Co ma wspólnego dąbrowska Huta Bankowa z nowojorską Statuą Wolności?
Huta Bankowa to jeden z najważniejszych zakładów przemysłowych w dziejach Dąbrowy Górniczej. Jej historia rozpoczęła się w pierwszej połowie XIX wieku, a produkowane w niej wyroby przez dziesięciolecia trafiały do kolei, przemysłu ciężkiego, a nawet zakładów zbrojeniowych.
fot: Muzeum Miejskie Sztygarka
Huta Bankowa do dziś pozostaje ważnym elementem przemysłowego krajobrazu Dąbrowy Górniczej
fot: Muzeum Miejskie Sztygarka
Huta Bankowa to jeden z najważniejszych zakładów przemysłowych w dziejach Dąbrowy Górniczej. Jej historia rozpoczęła się w pierwszej połowie XIX wieku, a produkowane w niej wyroby przez dziesięciolecia trafiały do kolei, przemysłu ciężkiego, a nawet zakładów zbrojeniowych.
Huta Bankowa do dziś pozostaje ważnym elementem przemysłowego krajobrazu Dąbrowy Górniczej. Jej historię przypomniało ostatnio Muzeum Miejskie „Sztygarka”.
- Pomysł budowy huty żelaza i jej pierwsze plany powstały 1833 r., a inicjatorami inwestycji byli hrabia Henryk Łubieński, prezes Banku Polskiego i książę Ksawery Drucki-Lubecki, minister Skarbu Królestwa Polskiego. Huta przyjęła nazwę od inwestora czyli od Banku Polskiego – przypomina Muzeum Miejskie "Sztygarka" w mediach społecznościowych.
Hutę uruchomiono w 1839 r. oddając do użytku między innymi 6 wielkich pieców, a w 1842 r. ostatecznie ukończono inwestycję uruchamiając wydział rafinacji surówki żelaza. Zdolność produkcyjna zakładu wynosiła 10 tys. ton surówki i 6,5 tys. ton żelaza, co odpowiadało wówczas całej produkcji w Królestwie Polskim.
Jak czytamy we wpisie, po Powstaniu Styczniowym, od roku 1864, zakład wyraźnie podupadł, a produkcja została wstrzymana na okres kilku lat. Dopiero od 1876 r. po wydzierżawieniu huty przez Towarzystwo Francuskie, zakład przeszedł gruntowną przebudowę i modernizację.
Gdyby nie Francuzi...
- Dyrektorem wówczas był Felix Verdie, francuski specjalista w zakresie metalurgii, na tyle zasłużony dla zakładu, że po śmierci pracownicy ufundowali jego popiersie, które stało do 1951 r. przed budynkiem tokarni. Obecnie jest na ekspozycji w Muzeum Miejskim „Sztygarka” – informuje dąbrowskie Muzeum.
Warto wiedzieć, że projekt rzeźby wykonał wybitny francuski rzeźbiarz Frédéric-Auguste Bartholdi, twórca nowojorskiej Statuy Wolności. Bartholdi robił projekty i rysunki architektoniczne dla dąbrowskiej huty.
Popiersie dyrektora wykonane przez słynnego francuskiego rzeźbiarza. Fot. Muzeum Miejskie Sztygarka
Na początku XX w. huta zatrudniała 5,5 tys. pracowników, a jej produkcja stanowiła 1/3 całkowitej produkcji żelaznej w Królestwie Polskim .Po I wojnie światowej przeprowadzono kolejną modernizację, uruchamiając dwa wielkie piece, stalownię, walcownię, młotownię, odlewnię, wydział mechaniczny i unikatowe w skali kraju laboratorium.
W okresie II wojny światowej, po przejęciu huty przez niemiecki nadzór okupacyjny uruchomiono wydział PX, w którym prowadzono produkcję militarną, wytwarzając między innymi kadłuby czołgów Pantera i Tygrys oraz wały do U-botów, elementy rakiet V1 i V2, moździerzy, bomb i granatów.
W styczniu 1945 r. po zakończeniu okupacji niemieckiej zakład wznowił produkcję, a w roku 1951 zmienił nazwę biorąc sobie za patrona Feliksa Dzierżyńskiego (do nazwy Huta Bankowa powrócono w 1989 r.).
W roku 1972 wyłączono wielki piec nr 2, a w roku 1979 wielki piec nr 1, co wynikało między innymi z uruchomienia Huty Katowice, która zaczęła zaopatrywać wydziały Huty Bankowej w stal.
Ostatecznie walcownia i młotownia pracowały do 1989 r., a produkcję w stalowni i odlewni prowadzono do 1995 r.
Od roku 1976 zakład był kolejno oddziałem Huty Katowice, spółką niezależną, częścią koncernu Mittal Steel, a obecnie jest oddziałem koncernu Alchemia S.A., wytwarzając stalowe wyroby walcowane.
Czy wiesz, że...
- Od blisko 130 lat do dziś głównym produktem Huty Bankowej są obręcze do kół wagonów kolejowych i tramwajowych.
- W Hucie Bankowej już w 1889 r. uruchomiono pierwszą w regionie elektrownię o mocy ponad 580 kW.
- W Hucie Bankowej wykonano pierwszy w ówczesnej Polsce odlew żelaza z użyciem koksu węglowego, a pamiątka po tym wydarzeniu znajduje się na ekspozycji w Muzeum Miejskim „Sztygarka”.
