Ponad 200 mln zł. To środki, którymi Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach będzie dysponował w 2026 r. Mowa o rekordowym budżecie, który powstał w efekcie konsultacji z samorządami w terenie. Perspektywa jest zatem ogromna, ale miniony rok był dla WFOŚiGW także bardzo udany. Świadczą o tym liczne inwestycje realizowane w gminach i zakończone konkursy.
Z programem Czyste Powietrze, który wystartował w 2018 r., wiązano spore nadzieje. Miał być narzędziem, dzięki któremu w sposób szybki i efektywny znikną z naszej rzeczywistości kopciuchy, smog przejdzie do historii i jak Polska długa i szeroka zaczniemy wszyscy oddychać świeżym powietrzem. Miała być też rozbudowa programu o dodatkowe źródła i rozwiązania, a skończyło się na nieuczciwych firmach oferujących swe usługi, znikających środkach i rachunkach grozy dla beneficjentów programu. Teraz to wszystko powoli ma ulec zmianie. Mówił o tym szeroko Mateusz Pindel, prezes zarządu WFOŚiGW w Katowicach, podczas lutowej konferencji.
Środki są zapewnione
WFOŚiGW zintensyfikował działania kontrolne. W 2025 r. przeprowadzono niemal 2000 kontroli. W efekcie stwierdzonych nieprawidłowości do organów ścigania skierowanych zostało ponad 100 zawiadomień. Uruchomiono także punkt bezpłatnych porad prawnych, z którego skorzystało 171 osób. Odbyło się ponadto 13 spotkań z wykonawcami. Mateusz Pindel przyznał jednak, że program Czyste Powietrze nie został wstrzymany, ponieważ cały czas eksperci oceniali wnioski. Zatrzymano jedynie nabór nowych wniosków. I tak podczas realizacji programu w województwie śląskim wpłynęło już ponad 148 tys. wniosków na kwotę przeszło 4 mld zł. Zweryfikowanych zostało 129 tys. na kwotę ponad 2,1 mld zł.
– Tylko w ostatnich dwóch latach, 2024-2025, wypłaciliśmy ponad 1200 mln zł i nie zwalniamy. I tak jak niejednokrotnie podkreślałem, pieniądze na realizację programu zarówno na poprzednie edycje, jak i nowe są zabezpieczone. I jest bardzo ważne dla naszych mieszkańców, dla społeczeństwa, ponieważ wiele informacji, które pojawiały się w przestrzeni medialnej, przekonywało, że pieniędzy w programie rzekomo brakuje, dlatego nie są realizowane wypłaty – podkreślił prezes WFOŚiGW.
Wspomniał również o rozwiązaniach dyskutowanych na poziomie rządowym, mających dotyczyć osób poszkodowanych przez nieuczciwych wykonawców, w tym o zawieszeniu ściągania nierozliczonych zaliczek przy spełnieniu określonych warunków. Wszelkie zabezpieczenia, które zostaną poczynione w kolejnej odsłonie Czystego Powietrza, mają zapobiec podobnym sytuacjom w przyszłości.
– Operator to będzie taki nasz anioł stróż, który poprowadzi beneficjenta od samego początku, czyli od momentu złożenia wniosku, przez realizację całej inwestycji, ale również w momencie, kiedy ten wniosek trzeba będzie rozliczyć i złożyć wniosek o płatność – zwracała uwagę Iwona Gejdel-Targosz, wiceprezes katowickiego WFOŚiGW.
Wybór padł na gminy
Na dzień dzisiejszy, na 167 gmin województwa śląskiego, 105 pełni rolę operatora w swoich gminach. Fundusz zachęca pozostałe gminy do dołączenia do programu do 31 marca 2026 r.
– Wybór padł na gminy, bo są one najbliżej swojej lokalnej społeczności i znają potrzeby mieszkańców, wiedzą, jakiego wsparcia potrzebują, żeby otrzymać dofinansowanie w programie Czyste Powietrze. Również dysponują różnymi bazami, z których wynika, w jakim stopniu domy są ocieplane, czy w ogóle są ocieplone i jakie mają źródło grzewcze – tłumaczyła dalej Iwona Gejdel-Targosz.
Wręczyca Wielka, Myszków, Miedźna, Mykanów, Pszczyna – to są obecnie najbardziej aktywne gminy w programie Czyste Powietrze, jeżeli chodzi o operatorów. A zatem nowa odsłona programu Czyste Powietrze będzie się koncentrować na jakości wniosków i ochronie osób najbardziej narażonych na ubóstwo energetyczne. Wprowadzono obowiązkowy audyt energetyczny i uproszczony wniosek o dotację. Pojawiły się również nowe progi dochodowe dla poszczególnych poziomów wsparcia, wynoszące od 40 proc. do nawet 100 proc. kosztów kwalifikowanych.
Szczególnie warta podkreślenia była działalność edukacyjna i ekologiczna WFOŚiGW w 2025 r. Na działania z zakresu edukacji ekologicznej i ochrony przyrody przeznaczono blisko 38 mln zł, wspierając 568 podmiotów. Powstało m.in. 113 Ekopracowni pod chmurką i 85 Zielonych Pracowni.
– Nasz zespół edukacji ekologicznej zajmuje się nie tylko edukacją ekologiczną i ochroną przyrody. Inwestujemy w rozwój ogrodów botanicznych, wspieramy ochronę parków zabytkowych o znaczeniu regionalnym, finansujemy opracowania, ekspertyzy, profilaktykę zdrowotną, czyli wyjazdy na zielone szkoły, kolonie, obozy letnie organizowane przez młodzieżowe drużyny pożarnicze – zwróciła uwagę wiceprezes WFOŚiGW.
