AI pod kontrolą i z zielonym światłem dla biznesu. Polska przyjmuje nowe przepisy

Ustawa o systemach sztucznej inteligencji trafi do Dziennika Ustaw

Przygotowana przez Ministerstwo Cyfryzacji ustawa o systemach sztucznej inteligencji została uchwalona przez Sejm 4 lipca, a prezydent Karol Nawrocki podpisał ją 24 lipca. Teraz trafi do Dziennika Ustaw. 

– To ważny krok w rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce. To nie tylko wsparcie nowych technologii, ale także lepsze zrozumienie i kontrolowanie systemów AI – powiedział wicepremier, minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski. –  Dzięki temu przepisy te z jednej strony tworzą dobre warunki rozwoju sztucznej inteligencji, a z drugiej – zwiększają bezpieczeństwo jej użytkowników – podkreślił wicepremier.

Wiceminister Dariusz Standerski, który w resorcie cyfryzacji odpowiada za technologie przełomowe i nadzoruje ustawę, zaznacza, że wejście w życie przepisów natychmiast uruchamia cały proces.

– Podpisana ustawa daje podstawę prawną do uruchomienia piaskownicy regulacyjnej. Rozpoczęły się również prace techniczne, ponieważ piaskownica oznacza z jednej strony możliwość wyłączenia stosowania niektórych przepisów, a z drugiej – stworzenie przyjaznego środowiska, także od strony technicznej – wylicza wiceminister.

Ustawa zapewnia stosowanie w Polsce rozwiązań wynikających z unijnego rozporządzenia AI Act w zakresie:

• ustanowienia w całej Unii Europejskiej jednolitych zasad dotyczących systemów inteligencji;
• zapewnienia ochrony praw podstawowych i bezpieczeństwa obywateli przy użytkowaniu systemów AI i, tym samym, zwiększenie społecznego zaufania do nowych technologii;
• tworzenia korzystnych warunków rozwoju technologii AI.

Cele ustawy o systemach AI

W resorcie cyfryzacji zaznaczają, że najważniejsze cele nowych przepisów to zapewnienie:

• Bezpieczeństwa użytkowników systemów AI – dzięki temu, że nadzór nad stosowaniem przepisów AI Act oraz ustawy o systemach sztucznej inteligencji będzie sprawować specjalnie powołany organ – Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI). Obywatele, przedsiębiorcy i instytucje będą mogli zgłaszać do niej skargi dotyczące działania systemów AI.
• Korzystnych warunków rozwoju nowoczesnych technologii – dzięki temu, że przepisy ustawy tworzą ramy prawne funkcjonowania piaskownic regulacyjnych. Ponadto możliwe będzie Polsce wspieranie finansowo przez Ministra Cyfryzacji badań naukowych i prac rozwojowych dotyczących sztucznej inteligencji, a KRiBSI będzie prowadzić działania edukacyjne i informacyjne.

Jednocześnie ustawa zapewnia poszanowanie praw przedsiębiorców, ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa oraz możliwość sądowej kontroli rozstrzygnięć KriBSI.

Zmiany wprowadzone w toku prac w parlamencie

W Ministerstwie Cyfryzacji wskazują, że zmiany w ustawie o systemach sztucznej inteligencji, wprowadzone w wyniku prac w Sejmie i Senacie RP, sprawiają, że przepisy te w jeszcze większym stopniu odpowiadają na potrzeby obywateli, wprowadzając:

• korzystniejsze warunki dla uczestników piaskownic regulacyjnych: m.in. zapewnienie możliwości korzystania ze wsparcia technologicznego czy wprowadzenie preferencyjnych opłat dla jednostek samorządu terytorialnego;
• usprawnienie prac Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI): m.in. szybsze procedury wydawania przez Komisję opinii indywidualnych;
• rezygnację z działań KRiBSI o charakterze zakazów i nakazów: takich jak wycofanie systemu z rynku lub z użytku czy usunięcie jego elementów;
• zwiększenie transparentności działalności Przewodniczącego KRiBSI i jego Zastępców: poprzez doprecyzowanie przepisów dotyczących obowiązku składania oświadczeń majątkowych;
• zwiększenie ochrony tajemnic prawnie chronionych w ramach postępowań prowadzonych przez KRiBSI: w szczególności tajemnicy przedsiębiorstwa.

