PILNE

Grzegorz Wrona: Jesteśmy zdeterminowani, aby wyprowadzić JSW na prostą

Rozmowa z wiceministrem aktywów państwowych Grzegorzem Wroną, nadzorującym Jastrzębską Spółkę Węglową.

Wszyscy wiemy, że sytuacja finansowa JSW jest bardzo trudna, choć jeszcze niedawno spółka dysponowała ponad 5 mld zł zgromadzonymi na funduszu stabilizacyjnym. Związkowcy sugerują, że te pieniądze się rozpłynęły w niejasnych okolicznościach. Górnicy mogą czuć się słusznie zaniepokojeni takimi informacjami. Czy ministerstwo wie co się stało z tymi olbrzymimi pieniędzmi?

Rozumiem, że takie informacje mogą budzić niepokój wśród górników, ale dziwię się, że szefowie związków zawodowych mówią w ten sposób. Pracownicy mają czterech swoich przedstawicieli w radzie nadzorczej i jednego w zarządzie. Osoby te miały pełną wiedzę co się stało ze środkami zgromadzonymi w FIZ. Co więcej, wydatkowanie tych środków odbyło się za ich zgodą. Zgodnie z Kodeksem Spółek Handlowych, członkowie rady nadzorczej - niezależnie od tego, kto ich deleguje, mają dostęp do informacji o wszystkich decyzjach zarządu oraz ponoszą odpowiedzialność za nadzór nad spółką i jej wyniki.

Rada nadzorcza JSW zatwierdzała umorzenia certyfikatów FIZ z funduszu stabilizacyjnego, politykę wynagrodzeń i decyzje finansowe. Nie można więc mówić, że „zarząd przepalił pieniądze”, a jednocześnie udawać, że rada nadzorcza - w tym jej członkowie wybrani przez pracowników, nie posiadali wiedzy o sytuacji spółki i nie mają nic wspólnego z jej trudną sytuacją finansową. JSW jest spółką giełdową, gdzie Skarb Państwa jest większościowym, ale tylko jednym z wielu właścicieli. Informacje o wynikach spółki i jej perspektywach są publicznie znane, i publikowane w raportach bieżących i okresowych.

Natomiast prawdą jest, że stworzony w 2018 r. przez JSW fundusz stabilizacyjny, który miał być „poduszką bezpieczeństwa” na czas dekoniunktury, został całkowicie wyczerpany. Środki z niego przeznaczono na wypłaty wynagrodzeń, na nagrody i premie jednorazowe i inne świadczenia pracownicze oraz na inwestycje realizowane przez spółkę. Warto sobie uświadomić, że JSW dokładała do działalności około 300-500 mln zł miesięcznie. To pokazuje skalę problemu i tempo, w jakim ta sytuacja się pogarsza.

Jak to możliwe, że JSW, która jest jedyną spółką w UE, która wydobywa węgiel koksowy, przez lata przynosiła olbrzymie zyski, znalazła się w tak trudnej sytuacji?

JSW jest dużą spółką górniczą w Unii. W skali świata jest już niewielkim producentem węgla koksowego. W jej kopalniach wydobywa się około 2 proc. tego surowca i spółka w żaden sposób nie jest w stanie wpływać na cenę rynkową węgla. Los JSW zależy od koniunktury na światowym rynku węgla koksowego i Skarb Państwa czy rząd nie jest w stanie tego zmienić.

Niestety, od kilku lat mamy potężną dekoniunkturę na rynku węgla koksowego i koksu. Warto przypomnieć, że w I pierwszej połowie 2025 r cena koksu spadła o 23,8 proc. W sumie od 2022 r. mamy do czynienia ze spadkami cen surowców wydobywanych przez JSW o 60-70 proc. Dodatkowo spadek kursu dolara – z 4,46 zł w 2022 r. do 3,62 zł obecnie istotnie zmniejszył przychody z eksportu. Tańszy dolar to mniejsze wpływy dla spółki w przeliczeniu na polskie złote. Mamy więc sytuację, że przychody firmy załamały się, a koszty działalności JSW – w tym koszty wynagrodzeń i świadczeń socjalnych – pozostały bez większych zmian.

Dlaczego koszty działalności JSW tak mocno wzrosły?

Paradoksalnie po zbrojnej agresji Rosji na Ukrainę JSW znalazła się w znakomitej sytuacji finansowej. Ceny węgla koksowego na światowych rynkach biły wówczas rekordy. Spółka stała się „kurą znoszącą złote jaja” z czego korzystali pracownicy, ale również poprzedni rząd. Wypracowane zyski zostały też w istotnej części wydrenowane do budżetu w ramach tzw. składki solidarnościowej. Ci sami politycy dziś płaczą krokodylimi łzami nad losem JSW.

W tym dobrym dla spółki okresie koszty pracy w JSW zwiększyły się aż o 57 proc, osiągając w 2024 roku poziom 5,8 mld zł (w 2019 r. wynosiły 3,7 mld zł). Jednocześnie rosły koszty gotówkowego wydobycia węgla - z 519 zł za tonę w 2022 r. do 701 zł w 2023 r. i 805 zł w 2024 r. Nikt wtedy nie zastanawiał się, co będzie ze spółką i jej pracownikami w sytuacji tak głębokiej dekoniunktury, z którą mamy do czynienia dzisiaj. Dopiero w pierwszym półroczu 2025 r. udało się obniżyć ten koszt do 777 zł za tonę. Ale to wciąż za mało, by przywrócić nie tyle rentowność, co utrzymać płynność spółki.

