fot: Gaz-System
Po stronie polskiej nowy transgraniczny gazociąg ma długość ok. 343 km, a po stronie litewskiej ok. 165 km
fot: Gaz-System
To pytanie wydaje się być retoryczne. Szczególnie, że nasze możliwości znalezienia dużych złóż ropy naftowej, jakby definitywnie zostały rozstrzygnięte ponad 40 lat temu po widowiskowych efektach na złożu Karlino. Płonąca na wysokość ok. 40 metrów erupcja gazu i ropy naftowej wzbudzała emocje mediów. Po 2 miesiącach udało się ją opanować, a po 3 latach, coraz skromniejszy wypływ ropy naftowej z tego otworu został całkowicie zaniechany.
Łącznie do rafinerii ropy w Trzebini wysłano ponad 780 ton ropy, znacznie mniej niż planowano. Eksperci komentujący to wydarzenie zgodnie orzekli, że w Polsce można znaleźć nawet liczne, ale jednak niewielkie zasoby tego cennego surowca energetycznego.
Były też znacznie większe w tej materii sukcesy, którym ze względów widowiskowych nie nadawano tak wielkiego rozgłosu. Jednym z nich był wykonany w 2011 r. najgłębszy otwór poszukiwaczy za gazem i ropą naftową w Polsce o nazwie Dukla-1 na Podkarpaciu. Osiągnął on głębokość 5,5 km, uzyskując zasoby 0,7 mld m sześc. gazu ziemnego i 2,5 mln ropy naftowej. Koszt wiercenia wyniósł 70 mln zł. Jego efektywność nakładów, do wartości złoża waha się w granicach, jak 1:100. Jest to wskaźnik zachęcający do dalszych tego rodzaju poszukiwań.
Wiele niewielkich złóż
Po wydarzeniach w Karlino przyjęto zasadę, że tylko tego rodzaju złoża można znaleźć na terenie naszego kraju. Dlatego ich poszukiwania rzadko przekraczają głębokość 5 km. Klasyką tych poszukiwań w Polsce jest średnia głębokość wiercenia w granicach ok. 3 km, dzięki czemu odkrywa się wiele niewielkich złóż.
Dotychczas odkryto ich 87 przy łącznym z nich wydobyciu ok. 1 mln ton ropy naftowej w ciągu roku. Geologicznym uzasadnieniem ma być teoria, że obszar naszego kraju był wielokrotnie zaangażowany tektonicznie, co spowodowało, że produkty gazowe i ciekłe nie zostały zatrzymane w górotworze. Choć tego typu poglądy są do dzisiaj głoszone, to przynajmniej za granicą, są one już od ponad pół wieku uważane za przestarzałe.
Intensywna tektonika według nich sprzyjała właśnie powstawaniu tak zwanych pułapek, w których zatrzymywały się migrujące do góry gaz ziemny i ropa naftowa.
Pochodzenie ropy naftowej i gazu ziemnego
Jednoznaczne rozwiązanie tego problemu ma zasadnicze znaczenie dla poszukiwania tych złóż. Co najważniejsze teoria ich powstawania została wielokrotnie potwierdzona w praktyce. Okazało się, że podczas przetwarzania nagromadzonej flory i fauny w węgiel kamienny w karbonie (ok. 350 mln lat temu) powstawał produkt stały, jako węgiel kamienny, oraz gaz ziemny i ropa naftowa, jako produkt płynny.
Gaz i ropa, jako produkty lekkie migrowały, ku górze zasilając wyżej położone warstwy permu (ok. 300 mln lat temu), triasu (ok. 250 mln lat temu), jury (ok.200 mln lat temu) i kredy (ok. 150 mln lat temu). Pozostałością tego procesu jest metan występujący w wielu krajowych kopalniach węgla kamiennego.
Dlatego największe sukcesy w odkryciach tych surowców gazowych i płynnych dokonano w poziomach zlegających powyżej pokładów węgla. To znaczy w Europie i USA w basenach permskich, a w Arabii Saudyjskiej bezpośrednio w utworach karbonu.
Niecka szczecińsko – łódzko – mogileńska
To struktura geologiczna w formie głębokiej rynny przebiegającej od Szczecina w kierunku południowo – wschodnim. Według dotychczasowych studiów i opracowań naukowych wypełnia ją kompleks skał permsko – mezozoicznych o miąższości do 10 km! Nie został on dotąd przewiercony aż do swojego podłoża, co dałoby bardziej konkretne przesłanki, co do jego naftopochodnych zasobów surowcowych.
