Co po fedrowaniu? W Katowicach zapowiada się gorąca dyskusja

W czwartek, 11 czerwca, w Katowicach, podczas konferencji „Trójkąt Transformacji”, rozmowa o przyszłości Śląska wyjdzie daleko poza fundusze, energetykę i nowe miejsca pracy. Jednym z najmocniejszych punktów programu może być wystąpienie dr hab. inż. Artura Dyczko, prof. IGSMiE PAN, dyrektora Oddziału Górnośląskiego PIG-PIB, który po raz pierwszy publicznie przedstawi założenia nowej strategii oddziału do 2050 r. Jej oś jest prosta i mocna: Cyfrowy i Bezpieczny Śląsk jako systemowa tarcza państwa.

Transformacja energetyczna, przyszłość gmin górniczych, nowe specjalizacje gospodarcze, finansowanie MŚP, bezpieczeństwo cyfrowe, zasoby strategiczne i odporność regionu — to tematy, które w czwartek, 11 czerwca, wybrzmią w Katowicach podczas konferencji „Trójkąt Transformacji”. Organizatorem wydarzenia jest Wydawnictwo Gospodarcze, właściciel portalu netTG.pl i Trybuny Górniczej.

Konferencja ma być rozmową o społecznych, gospodarczych i finansowych aspektach zmian na Śląsku. Ale coraz wyraźniej widać, że transformacja regionu nie jest już wyłącznie pytaniem o to, czym zastąpić węgiel, jak finansować nowe przedsięwzięcia i gdzie powstaną nowe miejsca pracy. To także pytanie o bezpieczeństwo mieszkańców, zasobów wodnych, infrastruktury krytycznej, danych i przyszłych inwestycji.

W tym właśnie kontekście szczególną uwagę może przyciągnąć wystąpienie dr. hab. inż. Artura Dyczko, prof. IGSMiE PAN, dyrektora Oddziału Górnośląskiego Państwowego Instytutu Geologicznego – Państwowego Instytutu Badawczego. W bloku poświęconym lewarom tworzenia nowej specjalności gospodarczej przedstawi prezentację pt. „Co po fedrowaniu? — aspekty bezpieczeństwa wodnego i poeksploatacyjnego na terenie gmin pogórniczych”.

Nie będzie to jednak klasyczna prezentacja o skutkach zamykania kopalń. Ma to być pierwsza publiczna prezentacja założeń nowej strategii funkcjonowania Oddziału Górnośląskiego PIG-PIB do 2050 roku — strategii, która wpisuje Śląsk w znacznie szerszą opowieść o bezpieczeństwie państwa.

- Śląsk przez dekady dawał Polsce energię. Dziś może dać Polsce coś równie ważnego — model odporności dla transformującego się państwa. Cyfrowy i Bezpieczny Śląsk to nie hasło promocyjne. To w mojej ocenie kierunek budowy systemowej tarczy państwa — mówi netTG.pl dr hab. inż. Artur Dyczko, prof. IGSMiE PAN.

Co naprawdę zostaje po fedrowaniu?

Po fedrowaniu nie zostają wyłącznie tereny do zagospodarowania. Pozostają skutki kilkusetletniej eksploatacji, zapisane nie tylko w krajobrazie, ale również w górotworze, wodach podziemnych i infrastrukturze regionu. Natura nie znosi próżni – dąży do przywrócenia równowagi. Gdy ustaje działalność górnicza, rozpoczynają się procesy, które często pozostają niewidoczne dla mieszkańców, ale mają fundamentalne znaczenie dla bezpieczeństwa całych społeczności.

Zmieniają się stosunki wodne, podnosi się poziom wód podziemnych, pojawiają się nowe kierunki ich przepływu, rośnie ryzyko podtopień i deformacji terenu. Pozostają także ogromne zasoby wiedzy: dokumentacja geologiczna i górnicza, archiwa, modele, dane oraz doświadczenia pokoleń inżynierów i geologów. To właśnie one stają się fundamentem odpowiedzialnego zarządzania transformacją regionu.