Piaskownice regulacyjne u ustawie o systemach AI

Ustawa o systemach sztucznej inteligencji tworzy ramy prawne funkcjonowania piaskownic regulacyjnych w Polsce. Piaskownica regulacyjna – jak tłumaczą w resorcie cyfryzacji - jest rozwiązaniem, które umożliwia przedsiębiorstwu i instytucji testowanie nowych rozwiązań w bezpiecznym i kontrolowanym środowisku, pod nadzorem właściwego organu oraz zgodnie z określonymi wymogami regulacyjnymi. Polska jest jednym z pierwszych państw w Europie, które wdraża takie rozwiązania.

– Firmy muszą mieć łatwość w testowaniu rozwiązań wykorzystujących sztuczną inteligencję w bezpiecznym otoczeniu prawnym. Piaskownice regulacyjne AI, które wprowadzamy, przyspieszą rozwój i wykorzystanie komercyjne tej technologii. Naszym głównym celem jest wspieranie innowacji – przekazał wiceminister cyfryzacji Dariusz Standerski.

W ministerstwie dodają, że jednocześnie zostanie zapewniony nadzór nad kluczowymi kwestiami bezpieczeństwa i etyki. Polskie przedsiębiorstwa, startupy oraz instytucje badawcze będą rozwijać nowoczesne technologie przy zachowaniu zgodności z wymogami prawa. Mikro, mali i średni przedsiębiorcy będą mogli uczestniczyć w piaskownicy regulacyjnej nieodpłatnie.

Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI) – rola i zakres działania

Ustawa o systemach AI przewiduje także utworzenie Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI), która będzie nadzorować stosowanie przepisów dotyczących AI w Polsce.

KRiBSI będzie niezależnym organem, obsługiwanym od strony organizacyjnej przez Ministerstwo Cyfryzacji. Pracami Komisji będzie kierował jej przewodniczący, powoływany przez Sejm za zgodą Senatu na 5 lat.

Jak podkreśla wiceminister Dariusz Standerski, z przepisów ustawy wynika także jasno, że przewodniczący KRiBSI ma zostać powołany w ciągu dwóch miesięcy od wejścia ustawy w życie. W ciągu trzech miesięcy ma natomiast zostać powołana cała Komisja. Oznacza to, że w październiku 2026 r. będzie przewodniczący, a w listopadzie Komisja rozpocznie działalność.

W praktyce KRiBSI będzie np.:

• Rozpatrywać zgłoszone do niej nieprawidłowości działania systemów AI (np. powodowanie zagrożenia dla zdrowia i bezpieczeństwa, podjęcie błędnej decyzji) i w razie potrzeby reagować na nie.
• Wspierać rozwój ekosystemu AI – poprzez: tworzenie piaskownic regulacyjnych i zarządzanie nimi, działania edukacyjne i informacyjne, wspieranie innowacji i badań naukowych.
• Wydawać opinie indywidualne, dzięki którym przedsiębiorcy i instytucje zyskają pewność co do poprawności rozwiązań, zanim je wdrożą w swoich organizacjach.

Komisja będzie organem kolegialnym, skupiającym przedstawicieli:

• Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów;
• Komisji Nadzoru Finansowego;
• Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji;
• Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej.

W resorcie cyfryzacji podkreślają, że takie rozwiązanie pozwoli na skuteczne reagowanie na wyzwania związane z rozwojem sztucznej inteligencji przy jednoczesnym wykorzystaniu najlepszych doświadczeń już istniejących organów regulacyjnych.