Wyzwania, które zmienią polskie kopalnie. Relacja z konferencji MALT 2026

Prezes zarządu CBiD Aleksander Ucka otwiera tegoroczną konferencję MALT 2026

Bezpieczeństwo rozpatrywane przez pryzmat aktualnych wyzwań, innowacyjnych rozwiązań oraz kierunków rozwoju współczesnego górnictwa podziemnego to zagadnienie, które w pełni korespondowało z tytułem i nadrzędnym celem konferencji „Problemy bezpieczeństwa w przemyśle i usługach – Mechanizacja, Automatyzacja, Logistyka i Transport MALT 2026”. Spotkanie odbyło się z inicjatywy Centrum Badań i Dozoru we współpracy z Katedrą Inżynierii Maszyn i Transportu Akademii Górniczo-Hutniczej. 

Oficjalnego otwarcia obrad konferencyjnych dokonał prezes zarządu CBiD, Aleksander Ucka, mówiąc: – Nasze spotkanie odbywa się w szczególnym, niełatwym dla przemysłu górniczego czasie. Przed nami – a mam tu na myśli zakłady górnicze i okołogórnicze – stoją poważne wyzwania ekonomiczne, technologiczne i organizacyjne. To, że spotykamy się dziś na konferencji MALT pokazuje, że bezpieczeństwo przemysłu oraz bezpieczeństwo ludzi wykonujących pracę w tym przemyśle, jest wartością nadrzędną, podobnie jak rozwój naukowy, techniczny i technologiczny.

Wyjątkowo bogaty program spotkania przyciągnął duże grono prelegentów i słuchaczy będących przedstawicielami urzędów nadzoru górniczego, kopalń, organizacji górniczych, firm górniczych i okołogórniczych oraz jednostek naukowo-badawczych. Udało się tym samym zrealizować jedno z założeń organizatorów cyklu MALT, dotyczące integracji różnych środowisk zainteresowanych i działających w obszarach związanych z bezpieczeństwem kopalń, maszyn i urządzeń górniczych, w tym transportowych, oraz bezpieczeństwem ludzi i środowiska.   

Transformacja i cyberbezpieczeństwo 

Obrady tradycyjnie otworzył referat na temat stanu bezpieczeństwa w górnictwie, w szczególności w latach 2024-2026. Zwrócono w nim uwagę na współczesne zagrożenia związane z infrastrukturą techniczną i elektryczną oraz rosnącymi zagrożeniami w obszarze cyberbezpieczeństwa. Niezmiennie najistotniejsze dla ograniczania ryzyka wypadków – jak podkreślono – są działania profilaktyczne i podnoszenie świadomości pracowników poprzez regularne szkolenia, odpowiedzialność pracowników oraz przestrzeganie procedur. 

Transformacja energetyczna to temat, którym szczególnie zainteresowane są środowiska górnicze. Podczas MALT 2026 wskazano na konsekwencje ekonomiczne odchodzenia od węgla jako podstawowego źródła energii, ale także na skutki społeczne. Jak podkreślił Janusz Olszowski, prezes Górniczej Izby Przemysłowo-Handlowej, proces dekarbonizacji to nie tylko zamykanie kopalń. Proces ten ma istotny wpływ także na firmy produkcyjne i usługowe działające na rzecz górnictwa, a tym samym na społeczności lokalne i regiony górnicze. W tym kontekście niezwykle ważne jest kompleksowe planowanie zmian i dbałość o ograniczanie kosztów społecznych będących rezultatem przekształceń. 

Niezwykle ciekawa problematyka utrzymania czystości olejów w warunkach podziemnych, nawiązująca do niedawno zakończonej konferencji „Teoretyczne i praktyczne aspekty stosowania środków smarnych i eksploatacyjnych w przemyśle” (więcej na ten temat na stronie www.cbid.pl/konferencje), została zaprezentowana przez przedstawicielkę gospodarzy. Przedstawione wyniki badań nasuwają wniosek, że spełnienie laboratoryjnych norm producentów środków smarnych w praktyce nie jest możliwe. Nie zmienia to jednak faktu, że ich diagnostyka jest konieczna dla utrzymania efektywności pracy urządzeń i redukcji ich awaryjności. 

Problematyka „smarna” stała się wprowadzeniem do dalszej części konferencji, koncentrującej się na praktycznych, technicznych aspektach, mających wpływ na bezpieczeństwo zakładów górniczych, bezpieczeństwo eksploatacji i bezpieczeństwo pracowników. Prezentowane studia przypadków, analizy zagrożeń, przykłady inwestycji i wdrożeń pokazały kierunki działań i rozwoju zwłaszcza w obszarze wyciągów szybowych, urządzeń i rozwiązań transportowych oraz układów wentylacyjnych.

