FAZOS - to tutaj rozpoczął się pierwszy na Śląsku strajk solidarnościowy z Wybrzeżem. Dzisiaj kolejna rocznica
21 sierpnia 1980 r. w Fabryce Zmechanizowanych Obudów Ścianowych Fazos w Tarnowskich Górach wybuchł strajk. Był to pierwszy dobrze zorganizowany protest w województwie katowickim, którego uczestnicy odwołali się do doświadczeń rozpoczętego tydzień wcześniej strajku w Stoczni im. Lenina w Gdańsku.
fot: Witold Gałązka/ARC
Strajk w Fazosie każdego roku jest upamiętniany uroczystą mszą św.
fot: Witold Gałązka/ARC
21 sierpnia 1980 r. w Fabryce Zmechanizowanych Obudów Ścianowych Fazos w Tarnowskich Górach wybuchł strajk. Był to pierwszy dobrze zorganizowany protest w województwie katowickim, którego uczestnicy odwołali się do doświadczeń rozpoczętego tydzień wcześniej strajku w Stoczni im. Lenina w Gdańsku.
Zaczęli rano pracownicy spawalni. Szybko dołączyła reszta załogi. Domagali się nie tylko poprawy warunków pracy i socjalnych, ale także solidaryzowali się z żądaniami społeczno-politycznymi załóg na Wybrzeżu.
Drugiego dnia strajk w FAZOS-ie, czyli Fabryce Zmechanizowanych Obudów Ścianowych, został zawieszony na tydzień. Dyrekcja zgodziła się spełnić część postulatów. Robotnicy zastrzegli, że jeśli obietnice nie zostaną zrealizowane, wznowią strajk 1 września. Dwóch przedstawicieli załogi pojechało wtedy do Stoczni Gdańskiej im. Lenina.
Podczas strajku podniesiono nie tylko postulaty płacowe i socjalne, ale domagano się też „pełnej informacji o sytuacji w kraju" i „o wysuniętych postulatach na Wybrzeżu". Mimo ataków ze strony działaczy partyjnych, dyrekcji i służb porządkowych, MO i SB, protestujący pracownicy nie ustąpili. Przygotowali rezolucję z wyrazami poparcia dla strajkujących w Gdańsku, a szczególnie dla ich postulatu wolnych związków zawodowych.
Pierwsze takie wystąpienie na Śląsku
Strajk w Fazosie był pierwszym takim wystąpieniem pracowników śląskich zakładów. Rozpoczął falę protestów w całym województwie katowickim. Stał się też zaczynem do tworzenia w Tarnowskich Górach silnych struktur NSZZ „Solidarność". W mieście powstała wkrótce MKZ, związana początkowo z Bytomiem. Później jednak doszło do usamodzielnienia się tarnogórskich organizacji związkowych i powołania Podregionu NSZZ „Solidarność" Tarnowskie Góry.
Według tajnych raportów SB i MO „przyspieszył dojrzewanie tendencji strajkowych” na Górnym Śląsku. Kilka dni później stanęły kopalnie w Jastrzębiu-Zdroju i Huta Katowice. To zmusiło komunistyczny rząd do podpisania porozumień sierpniowych i otworzyło drogę do narodzin NSZZ „Solidarność”.
Pamiątki ze strajku można obejrzeć w Śląskim Centrum Wolności i Solidarności.
Obchody rozpoczną się w piątek, 21 sierpnia, o godz. 11.00 mszą świętą w kościele pw. św. Piotra i Pawła. Po nabożeństwie o godz. 12.00 uczestnicy rocznicowych uroczystości złożą kwiaty pod tablicą NSZZ „Solidarność” znajdującą się przy Dzwonnicy Gwarków.
Następnie o godz. 12.30 skwerowi znajdującemu się u zbiegu ulic Opolskiej, Józefa Cebuli i Teofila Królika nadane zostanie imię ks. prałata Zygmunta Trochy. Ks. Trocha w 1980 roku był proboszczem tarnogórskiego kościoła pw. św. Piotra i Pawła. Po wybuchu strajku w Fazosie wspierał protestujących robotników, a po wprowadzeniu stanu wojennego zaangażował się w pomoc osobom represjonowanym.
