Górnictwo: kopalnia węgla brunatnego - chluba Bełchatowa

Kopalnia węgla brunatnego Bełchatów napędza gminę Kleszczów...

Kopalnia Bełchatów, w której z okazji tegorocznej Barbórki górników odwiedzi prezydent Rzeczypospolitej, jest jedną z największych odkrywek węgla brunatnego w Europie.

Zapewnia dostawy paliwa do pobliskiej Elektrowni Bełchatów - również największej tego typu na kontynencie. Powierzchnia zwałowiska i wyrobiska eksploatacyjnego Pola Bełchatów w województwie łódzkim zajmuje tyle, co... niemal 160 stadionów narodowych w Warszawie (3200 ha). Rocznie wydobywa się w tym jednym zakładzie do 42 mln t węgla brunatnego, czyli ponad połowę tego, co dostarczają wszystkie polskie kopalnie węgla kamiennego! Jest to też ok. 60 proc. wydobycia węgla brunatnego w kraju.

Setki milionów ton nadkładu
Zanim Bełchatów osiągnął taką zdolność produkcyjną, od rozruchu w styczniu 1975 r. musiało minąć 14 lat. W eksploatacji odkrywkowej węgla brunatnego roboty ziemne prowadzone są na gigantyczną skalę: corocznie maszyny muszą przeładować ponad 120 mln m sześc. tzw nadkładu (warstwy leżącej nad złożem), a pompy wysysają ok. 270 mln m sześc. wód - to łącznie objętość ponad stu tysięcy basenów olimpijskich!

Kopalnia sięga po nowe złoża węgla: od 6 lat wydobywa go z Pola Szczerców, którego wystarczy do 2038 roku.

Nie tylko paliwo
Oprócz węgla zagospodarowuje się wydobywane przy okazji kopaliny towarzyszące, jak piaski, żwiry, iły i kruszywa. Na bazie kredy jeziornej i węgla brunatnego ze starego Pola "Bełchatów" wytwarza się czyste i tanie nawozy mineralne dla rolnictwa.

Za nowoczesność i ekologiczne standardy produkcji kopalnię Bełchatów wyróżniano tytułami Lidera Polskiej Ekologii (2006, 2009) i Firmy Przyjaznej Środowisku (czterokrotnie) oraz tytułem Mecenasa Ekologii (2002).

Po wydobyciu - wyrosła góra Najwyższa góra w środkowej Polsce - Kamieńsk - została sztucznie usypana w trakcie rekultywacji. Porośnięta lasami służy za cel turystom i narciarzom (dla nich od 2004 r. udostępniono m.in. wyciąg krzesełkowy) a z myślą o rowerzystach utworzono na Górze Kamieńsk trasy rekreacyjne. Od 7 lat z rezultatów wydobywania węgla korzystają też saneczkarze, ścigający się na 630-metrowym torze, po którym można zjechać z prędkością ok. 40 km/h.

O górnictwie węgla brunatnego w Polsce

W okresie styczeń-czerwiec 2015 r. wydobyto łącznie 31 621 tys. t węgla brunatnego.

Największy udział w całkowitym wydobyciu węgla brunatnego za ten okres w kraju przypada niezmiennie kopalni Bełchatów, w której ukształtował się on na poziomie ponad 21 mln t, co stanowi 67,8 proc. ogólnego wydobycia tego surowca w kraju (dynamika wydobycia za 6 miesięcy r/r: 103,6 proc.) - wynika z analiz ZP PPWB.

Od 1999 r. kopalnia Bełchatów jest spółką akcyjną, najpierw była częścią holdingu BOT a dzisiaj - samodzielnym oddziałem PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna SA. Gmina Kleszczów, w której granica wydobywa kopalnia, bije rekordy Polski w rankingach zamożności samorządów lokalnych. Oprócz pól Bełchatów i Szczerców istnieją też, na razie nieeksploatowane - Kamieńsk i Złoczew.

Udział kopalni Konin w ogólnym wydobyciu w omawianym okresie, przy wielkości wydobycia 4,5 mln t, wynosił 14,2 proc. (dynamika wydobycia r/r: 95,1 proc.).

Kopalnia Adamów uzyskała w omawianym okresie wynik wydobywczy na poziomie 2 mln t węgla, co pozwoliło jej osiągnąć udział 6,3 proc. w ogólnym wydobyciu.

Kopalni Turów, w której w ciągu pierwszych sześciu miesięcy br. wydobyto 3,5 mln t, przypadło 11,1 proc. udziału w rynku.

Na przestrzeni pierwszych sześciu miesięcy 2015 r. relacje pomiędzy urabianiem węgla a zbieraniem nadkładu przedstawiały się następująco: zebrano ogółem 145,4 mln m sześc. nadkładu, co oznaczało konieczność zebrania średnio 4,6 m sześc. nadkładu na każdą tonę wydobytego węgla. Uzyskany w I półroczu br. wskaźnik N:W uległ pogorszeniu w stosunku do roku ubiegłego, wzrastając o 12,2 proc.

