Górnicy domagają się jasnych procedur i uproszczenia przepisów. Szykują apel do rządu

W ciągu trzech dni obrad ich uczestnicy, eksperci z dziedziny górnictwa odkrywkowego, opracowali wiele postulatów związanych z usprawnieniem funkcjonowania branży.

W Wiśle 9  września dobiega końca XIII Szkoła Górnictwa Odkrywkowego zorganizowana przez Katedrę Inżynierii Górniczej i Bezpieczeństwa Pracy Wydziału Inżynierii Lądowej i Gospodarki Zasobami AGH Kraków przy współudziale Komitetu Górnictwa Polskiej Akademii Nauk Sekcji Technologii Górniczych Komitetu Górnictwa PAN, Głównej Komisji Górnictwa Skalnego ZG SITG, Stowarzyszenia Polskich Inżynierów Strzałowych oraz Fundacji Nauka i Tradycje Górnicze przy Wydziale Inżynierii Lądowej i Gospodarki Zasobami AGH Kraków. 

W ciągu trzech dni obrad ich uczestnicy, eksperci z dziedziny górnictwa odkrywkowego, opracowali wiele postulatów związanych z usprawnieniem funkcjonowania branży. Zwracają m.in. uwagę na  brak lub niedostateczna ochronę złóż kopalin w procesie planowania przestrzennego. 

Podkreślają, że zdarzają się sytuacje, w których udokumentowane złoża nie są ujawniane w aktach prawa miejscowego lub są w nich ujawniane bez zachowania ustawowego terminu. Znacznie częściej jednak dochodzi do sytuacji, w której złoża są ujawniane, jednak tereny na których się znajdują nie są przeznaczane na cele eksploatacji. Decyzje w tej sprawie podejmowane są w gminie, pod presją lokalnych społeczności a władze lokalne ulegają tej presji w obawie o wyniki nadchodzących wyborów.

Zwracają ponadto uwagę, że ok. 80 proc. gmin wciąż nie sporządziło Planów Ogólnych. Ustawa nie pozwala na wprowadzanie zmian w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, a tym samym w MPZP do momentu uchwalenia nowego studium czyli – Planu Ogólnego. Od 24 września 2023 do dziś nie ma możliwości budowy jakiejkolwiek nowej kopalni ani rozbudowy istniejących na terenach, które nie były przewidziane w obowiązującym starym Studium Zagospodarowania Przestrzennego (SZP) ponieważ ustawa nie pozwalała na wprowadzanie wymaganych zmian do studium.  Ustawa przewidywała od tego wyjątek dla ujętych w ustawie działalności górniczych (węgiel, ropa, gaz) ale już nie dla górnictwa skalnego, czy innych kopalin „pospolitych”.

Kwestie gruntów

Eksperci uważają, że należy niezwłocznie wydłużyć czas ważności starych Studium Zagospodarowania Przestrzennego (SZP). Wprowadzić równocześnie (w nowelizacji wydłużającej czas ważności Studium Zagospodarowania Przestrzennego (SZP) odpowiednie przepisy przejściowe lub przepisy włączające działalność wydobywczą (górnictwo skalne, wraz z infrastrukturą powiązaną jak zakłady przeróbcze, bocznice kolejowe), drogi dojazdowe/wyjazdowe, infrastruktura energetyczna… ) do katalogu przedsięwzięć, w przypadku których możliwe jest dokonanie zmiany studium bądź uchwalenie planu miejscowego bez wymogu zgodności ze studium.

W ostatnich miesiącach docierają informacje, że Regionalne Dyrekcje Ochrony Środowiska nie uzgadniają Planów ogólnych gmin, w których ustalono STREFĘ GÓRNICTWA na gruntach znajdujących się w obszarze "Natura 2000". Od dekad w wielu miejscach naszego kraju eksploatacja kruszyw naturalnych odbywa się w granicach takich obszarów. Wieloletnie praktyki jednoznacznie wskazują, że poprawnie wykonana rekultywacja podnosi walory przyrodnicze terenów oraz sprzyja ich bioróżnorodności. Na ten temat jest niezliczona ilość publikacji naukowych oraz niezliczona liczba uzgodnień decyzji środowiskowych autorstwa RDOŚ. Jest to bardzo niebezpieczne dla możliwości przyszłego zagospodarowania udokumentowanych złóż – zaznaczają dalej uczestnicy konferencji. - Uważamy, że należy zaostrzyć przepisy dotyczące realnej ochrony złóż. 

W ich opinii przepis powinien wprost obligować do przeznaczenia gruntów w prawie miejscowym na cele eksploatacji. Być może koniecznym stanie się zaostrzenie sankcji za nieprawidłowości w tym zakresie. Rozważają również przeniesienie decyzyjności w tej kwestii do organów wyższego szczebla.