W nowym programie Eko-wydarzenia, skierowanym do stowarzyszeń, fundacji, NGOsów, czyli organizacji pozarządowych, Ochotniczych Straży Pożarnych czy też Kół Gospodyń Wiejskich, które organizują wydarzenia związane z ochroną środowiska, Dniem Matki Ziemi, Sprzątaniem Świata, Świętem Drzewa lub Światowym Dniem Ochrony Środowiska, edukują dzieci, młodzież bądź osoby dorosłe, zgłoszono 74 wnioski. Dofinansowano w sumie 50 zadań na prawie 500 tys. zł.
Oferta na miarę Funduszu
W trakcie spotkania przypomniano również działania w zakresie ochrony gatunkowej. Oto bowiem od 2015 r. katowicki WFOŚiGW przeznaczył 650 tys. zł na ochronę chomika europejskiego. To symboliczne podkreślenie roli WFOŚiGW w trosce o bioróżnorodność i edukację ekologiczną. Mało kto wie, że chomik europejski został ogłoszony zwierzęciem 2026 r.
„W ogólnopolskim plebiscycie organizowanym przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska oddano ponad 33 tys. głosów, a ponad 10 tys. zdobył właśnie ten zagrożony gatunek gryzonia. Przez cały 2026 r. chomik europejski będzie bohaterem specjalnej kampanii edukacyjnej. Na drugim miejscu uplasował się ryś euroazjatycki, zdobywając ponad 4,5 tys. głosów, a miejsce trzecie zajął wilk szary” – czytamy na stronie Ministerstwa Klimatu i Środowiska.
Trzeba dodać, że Śląsk, obok Lubelszczyzny, jest jednym z ostatnich miejsc w Polsce, gdzie wciąż funkcjonują nieliczne, dzikie populacje tego największego europejskiego chomika.
W ramach programu Bezpieczny Strażak wsparcie wynoszące ponad 6,2 mln zł trafiło do 387 jednostek OSP. Strażacy ochotnicy będą mogli zakupić nowoczesny sprzęt. Katowicki WFOŚiGW sfinansował również przydomowe oczyszczalnie ścieków, inwestycje w retencję wody i usuwanie azbestu z posesji. Tego rodzaju inwestycje wsparto w 71 gminach na łączną kwotę 4,2 mln zł.
– Miniony 2025 rok był dla nas okresem wytężonej pracy, wielu zmian, ale również wielu pozytywnych przedsięwzięć, które były efektem dyskusji z naszymi partnerami, spotkań na terenie całego województwa śląskiego, od najmniejszych wiosek, poprzez gminy, po powiaty. Tak powstawała oferta na miarę Funduszu, na miarę odpowiedzi na realne potrzeby, które na terenie województwa śląskiego w dalszym ciągu się pojawiają – mówił prezes Mateusz Pindel, dziękując za współpracę wszystkim partnerom, samorządom, przedstawicielom gmin, powiatów, województwa, wójtom, burmistrzom, prezydentom, starostom, radnym, marszałkom i wreszcie mediom, bez których – jak to ujął – nie byłoby szerokiej informacji na temat przedsięwzięć realizowanych przez WFOŚiGW.
Potwierdził raz jeszcze rekordowy budżet WFOŚiGW w Katowicach na 2026 r., wynoszący ponad 1,2 mld zł. Największe środki zostaną przeznaczone właśnie na program Czyste Powietrze. Będzie to 710 mln zł. Na działania związane z transformacją energetyczną wydanych ma być 236 mln zł, zaś na gospodarkę wodną i ochronę powierzchni ziemi 232 mln zł. Pojawią się nowe programy, takie jak Eko Przedszkola, z dofinansowaniem do 50 tys. zł na mininagrody edukacyjne. Będzie też wsparcie dla spółdzielni energetycznych celem obniżenia kosztów energii dla samorządów o 30-40 proc. Rozszerzeniu ulec ma program OZE na start, a więc dofinansowanie zakupu pojazdów elektrycznych do 3,5 t. Znajdą się ponadto środki na modernizację sieci i stacji uzdatniania, a w programie Mikroretencja będzie 20 mln zł na zbiorniki do gromadzenia wody deszczowej.
– Rekordowa perspektywa ponad 1200 mln zł, którymi Fundusz w Katowicach będzie dysponował w tym roku, jest efektem rozmów, konsultacji, tego partnerstwa, do którego my zachęcamy ciągle wszystkich naszych partnerów, naszych beneficjentów, bo tylko wspólnie i razem jesteśmy w stanie dokonywać wielkich rzeczy. I stąd właśnie ten budżet – tłumaczył prezes Mateusz Pindel.
Oferta Funduszu będzie budowana, podobnie jak w ub.r., na podstawie rozmów prowadzonych w całym województwie, począwszy od małych miejscowości po większe samorządy. I tak trzymać!
Za treści zawarte w publikacji dofinansowanej ze środków WFOŚiGW w Katowicach odpowiedzialność ponosi Redakcja.
Jeśli chcesz mieć dostęp do artykułów z Trybuny Górniczej, w dniu ukazania się tygodnika, zamów elektroniczną prenumeratę PREMIUM. Szczegóły: nettg.pl/premium. Jeżeli chcesz codziennie otrzymywać informacje o aktualnych publikacjach ukazujących się na portalu netTG.pl Gospodarka i Ludzie, zapisz się do newslettera.