Na usta ciśnie się pytanie: dlaczego wcześniej nie podjęto działań, które mogłyby poprawić sytuację finansową spółki – przecież władze JSW od co najmniej kilku kwartałów musiały wiedzieć jak zakończy się ta sytuacja.

Być może myślano, że na rynku węgla koksowego szybko powróci koniunktura. Niestety, okazało się, że dekoniunktura jest nie tylko głęboka, ale rozciągnięta w czasie. Już rok temu zarząd podjął rozmowy ze stroną społeczną i chciał uzgodnić warunki koniecznej restrukturyzacji. W przypadku zmiany warunków pracy i płacy, prawo mówi, że musi na to wyrazić zgodę strona społeczna. Dodatkowym utrudnieniem są obowiązujące w JSW dziesięcioletnie gwarancje zatrudnienia. Przez więcej niż rok strona społeczna nie zgodziła się na przedstawione przez zarząd propozycje, a sytuacja jest coraz trudniejsza.

Myśli Pan, że nie będzie zgody związków zawodowych na plan naprawczy?

W JSW działają obecnie 82 związki zawodowe, a poziom uzwiązkowienia wynosi około 180 proc. Oznacza to, że statystycznie jeden pracownik spółki należy do 1,8 związku zawodowego, a wielu pracowników jednocześnie do dwóch, a nawet kilku organizacji związkowych. Sto kilkadziesiąt osób pracuje na tzw. etatach związkowych. Spośród wszystkich tych organizacji tylko trzy są reprezentatywne i to one muszą wyrazić zgodę się na plan naprawczy spółki. Mówię o tym dlatego, że pomiędzy tak licznymi związkami zawodowymi dochodzi do różnych animozji, konfliktów interesów, które często wydają się mieć charakter nie merytoryczny, co utrudnia dojście do porozumienia. Ale jestem dobrej myśli – liczę na mądry kompromis. Pracownikom zależy na ich firmie.

Związki zawodowe uważają, że za obecną sytuację odpowiadają poprzednie zarządy, a górnicy nie powinni płacić za ich błędy.

Sytuacja w JSW wymaga podjęcia natychmiastowych, działań restrukturyzacyjnych ze względu na obiektywną sytuację finansową. Błędy w zarządzaniu, czego nie będę ukrywać, także miały miejsce i to przez wiele lat, ale to nie one postawiły spółkę po ścianą. JSW musi jednak przetrwać okres dekoniunktury na rynku, który mamy nadzieję wkrótce się skończy. Co istotne, nie mówimy o obniżaniu wynagrodzeń zasadniczych, ani o likwidacji przywilejów socjalnych. Płaca podstawowa pozostanie bez zmian, a liczne dodatkowe świadczenia nieperiodyczne mają zostać czasowo zawieszone i przywrócone, kiedy sytuacja finansowa spółki na to pozwoli. Mówimy więc wyłącznie o przejściowym ograniczeniu ich części - podobne rozwiązania były już stosowane w 2015 r. Jednocześnie warto przypomnieć, że od tego roku system wsparcia socjalnego obejmuje także pracowników Jastrzębskiej Spółki Węglowej, na mocy przepisów ustawy o funkcjonowaniu górnictwa węgla kamiennego, znowelizowanej w związku z realizacją rządowego programu osłonowego dla sektora górniczego. Pracownicy ci mogą korzystać m.in. z 5-letnich urlopów górniczych oraz jednorazowych odpraw w wysokości 170 tys. zł brutto.

Chce Pan powiedzieć, że pewnym sensie mamy powtórkę sytuacji z 2015 roku?

Sytuacja jest podobna do tej z 2015 r., jednak w mojej ocenie znacznie trudniejsza. W 2015 roku pracownicy zgodzili się na ustępstwa, a kolejne lata przyniosły poprawę koniunktury, z której skorzystali wszyscy zatrudnieni. Spółka spłaciła wówczas również zaciągniętą pożyczkę. Dziś, w obecnej sytuacji geopolitycznej, produkcja węgla koksowego ma istotne znaczenie strategiczne, co daje realną nadzieję na poprawę sytuacji w przyszłości.

Rozmawiam niemal codziennie zarówno z członkami zarządu, jak i ze stroną społeczną – wspólnie poszukujemy rozwiązań. Naszym celem jest ochrona miejsc pracy oraz stabilnej przyszłości Jastrzębskiej Spółki Węglowej, która pozostaje jednym z filarów polskiej gospodarki. Aby było to możliwe, konieczne jest porozumienie oparte na wzajemnym zaufaniu i poczuciu wspólnej odpowiedzialności za przetrwanie spółki oraz jej długofalowy rozwój. Równie ważne jest uniknięcie błędów w zarządzaniu, które miały miejsce po 2015 r. Mamy tego pełną świadomość i jesteśmy zdeterminowani, aby wyprowadzić JSW na prostą.

 

 

 

 

 

Jeżeli chcesz codziennie otrzymywać informacje o aktualnych publikacjach ukazujących się na portalu netTG.pl Gospodarka i Ludzie, zapisz się do newslettera.