Podkreślają też pilną potrzebę pojawienia się mechanizmu odpowiedzialności ORGANU za nieuzasadnione przeciąganie postępowania, eskalowanie wymagań  żądanie dokumentów nie wymaganych przepisami, itd.  Lub za odmowę wydania decyzji /albo za negatywną decyzję jeśli nie miała ona podstaw racjonalnych, jeśli wykazało by to postępowanie sądowe, gdyby inwestor zaskarżył taką decyzję.

Udział społeczeństwa konieczny

Udział społeczeństwa w postępowaniach jest konieczny, ale nie może być tak, że organizacjom ekologicznym wolno więcej niż samej stronie postępowania! Rozwój kraju wymaga surowców. Surowce są skoncentrowane w pewnych regionach, skalne łamane w dwóch (Dolny Śląsk, Świętokrzyskie).  Mieszkańców nie interesuje, że te surowce są niezbędna dla potrzeb rozwoju całego kraju, nie są w stanie obiektywnie tego problemu rozważać następuje presja na władze lokalne, które najczęściej ulegają, bo to ich bezpośredni wyborcy – akcentują dalej eksperci.

Wąskie grupy społeczne, które w obronie swojego lokalnego interesu/wygody oprotestowują w zasadzie każdy rodzaj inwestycji w swoim sąsiedztwie (obwodnicę, autostradę, spalarnię, elektrownię, itd. i oczywiście kopalnię). Rozwój kraju wymaga surowców, surowce są skoncentrowane w pewnych regionach, skalne łamane w dwóch (Dolny Śląsk, Świętokrzyskie).  Mieszkańców nie interesuje, że te surowce są niezbędna dla potrzeb rozwoju całego kraju, nie są w stanie obiektywnie tego problemu rozważać następuje presja na władze lokalne, które … najczęściej ulegają, bo to ich bezpośredni wyborcy – podkreślono w dokumencie.

Nadzór i zarządzanie przestrzenią geologiczną

Wśród postulatów podniesiono także problem praw do nieruchomości niezbędnych dla działalności górniczej.

„Znaczącym utrudnieniem pozostają również kwestie związane z pozyskiwaniem praw do nieruchomości niezbędnych dla działalności górniczej. W szczególności rozdrobnienie struktury własności gruntów, brak skutecznych narzędzi prawnych umożliwiających sprawne pozyskiwanie terenów pod inwestycje celu publicznego związane z eksploatacją surowców, przewlekłe procedury administracyjne związane z podziałami i zmianami przeznaczenia gruntów, kolizje pomiędzy ochroną złóż kopalin a zapisami miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Powstawanie np.: rezerwatów, parków krajobrazowych, Natury 2000 na złożach, co powoduje utrudnienia, a w niektórych sytuacjach brak możliwości poszerzania kopalń, bądź też otwierania nowych” – piszą dalej uczestnicy konferencji.

Obowiązująca obecnie ustawa Prawo geologiczne i górnicze nakłada i dzieli obowiązki związane z nadzorem i zarządzaniem przestrzenią geologiczną pomiędzy administrację geologiczną reprezentowaną przez Ministerstwo właściwe ds. środowiska, marszałków województw i starostów oraz nadzór górniczy pełniony przez Wyższy Urząd Górniczy i Okręgowe Urzędy Górnicze. Niestety w szczegółach podział ten cechuje się często brakiem porządku i konsekwencji. Dosyć niejasna w świetle obowiązujących przepisów jest rola państwowej służby geologicznej (PSG), której zadania na polecenie Ministra właściwego ds. Środowiska realizuje Państwowy Instytut Geologiczny – PIB. 

Obecne jej usytuowanie w systemie prawnym prowadzi do ewidentnego braku wykorzystania jej potencjału instytucjonalnego w odniesieniu do oczywistej potrzeby współpracy z wymienionymi organami.

Należy powołać zespoły

Uczestnicy XIII Szkoły Górnictwa Odkrywkowego uważają, że należy powołać KOMISJE DIALOGU, na której obradach mogłyby być omawiane istniejące problemy prawne, dotyczące zarządzania przestrzenią geologiczną i górniczą przy uwzględnieniu bezpiecznego funkcjonowania i stanu pozostałych komponentów środowiska, a także powołać Zespół Specjalistów do przeglądu polskiego prawa w stosunku do wymagań prawnych EU. Według różnych informacji Polska przy wejściu i po wejściu do EU „dołożyła”, aby „poprawić i ulepszyć” krajowe ustawodawstwo i rozporządzenie ponad wymagania EU, a w tym dotyczące branży geologiczno-górniczej.

Konieczne ich zdaniem jest prawne ukonstytuowanie współdziałania w procesach decyzyjnych wszystkich organów, które obecnie uczestniczą w tych procesach niezależnie i bez uwzględnienia zasad współpracy – podkreślają.