Przyjmuje się prawdopodobne założenie, że kompleks ten zalega na skałach krystalicznych, a w związku z tym nie zawiera on głębszych złóż ropy naftowej i gazu ziemnego. To powoduje, że nie poszukuje się tych złóż w tej strukturze geologicznej. Założenie to nie potwierdzono jednak głębokimi wierceniami, dlatego ma ono znaczenie tylko teoretyczne.
Perm w mezozoicznym podłożu niecki
Dowody na jego wstępowanie są niekwestionowane. Należą do nich liczne wysady solne towarzyszące tej strukturze geologicznej. Przebijają one kilkukilometrowe osady mezozoiczne i docierają do samej powierzchni terenu, co ułatwia ocenę ich pochodzenia.
Jednakże i tu względy ekonomiczne spowodowały, że ich szczegółowe badania organiczno do strefy przypowierzchniowej nie sięgając do ich macierzystego podłoża. Dokładniej wysady te, jak Kłodawa, Wapno oraz Bełchatów i inne, są wieku cechsztyńskiego zaliczane do górnego permu.
Produktywnym poziomem gazu ziemnego i ropy naftowej są zwykle piaskowce dolnego permu (czerwonego spągowca). Jest to wskazówka, że pod pokładami solnymi, piaskowce takie mogą występować, co też należałoby sprawdzić w praktyce.
Szukajcie, a znajdziecie!
Być może że studialne założenie jest słuszne i tych złóż nie będzie. Jednak nie jeden raz w naukach geologicznych przekonano się, że przyjęte założenia okazywały się błędne. I z tego choćby tylko powodu powinny być one sprawdzone. To wymaga jednak sporych nakładów, gdyż 1 km takiego wiercenia kosztuje ok. 20 mln zł, a 10 km to dla jednego tylko otworu suma ok. 200 mln zł. Nie mniej warto sumę taką nawet wielokrotnie zaryzykować, gdyż nic na tym świecie nie otrzymuje się za darmo.
Dla przykładu można podać historię jednego z największych złóż gazu ziemnego w Groningen na terenie Holandii, dla odkrycia którego w 1959 r., to małe państwo wydało sumę odpowiadającą wysłaniu człowieka na Księżyc. Złoże to przez pół wieku po minimalnych kosztach eksploatacyjnych zaopatrywało północne kraje Europy Zachodniej.
Tego typu wydatki potwierdza też klasyka poszukiwań złóż mówiąca o tym, że na 100 otworów negatywnych jeden jest produktywny, ale za to pokrywa wszystkie dotychczasowe nakłady i przynosi jeszcze duże zyski.
Nowa szansa dla Bełchatowa
Kończąca się koniunktura na węgiel brunatny i będące na wyczerpaniu jego zasoby, stawiają kilkunastotysięczną załogę kopalni i elektrowni w coraz trudniejszej sytuacji, dotyczącej jej przyszłości. Tymczasem okazuje się, że kopalnia i miasto znajduje się w centrum wspomnianej struktury szczecińsko – łódzko – mogileńskiej. Rozpoznanie tej struktury geologiczne na tym terenie ograniczało się dotąd, tylko do złoża węgla brunatnego.
Generalnie sięga ono ok. 800 m poniżej terenu. Głębszych struktur na tym terenie nie badano, bo nie było takiej potrzeby. Cała uwaga nauki i techniki skupiona była na stosunkowo płytko zalegających niezwykle bogatych zasobach węgla brunatnego. Tymczasem mezozoiczne warstwy skalne mogące zawierać produkty naftowo – gazowe osiągają tu miąższość do 10 km. Sprawdzenie ich ewentualnej produktywności naftowej jest kolejną szansą, dla tego regionu.
Rekordy wiertnicze USA za gazem i ropą naftową
Dziś brzmi to nieprawdopodobnie, ale najgłębsze na świecie otwory wiertnicze za gazem ziemnym i ropą naftową odwiercono na rosyjskim Sachalinie i na szelfie Morza Ochockiego. Wykonał je amerykański koncern naftowy Exxon. Odwiercił on na Sachalinie w 2012 r., pierwszy najgłębszy otwór na świecie o głębokości 12 376 m, a pięć lat później na szelfie Morza Ochockiego otwór o głębokości 15 km. Na terenie tym wykonano łącznie 6 najgłębszych tego rodzaju otworów na świecie. Uzyskany za ich pomocą potencjał szacowany jest na 2,3 mld baryłek ropy i 17 bln stóp sześciennych gazu. Ich wartość według aktualnie stosunkowo niskich cen tych surowców, ocenia się na ok. 200 mld USD.
