Cyfrowy i Bezpieczny Śląsk: PIG-PIB wkracza do akcji, by ratować miasta przed skutkami transformacji

Prof. Artur Dyczko

Olkusz, Bukowno i Bolesław – to tam prace kierowanego przez wiceministra energii Mariana Zmarzłego Międzyresortowego zespołu do spraw usuwania skutków oraz przeciwdziałania zagrożeniom związanym z występowaniem zapadlisk i podtopień na terenie gminy Trzebinia oraz w rejonie olkuskim pokazały, że natura wraca do równowagi własnym tempem. Z kolei państwo i samorządy muszą mieć narzędzia, aby wcześniej rozumieć skutki zmian wodnych, przestrzennych i infrastrukturalnych.

Sprawa wydaje się prosta. Po fedrowaniu, po zmianie modelu energetyki i po przekształceniach gospodarczych regionu zostaje odpowiedzialność za przyszłość regionu, bezpieczeństwo mieszkańców, za wodę, dane, infrastrukturę, za decyzje samorządów, przyszłość młodego pokolenia, które będzie żyło i pracowało na Śląsku po transformacji.

Działania na najwyższym szczeblu

Wiele razy mówiono już, że transformacja Śląska powinna być sprawiedliwa, zrównoważona, nowoczesna, zielona, ambitna i innowacyjna. Prof. Artur Dyczko, dyrektor Oddziału Górnośląskiego PIG-PIB, dopisał do tej listy słowo: bezpieczna. To nowa wizja cyfrowego i bezpiecznego Śląska – regionu, który dzięki danym, mapom, modelom, monitoringowi i cyberodporności będzie potrafił nie tylko przechodzić transformację, ale także ją rozumieć, monitorować i zabezpieczać.

– Chodzi o plan wykonawczy działań, dzięki któremu Oddział Górnośląski PIG-PIB będzie realnie wspierał region: monitorował transformację, aktualizował wiedzę i dostarczał państwu oraz samorządom narzędzia do podejmowania bezpiecznych decyzji – tłumaczy dalej prof. Artur Dyczko.

Przypomina również o tym, że działania na Górnym Śląsku nie są oderwanym, lokalnym projektem. Stanowią one integralną część nowej, szerokiej strategii całego PIG-PIB, przygotowywanej pod kierunkiem szefa Państwowej Służby Geologicznej, prof. Krzysztofa Szamałka. Ten strategiczny plan, składający się z precyzyjnie dopasowanych elementów odpowiadających na aktualne wyzwania, przed którymi stanęła państwowa służba geologiczna, zostanie zaprezentowany już 29 czerwca podczas najbliższego posiedzenia Rady Naukowej PIG-PIB. W sprawę angażuje się także administracja rządowa odpowiedzialna za cyfryzację, energię, środowisko oraz nadzór górniczy. To pokazuje, że nie mówimy już wyłącznie o teoretycznych koncepcjach – w tle idą konkretne, systemowe działania na najwyższym szczeblu.
Oddział Górnośląski PIG-PIB ma ambicję pełnić rolę operatora wiedzy i monitoringu środowiskowego dla bezpiecznej transformacji Śląska — instytucji, która nie tylko opisuje procesy po fakcie, ale monitoruje je, integruje wiedzę i uruchamia ją w trybie operacyjnym. Najkrótszą definicją tej wizji jest hasło: Cyfrowy i Bezpieczny Śląsk. Nie chodzi w nim o zwykłą cyfryzację dokumentów, tak jak potocznie ją rozumiemy, lecz o budowę dynamicznego ekosystemu danych. Dokumentacja ma być dostępna dla analityków, mapy aktualizowane, modele stale uzupełniane, a dane gotowe do użycia wtedy, gdy potrzebuje ich samorząd, administracja, inwestor, służby albo instytucje odpowiedzialne za bezpieczeństwo.'

– Prawdziwa cyfryzacja zaczyna się wtedy, gdy tworzymy dynamiczny ekosystem danych, gdy dokumentacja „pracuje”, a więc zasila mapy, modele, ostrzeżenia i decyzje. Nie chcemy cyfrowej szafy otwieranej dla chętnych raz na dekadę. Chcemy systemu, który jest aktualny, dostępny i stale gotowy do użycia – zaznacza dyrektor OG PIG-PIB.

Tak rozumiany Cyfrowy i Bezpieczny Śląsk ma połączyć kilka warstw: aktywne archiwum danych, geoinformację, modele przestrzenne, monitoring wód, analitykę predykcyjną, cyberbezpieczeństwo i współpracę instytucji.

Sześć ważnych punktów

11 czerwca w Katowicach podczas konferencji „Trójkąt Transformacji” prof. Artur Dyczko zaprezentował główne kierunki działania Oddziału Górnośląskiego PIG-PIB. Pierwszym jest budowa systemu zarządzania informacją geośrodowiskową – czyli gromadzenie, zabezpieczanie, analiza i udostępnianie danych geologicznych, górniczych i środowiskowych jako zasobu strategicznego państwa. Drugim jest bezpieczeństwo obszarów objętych transformacją: monitorowanie zmian poziomu wód, deformacji powierzchni, ryzyk dla infrastruktury i środowiska oraz wsparcie planowania przestrzennego i zarządzania kryzysowego. Trzecim są cyfrowe narzędzia analityczne i predykcyjne – modele przestrzenne, systemy GIS, analityka danych i AI. Czwartym – wsparcie transformacji gospodarczej, energetycznej i środowiskowej regionu, w tym nowych funkcji terenów poprzemysłowych, geotermii, magazynowania energii oraz rewitalizacji. Piątym – kompetencje naukowe i technologiczne, a szóstym – partnerstwa krajowe i międzynarodowe. 

Podał także przykłady praktycznego wsparcia samorządów, m.in. w Tarnowskich Górach i Jaworznie, gdzie wiedza Państwowej Służby Geologicznej może pomagać miastom w prowadzeniu złożonych projektów rewitalizacyjnych i środowiskowych po zlikwidowanych zakładach chemicznych, finansowanych ze środków publicznych.

Śląsk – jak wskazuje prof. Artur Dyczko – nie musi być wyłącznie regionem ponoszącym koszty transformacji. Może stać się miejscem, w którym powstaje nowa specjalizacja gospodarcza: przemysł odporności. To obszar obejmujący monitoring 24/7, systemy ostrzegania, cyberbezpieczeństwo, analitykę danych, ochronę zasobów wodnych, bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej, cyfryzację archiwów, budowę dynamicznego ekosystemu danych, modele symulacyjne, technologie dual-use oraz wykorzystanie AI w odpowiedzialnym modelu eksperckim.
Taka specjalizacja może stworzyć nowe kompetencje, nowe miejsca pracy i nową rolę regionu. Nie odcina Śląska od jego przemysłowej historii, lecz przekłada jego doświadczenie w zarządzaniu złożonością, ryzykiem i infrastrukturą na język gospodarki przyszłości.