- W mojej ocenie największym błędem byłoby traktowanie zamknięcia kopalni jako końca historii danego miejsca. W rzeczywistości jest to początek nowego etapu życia geologicznego regionu. Od tego, czy potrafimy zrozumieć i przewidzieć zachodzące procesy, zależy bezpieczeństwo mieszkańców, stabilność infrastruktury, skuteczność inwestycji oraz przyszłość wielu śląskich gmin. Transformacja nie kończy się na powierzchni. Ona dopiero wtedy schodzi pod ziemię – podkreśla dyrektor Dyczko

To właśnie dlatego potrzebujemy dziś nie tylko programów transformacyjnych, ale również nowoczesnych systemów monitorowania, modelowania i prognozowania zmian zachodzących w środowisku geologicznym. Potrzebujemy połączenia wiedzy geologicznej, hydrogeologii, analityki danych i cyberbezpieczeństwa w jeden spójny system wspierający bezpieczeństwo mieszkańców i państwa. Taki właśnie jest fundament koncepcji „Cyfrowego i Bezpiecznego Śląska” stanowiącej główny kierunek nowej strategii OG PIG-PIB.

Dlatego jednym z kluczowych wątków prezentacji będzie potrzeba stworzenia zintegrowanego systemu monitorowania sytuacji wodnej i hydrogeologicznej kraju — systemu łączącego kompetencje takich instytucji jak Wody Polskie, IMGW, GIG i PIG-PIB.

- Pracujemy obecnie intensywnie nad tym aby Oddział Górnośląski PIG-PIB stał się jednym z kluczowych węzłów hydrogeologicznych transformującej się gospodarki. Tu spotykają się likwidacja kopalń, zmiany stosunków wodnych, infrastruktura krytyczna, gęsta zabudowa i interes mieszkańców wszystkich terenów pogórniczych i nie tylko — zaznacza dyrektor Oddziału Górnośląskiego PIG-PIB.

 

Cyfrowy i Bezpieczny Śląsk

W strategii, którą prof. Artur Dyczko zapowie podczas konferencji, Śląsk nie jest przedstawiany jako region stojący wyłącznie wobec problemów po górnictwie. Przeciwnie — ma szansę stać się miejscem budowy nowej specjalizacji gospodarczej i instytucjonalnej: przemysłu odporności.

To pojęcie obejmuje monitoring 24/7, systemy ostrzegania, analizę danych, szerokie wykorzystanie AI, cyberbezpieczeństwo, ochronę zasobów wodnych, bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej i technologie dual-use, które w czasie pokoju wspierają rozwój, a w czasie kryzysu wzmacniają ciągłość działania państwa.

- Śląsk w mojej ocenie może a wręcz musi zbudować nową specjalizację gospodarczą: przemysł odporności. Monitoring 24/7, cyberbezpieczeństwo, systemy ostrzegania, analiza danych, ochrona zasobów wodnych i bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej — to są obszary, w których region może tworzyć nowe kompetencje i nowe miejsca pracy — przekonuje dalej prof. Artur Dyczko.

W tej wizji Oddział Górnośląski PIG-PIB nie jest wyłącznie regionalną jednostką badawczą. Ma stać się jednym z punktów operacyjnych transformacji państwa — miejscem, gdzie wiedza ekspercka, dane, monitoring i bezpieczeństwo zaczynają działać jako jeden system.

- Wierzę, że Oddział Górnośląski PIG-PIB stanie się jednym z najważniejszych punktów operacyjnych transformacji państwa. To tutaj krzyżują się doświadczenie przemysłowe, wyzwania wodne, dane, infrastruktura i potrzeba szybkiego reagowania. To nie jest peryferia zmiany. To może być jej centrum dowodzenia — mówi prof. Dyczko.

