Co 50. górnik ma okresowy kontakt z zagrożeniem radiacyjnym

Górnicy należą do grupy zawodowej obcującej z podwyższonym promieniowaniem naturalnym. Głównymi źródłami zagrożenia radiacyjnego od naturalnych substancji promieniotwórczych w podziemnych zakładach górniczych są krótkożyciowe produkty rozpadu radonu, mogące oddziaływać na układ oddechowy człowieka, a też izotopy radu obecne w wodach dołowych i wytrącających się z nich osadach.

Naturalnemu promieniowaniu – jego dawka jest mierzona w siwertach (Sv) – jesteśmy poddawani wszyscy. W myśl polskich przepisów graniczna dawka promieniowania jonizującego wynosi 20 mSv w ciągu roku kalendarzowego. Dawka ta może być w danym roku przekroczona do wartości 50 mSv, acz pod warunkiem, że w ciągu 5 kolejnych lat kalendarzowych jej sumaryczna wartość nie przekroczy 100 mSv. Zwykli „zjadacze chleba” są na ogół poddawani rocznej dawce 3,35 mSv. Regularne pomiary W polskim górnictwie wody i osady o podwyższonej naturalnej promieniotwórczości występują m.in. w wyrobiskach kopalń „Piast” i „Ziemowit” oraz w zakładach Jastrzębskiej Spółki Węglowej SA i KGHM Polska Miedź SA.

Skala radiacyjnego zagrożenia jest regularnie kontrolowana. W 2007 r. w kopalniach węgla kamiennego wykonano ponad 2900 pomiarów stężenia energii potencjalnej krótkożyciowych produktów rozpadu radonu. Dalszych około 550 pomiarów przeprowadzono w kopalniach soli i rud metali nieżelaznych. Głównie wykonywano je radiometrami górniczymi. W kontekście dyktowanych przepisami limitów przekroczenie poziomu stężenia ponad 0,5 mJ/m sześc. (mikrodżule na m sześc. – jednostka miary energii promieniotwórczej) nastąpiło w 12 wyrobiskach 8 kopalń węgla kamiennego i w 8 rejonach wentylacyjnych, obejmujących wyrobiska 2 kopalń rud cynku i ołowiu oraz w 7 rejonach obejmujących wyrobiska kopalń rud miedzi. Poziom 2,5 mJ/m sześc. został przekroczony w 2 wyrobiskach 1 kopalni węgla kamiennego i tyluż w 1 kopalni cynku i ołowiu.

Maksymalna wartość stężenia energii potencjalnej alfa wynosiła w kopalniach węgla 3,67 m/m sześc., zaś w kopalniach rud metali nieżelaznych – 2,89 m/m sześc. W ocenie ekspertów Wyższego Urzędu Górniczego maksymalna wartość tzw. dawki skutecznej, jaką w 2007 r. mógłby otrzymać górnik od produktów rozpadu radonu, nie przekroczyła wartości 5,8 mSv. W ubiegłym roku w 12 kopalniach węgla kamiennego przeprowadzono 123 pomiary dawek indywidualnych promieniowania gamma. Nadto 327 dalszych wykonano w kopalniach rud metali nieżelaznych. W przypadku kopalń węgla kamiennego potencjalnie maksymalna (ponad tło naturalne) roczna dawka dla miejsc pracy wynosiła około 3,4 mSv.

W kopalniach rud metali nieżelaznych dochodziła do 1,76 mSv, przy średniej – 1,2 mSv. Sporadyczny kontakt załóg z osadami W górnictwie źródłem radiacji są zwłaszcza promieniotwórcze wody i osady dołowe. W 2007 r. wykonano 448 analiz promieniotwórczości wód kopalnianych, pobranych w wyrobiskach dołowych, w tym 390 w zakładach górniczych, eksploatujących węgiel kamienny. Tam też stwierdzono najwyższe stężenia radu. W wodach kopalń węgla kamiennego (według danych z 2006 r.) maksymalne wartości stężeń radu 226 wynosiły: 111,2 kBq/m sześc. (bekerele są jednostką miary poziomu aktywności promieniotwórczej), zaś radu 228 – 59,7 kBq/m sześc. Co ważne: nigdzie nie został przekroczony niebezpieczny pułap 300 kBq/m sześc.

Analizom promieniotwórczości osadów dołowych poddano w 2007 r. 147 próbek, w tym 141 pobranych w kopalniach węgla kamiennego. W siedmiu kopalniach stwierdzono występowanie osadów, w których sumaryczne stężenie izotopów radu przekraczało wartość 10 kBq/kg, co oznacza, iż – w myśl obowiązujących przepisów – kwalifikują się do kategorii nisko aktywnych odpadów promieniotwórczych. W konkluzjach raportu WUG, poświęconego zagrożeniu radiacyjnemu w podziemnych zakładach górniczych, stwierdza się, że od 2005 r. pozostaje ono na stabilnym poziomie.

W żadnej z kopalń nie stwierdzono przekroczenia dawki granicznej 20 mSv rocznie. Przy tym liczba pracowników, zatrudnionych, lub okresowo przebywających w wyrobiskach podwyższonego zagrożenia, jest niewielka. Szacuje się ją na około 2 proc. zatrudnionych. – Wyniki pomiarów dawek, otrzymywanych przez górników w podziemnych wyrobiskach, pozwalają stwierdzić, że skala zagrożenia radiacyjnego nie stwarza zagrożenia dla ich zdrowia – konkluduje Andrzej Kulpa, główny specjalista w Departamencie Warunków Pracy Wyższego Urzędu Górniczego.