Zakończono remont jednego z najstarszych kościołów w Bytomiu

Zakończono remont kościoła św. Wojciecha w Bytomiu

Zakres prac: od fundamentów po wieżę

Renowację przeprowadziła krakowska firma Des, a jej finałowy odbiór miał miejsce 5 sierpnia 2026 r. z udziałem wykonawcy, przedstawicieli miasta Bytomia oraz Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Do najważniejszych prac należały:

• renowacja elewacji kościoła i przybudówek (kaplicy i starej zakrystii),
• roboty blacharsko-dekarskie i naprawa dachu nad wejściem,
• konserwacja i naprawa okien, drzwi oraz detali architektonicznych (m.in. spływów wolutowych ścian attykowych, festonów nad wejściami, elementów rzeźby „Serce Jezusowe”),
• renowacja witraży,
• czyszczenie, naprawa i impregnacja kamiennych posadzek w kościele, kaplicy i zakrystiach,
• odnowienie drewnianej podłogi na chórze, poddaszu i wieży oraz posadzki w pomieszczeniach ministrantów,
• remont schodów prowadzących na wieżę,
• montaż nowych instalacji: odgromowej, przeciwpożarowej, monitoringu wizyjnego i systemu przeciwwłamaniowego.

– Jesteśmy pod wielkim wrażeniem pracy wykonawcy, który z kunsztem i troską zadbał o każdy najmniejszy element. To był skomplikowany projekt, ale dzięki dobrej współpracy udało się go pomyślnie zrealizować – mówi o. Remigiusz Langer OFM, proboszcz parafii pw. św. Wojciecha.

Odkrycia archeologiczne: średniowieczne mury i dziecięce pochówki

Wszystkie prace konserwatorskie, restauratorskie i remontowe w kościele św. Wojciecha były realizowane pod nadzorem Śląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Katowicach. Kościół na pl. Klasztornym został wpisany do rejestru zabytków już w 1970 roku, a pochodzi z połowy XV wieku. 

–  W realizację tego wymagającego przedsięwzięcia włączone było bardzo wiele osób – to dzięki ich determinacji, cierpliwości i poświęceniu w pracy możemy dziś podziwiać odnowioną świątynię. Jako Miejski Konserwator Zabytków odczuwam dumę i satysfakcję z uratowania tak ważnego elementu naszego lokalnego dziedzictwa – mówi Dominika Kściuczyk, Miejski Konserwator Zabytków. 

Prace prowadzono pod nadzorem archeologów z Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu i Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich Oddział Górnośląski. Badania przyniosły szereg cennych ustaleń dotyczących historii świątyni i jej otoczenia.

Podczas robót odsłonięto m.in.:

• mury świątyni prawdopodobnie z XIV wieku,
• ślady przebudowy z XV wieku, w tym zamurowane kamienne elementy portalu po obu stronach kruchty północnej,
• zamurowane wejście na ścianie zewnętrznej starej zakrystii (prawdopodobnie z XIX w., używane jako remiza strażacka),
• średniowieczne groby dziecięce z artefaktami z miedzi, brązu i ceramiką datowaną na XIII–XIV wiek.

Odkrycia te potwierdzają, że kościół św. Wojciecha stoi na miejscu jeszcze starszej, drewnianej świątyni z XIII wieku, zbudowanej dla franciszkanów sprowadzonych do Bytomia w 1258 r. z inicjatywy księcia Władysława Opolskiego.

Finansowanie inwestycji

Koszt całej inwestycji wyniósł 4 mln 474 tys. 478 zł. Źródła finansowania to:

• dofinansowanie z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków: 3 mln 390 tys. 800 zł,
• dofinansowanie gminy Bytom: 69 tys. 200 zł,
• roboty dodatkowe o wartości ponad 1 mln zł sfinansowane ze środków Zakonu Braci Mniejszych.

– Kościół św. Wojciecha to rozpoznawalny obiekt nie tylko dla parafian, a na jego remont czekali wszyscy, dla których ważna jest zabytkowa tkanka miasta. Bardzo się cieszę, że udało się przeprowadzić tę renowację, dzięki której kolejny cenny zabytek na mapie miasta zyskał nowe, piękniejsze oblicze – mówi Magdalena Górak, zastępczyni prezydenta Bytomia.

Kościół św. Wojciecha – jeden z najstarszych w Bytomiu

Kościół pw. św. Wojciecha pochodzi prawdopodobnie z połowy XV wieku. Powstał w miejscu poprzedniego, drewnianego kościoła, który zbudowano wraz z klasztorem w XIII wieku. Przed 1450 rokiem kościół i klasztor zostały przebudowane, zastępując drewniane budynki murowanymi.

Gotycką świątynię gruntownie przebudowano w latach 1783-1786 w stylu barokowym. Wówczas dzięki grafowi Łazarzowi Erdmannowi z bytomskiej linii Henckel znacznie powiększono kościół poprzez dobudowanie nawy i kruchty z wieżą, nowych organów oraz zmieniając wygląd średniowiecznej świątyni.

Kościół pozostawiono jako gotyckie prezbiterium, ozdabiając je renesansowymi kapitelami, a nową nawę ze sklepieniami żaglowymi utrzymano w tonacji klasycyzującego baroku. Wewnątrz ufundowano nowe organy i kryptę jako grobowiec rodziny Henckel-Erdmann.

- Dzisiaj z tego wyposażenia pozostały tylko dwie figury świętych apostołów Piotra i Pawła, znajdujące się pod chórem organowym, jak również fasadą kościoła z charakterystycznym portalem nie zmieniła wyglądu – informują w bytomskim magistracie.

W 1810 roku majątek zakonu bernardynów w Prusach został zsekularyzowany. Budynek klasztoru został przejęty przez miasto i przeznaczony na szkołę (na jego miejscu znajduje się obecnie secesyjny budynek szkoły zbudowany w 1902 roku), zaś w kościele urządzono magazyn, a w 1833 roku sprzedano go parafii ewangelickiej.

Po zakończeniu II wojny światowej kościół stał się katolicki i uzyskał obecne wezwanie św. Wojciecha (pierwotnie nosił on wezwanie św. Mikołaja). W 1970 roku został wpisany do rejestru zabytków.