 

Od pojedynczej gminy po bezpieczeństwo państwa

Jednym z najmocniejszych akcentów wystąpienia ma być przejście od myślenia lokalnego do systemowego. Problemy terenów pogórniczych nie dotyczą wyłącznie jednej gminy, jednego zakładu czy jednego inwestora. W regionie tak silnie zurbanizowanym i uprzemysłowionym jak Śląsk ryzyka wodne, infrastrukturalne i środowiskowe szybko stają się kwestią bezpieczeństwa publicznego.

Dlatego nowa strategia Oddziału Górnośląskiego PIG-PIB ma pokazać, jak połączyć poziom lokalny, regionalny i krajowy — od pojedynczej gminy po bezpieczeństwo wodne, surowcowe i infrastrukturalne całego państwa.

- Państwo musi mieć zdolność widzenia ryzyka wcześniej. Nie tylko wtedy, gdy pojawia się awaria, podtopienie czy zagrożenie dla infrastruktury. Potrzebujemy systemu, który łączy poziom lokalny, regionalny i krajowy — od pojedynczej gminy po bezpieczeństwo wodne i surowcowe całego kraju — podkreśla dyrektor Oddziału Górnośląskiego PIG-PIB.

To szczególnie ważne dziś, gdy transformacja energetyczna splata się z cyfryzacją, ryzykami klimatycznymi, zagrożeniami hybrydowymi oraz rosnącym znaczeniem infrastruktury krytycznej. Śląsk — ze swoim przemysłowym doświadczeniem, gęstą siecią infrastruktury, kompetencjami technicznymi i skalą wyzwań — może stać się miejscem, gdzie taki system zostanie zbudowany jako pierwszy.

 

Śląsk jako region, który uczy zabezpieczać transformację

 

Konferencja „Trójkąt Transformacji” ma pokazać, jak budować nowy potencjał Śląska na konkurencyjnych rynkach. Wystąpienie prof. Artura Dyczki wpisuje się w jeden z najważniejszych sporów o przyszłość regionu: czy transformacja będzie przede wszystkim kosztem, czy stanie się impulsem do stworzenia nowych kompetencji, nowych miejsc pracy i nowej specjalizacji.

- W mojej ocenie Śląsk nie powinien być tylko regionem, który przechodzi transformację. Powinien być regionem, który uczy świat, jak transformację zabezpieczać — podkreśla prof. Artur Dyczko.

W centrum tej opowieści są mieszkańcy. Bo transformacja nie może być wyłącznie strategią instytucji, dokumentem finansowym albo technologicznym projektem. Musi odpowiadać na pytanie, czy młodzi ludzie widzą w regionie przyszłość, czy samorządy mają narzędzia do bezpiecznego planowania, a inwestorzy pewność, że rozwój opiera się na rzetelnych danych i przewidywalnym systemie.

- O przyszłości Śląska zadecydują jego mieszkańcy — młodzi ludzie, którzy dziś kończą uczelnie, szukają swojej drogi i pytają, czy ten region ma dla nich ambitną przyszłość. Naszym zadaniem jest pokazać, że ma. Ale musi to być przyszłość nowoczesna, bezpieczna i oparta na realnych kompetencjach — dodaje..

W czwartek w Katowicach rozmowa o transformacji ma więc zejść głębiej niż zwykle. Nie tylko do pytań o fundusze, inwestycje i miejsca pracy, ale także do pytania o bezpieczeństwo: mieszkańców, wody, danych, infrastruktury i przyszłości regionu.

Bo jeśli Śląsk przez dekady był energetycznym sercem Polski, to dziś może stać się czymś więcej — miejscem, w którym państwo uczy się budować odporność na czas transformacji, kryzysów klimatycznych, napięć geopolitycznych i cyfrowych zagrożeń.

- Uważam, że pytanie nie brzmi, czy stać nas na budowę takiego systemu. Pytanie brzmi, czy stać nas na to, żeby go nie zbudować. O tym będę mówił podczas pierwszej publicznej prezentacji założeń nowej strategii funkcjonowania Oddziału Górnośląskiego PIG-PIB do roku 2050. Zapraszam do dyskusji  — naprawdę warto — podsumowuje prof. Artur Dyczko.