W poszczególnych kopalniach wskaźnik N:W za 6 miesięcy 2015 r. wynosił od 2,8 m sześc./t w kopalniach: PGE GiEK O/KWB Bełchatów (wzrost o 27,3 proc. r/r) i 7,1 m sześc./t w PGE GiEK O/KWB Turów (spadek o 6,6 proc. r/r), z kolei w kopalniach PAK KWB Adamów wynosił kolejno 8,3 m sześc./t (wzrost o 15,2 proc. r/r), do 9,2 m sześć/t w PAK KWB Konin (wzrost o 9,5proc. r/r). Warte podkreślenia jest to, iż tylko kopalnia Bełchatów uzyskała spośród czterech liczących się producentów węgla brunatnego w kraju wskaźnik N:W poniżej średniej uzyskanej w branży węgla brunatnego w omawianym okresie, natomiast kopalnia Turów jako jedyna względem roku ubiegłego wskaźnik N:W obniżyła.

Najstarsza czaszka mamuta Ogormną atrakcję naukową i popularną stanowią znaleziska prehistoryczne, które archeolodzy odkryli wraz z przygotowaniem wydobycia w Szczercowie w 2003 r.: części czaszki mamuta z oczodołem, kośćmi przedszczękowymi i fragmentami ciosów. Mamut żył ok. 200-300 tys. lat temu a jego szczątki są najstarszym tego rodzaju znaleziskiem w Polsce.

Moce i godziny
Elektrownie na węgiel brunatny zaliczają się do największych w Polsce. Ich łączna moc - wg analizy Związku Pracodawców Porozumienia Producentów Węgla Brunatnego (ZP PPWB) - zainstalowana na koniec I kw. 2015 r. wyniosła 9 220,5 MW, co stanowi 23,4 proc. całkowitej mocy zainstalowanej w krajowych elektrowniach i elektrociepłowniach w tym okresie.

Czas wykorzystania mocy osiągalnej w elektrowniach na węgiel brunatny, wyniósł w pierwszych trzech miesiącach br. 1 466 godzin. W tym samym czasie elektrownie na węgiel kamienny uzyskały 945 godzin, a elektrociepłownie 1 364 godziny. Relacja ta potwierdza wyższą niż przeciętna efektywność wytwarzania energii w elektrowniach na węglu brunatnym i powoduje, że jest ona tańsza niż wytwarzana w elektrowniach zawodowych na bazie węgla kamiennego.

W I kw. 2015 r. moc osiągalna Krajowego Systemu Elektroenergetycznego osiągnęła 38,8 GW. Najwięcej mocy do systemu wprowadzają elektrownie cieplne i elektrociepłownie zawodowe (głównie elektrownie węglowe).

Jak powstawał bełchatowski węgiel Bełchatowski węgiel liczy sobie ok. 20 mln lat, a zaczął powstawać 50 mln lat wcześniej. W miejscu kopalni było wtedy ciepłe morze, które cofało się w okresie wypiętrzania się Karpat. Wskutek różnorakich naprężeń skorupy ziemskiej sól z głębokości 3 km była wyciskana ku powierzchni, a pustki podziemne utworzyły tzw. rów tetoniczny Kleszczowa. W jego obrębie na powierzchni powstawały bagniska i torfowiska a wielkie jezioro kleszczowskie powoli zarastało sitowiem. Na brzegach rosły lasy iglaste podobne do dzisiejszych podzwrotnikowych. Dno rowu wciąż osiadało, a nad nim gromadziły się grube osady torfu. W ciepłym i wilgotnym klimacie rosły nad nimi bujnie sekwoje, platany, magnolie i bursztynowce, migdałowce, oleandry, laury. Pod ciężarem nowszych osadów z torfu wyciśnięta została woda (tzw. proces kompakcji) i w ten sposób utworzył się pokład węgla brunatnego. W Bełchatowie ma on miąższość dochodzącą do nawet 100 m. Nie byłoby to możliwe bez stałego osiadania dna zbiornika. Aby powstała metrowej grubości warstwa węgla, natura musiała ścisnąć aż 4 metry torfu.

Więcej brunatnego
Za 6 miesięcy br. w działalności branży węgla brunatnego w porównaniu z tym samym okresem 2014 r. należy odnotować wzrost ilości wydobytego węgla brunatnego, dostarczanego do współpracujących z nią elektrowni, która ma bezpośredni wpływ na stronę przychodową funkcjonujących kopalń - wyższe wyniki uzyskano również po stronie czynników, które bezpośrednio wpływają na wzrost kosztów działalności zakładów wydobywczych, czyli wielkości zebranego nadkładu zalegającego nad pokładami węgla oraz ilości zużycia energii w wykorzystywanej w procesach wydobywczych - wskazują eksperci ZP PPWB