnicy po raz kolejny przejdą ulicami miasta

W niedzielę po Barbórce, 6 grudnia, ulicami Tarnowskich Gór ponownie przejdzie uroczysta Parada Górnicza.