W konsultacjach wzięło udział ponad 1,4 tys. osób, w tym przedstawiciele wykonawców, organizacji pozarządowych oraz samorządów

Mateusz Pindel, prezes zarządu WFOŚiGW w Katowicach

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej przedstawił do konsultacji społecznych pakiet proponowanych zmian w programie priorytetowym „Czyste Powietrze” w połowie lutego. Opinie można było zgłaszać do 16 marca 2026 r. Celem konsultacji było zwiększenie dostępności do programu, usprawnienie procesu wnioskowania o dofinansowanie i realizacji inwestycji, poprawa bezpieczeństwa beneficjentów w zakresie współpracy z wykonawcami oraz podniesienie standardów środowiskowych i jakości finansowanych urządzeń grzewczych.

Jednym z postulatów było wprowadzenie – jako wyjątek od obowiązującego wymogu 3-letniego okresu posiadania – możliwości ubiegania się o dofinansowanie przez wnioskodawcę, który jest właścicielem lub współwłaścicielem budynku mieszkalnego jednorodzinnego lub lokalu mieszkalnego w takim budynku od co najmniej jednego roku, jeżeli nabył udział wynoszący nie mniej niż 50 proc. w wyniku zakupu lub darowizny na rzecz dzieci lub wnuków.

Kolejne postulaty dotyczyły m.in. zniesienia obowiązku przeprowadzania pełnej lub pogłębionej termomodernizacji na podstawie audytu energetycznego, wydłużenia czasu na rozliczenie prefinansowania ze 120 do 180 dni oraz wprowadzenia bonu na audyt energetyczny realizowany przez operatorów gminnych. Gminy sygnalizowały ponadto, że wielu mieszkańców zainteresowanych programem rezygnuje z wykonania audytu z powodu konieczności poniesienia kosztów z góry i niepewności, czy wyniki audytu potwierdzą możliwość uzyskania dotacji. W dotychczasowym modelu to wnioskodawca finansuje audyt ze środków własnych, a refundacja następuje dopiero po uzyskaniu wsparcia z programu.

Wśród zgłoszonych uwag znalazły się również propozycje waloryzacji kwot dotacji dla poszczególnych kosztów kwalifikowanych, zwłaszcza w zakresie prac termomodernizacyjnych. – Fundusz ma zamiar dokonywać waloryzacji raz w roku, a w sytuacji wyższej inflacji możliwe byłoby częstsze ich aktualizowanie – podkreślił to Robert Gajda, wiceprezes zarządu NFOŚiGW.

W ubiegłym roku NFOŚiGW wprowadził tabelę kosztów jednostkowych, by ograniczyć nadużycia i precyzyjnie ustalić maksymalne stawki dotacji. Określa ona rekomendowane koszty kwalifikowane ocieplenia ścian, stropów, stolarki okiennej i drzwiowej oraz odpowiadające im maksymalne kwoty dotacji.

Istotną kwestią była także sprawa rozliczania zaliczek przez wykonawców inwestycji. W przeszłości miały bowiem miejsce sytuacje, w których wykonawcy pobierali środki i tyle ich widziano. Zleceń nie wykonywano, co skutkowało problemami wśród beneficjentów.

Potrzebny był zatem mechanizm zabezpieczeń w postaci weksli wystawianych przez wykonawców przy wypłacie zaliczek. To rozwiązanie musi jednak uzyskać zgodę Europejskiego Banku Inwestycyjnego nadzorującego Fundusz Modernizacyjny, z którego finansowany jest program „Czyste Powietrze”. Podobnych wątpliwości jest co najmniej kilka i na ich ostateczne rozstrzygnięcie trzeba będzie poczekać trochę dłużej niż tylko do lipca. 

W konsultacjach wzięło udział ponad 1,4 tys. osób, w tym przedstawiciele wykonawców, organizacji pozarządowych oraz samorządów. „Czyste Powietrze” to jeden z priorytetowych programów dla województwa śląskiego – od 2018 r. do WFOŚiGW wpłynęło ponad 142 tys. wniosków na kwotę ponad 3 mld 800 mln zł.

Jak przypomniał Mateusz Pindel, prezes zarządu WFOŚiGW w Katowicach, najważniejszymi filarami nowego programu „Czyste Powietrze” są przede wszystkim walka z ubóstwem energetycznym i z ubóstwem w dosłownym tego słowa znaczeniu, a zatem jest adresowany do najuboższych energetycznie. Tylko w województwie śląskim przyszłym beneficjentom udzielono ponad 1000 porad i konsultacji. Wprowadzono także system operatorów, którzy pomogą przejść przez cały proces pozyskiwania i rozliczania dotacji.