Modernizacja infrastruktury okazała się jednym z częściej prezentowanych przykładów działań, w których o powodzeniu przedsięwzięcia decydowały: odpowiednie planowanie etapów prac, synchronizacja prac realizowanych przez różne zespoły techniczne, a przede wszystkim ich współpraca oraz zapewnienie bezpieczeństwa zarówno pracownikom wykonującym modernizacje, jak i pracownikom korzystającym z modernizowanych urządzeń. Dzięki temu udało się usprawnić funkcjonowanie wybranych wyciągów szybowych i maszyn wyciągowych w kopalniach PGG i JSW. Wskazane wyżej czynniki mają również decydujące znaczenie w przypadku awarii. Przedstawione w trakcie obrad studium przypadku dotyczące awarii kluczowego silnika wyciągowego pokazało, jak ważne jest kreatywne wykorzystanie dostępnych zasobów oraz podejmowanie szybkich, czasem niestandardowych decyzji. Prace modernizacyjne, wdrażanie nowoczesnych systemów sterowania, stosowanie rozwiązań umożliwiających redundancje niektórych układów, możliwość pracy z niepełnymi parametrami pozwalają – zdaniem prelegentów – osiągać wymierne korzyści, jakimi są: poprawa bezpieczeństwa, redukcja awaryjności i zwiększenie niezawodności oraz oszczędności, zwłaszcza oszczędności energii.

Przemysł 4.0 i prace badawcze

Przewidywanie i przeciwdziałanie oraz monitorowanie pracy urządzeń pod kątem ich awaryjności to kolejny ważny dyskutowany obszar. Rozwiązania, które zaprezentowano, wpisują się w koncepcję Przemysł 4.0. Analiza pracy urządzeń, ich regularne badania prowadzą do wczesnego wykrywania uszkodzeń, a tym samym zapobiegania skutkom finansowym i organizacyjnym związanym z ich wyłączeniem z ruchu i kosztownym naprawom. 

Wśród omawianych problemów nie mogło zabraknąć wystąpień na temat likwidacji szybów, likwidacji zbrojenia ścian i zagadnień geotechnicznych. Na uwagę zasługują przykłady realizacji tego typu projektów w trudnych warunkach, na przykład w warunkach zagrożenia wodnego, co stanowi kluczowy czynnik decydujący o sposobie przeprowadzania przedsięwzięcia. Istotne znaczenie ma tu dobór materiałów zasypowych, technologie i środki bezpieczeństwa oraz postępowanie zgodnie z przepisami, normami i zasadami inżynierskimi. 

Osobny blok tematyczny poświęcony został wentylacji i warunkom klimatycznym. Zwiększenie wydajności wentylatorów, poprawa bezpieczeństwa oraz znaczne oszczędności energetyczne to główne motywy prowadzonych w kopalniach prac modernizacyjnych w tym obszarze. Niezwykle ważna jest tu również kwestia przepływów powietrza w szybach w kontekście oporów aerodynamicznych naczyń wyciągowych. Podczas konferencji przedstawiono na kilku przykładach wieloetapowe prace badawcze mające na celu poprawę współczynników oporu aerodynamicznego przy zastosowaniu tzw. deflektorów. Grupa rzeczoznawców z CBiD wskazała z kolei na znaczenie badań nieniszczących w ocenie stanu technicznego wentylatorów w kontekście zapobiegania ich awariom. 

Program konferencji MALT 2026 i dyskusje prowadzone w trakcie trzech dni obrad potwierdziły, że pomimo trudności i wyzwań, jakie stoją przed górnictwem, jest to sektor gospodarki z ogromnym potencjałem technicznym. Stosowane innowacje, wdrażane rozwiązania, w tym monitoring i metody diagnostyczne, zmierzają do podnoszenia efektywności realizowanych prac, a przede wszystkim podnoszenia poziomu bezpieczeństwa zakładów górniczych, ich pracowników oraz środowiska. 

Organizatorami konferencji MALT 2026 były: Centrum Badań i Dozoru, Katedra Inżynierii Maszyn i Transportu Akademii Górniczo-Hutniczej oraz Synercom Usługi Wspólne. Patronat honorowy nad konferencją sprawowali: Ministerstwo Energii, Prezes Wyższego Urzędu Górniczego oraz TÜV SÜD Polska. Partnerami instytucjonalnymi konferencji były: Polska Grupa Węglowa, Południowy Koncern Węglowy oraz Jastrzębska Spółka Węglowa. Trybuna Górnicza i netTG objęły spotkanie patronatem medialnym, podobnie jak portal WNP. Kaj