Wnioski z Polskiego Kongresu Górniczego 2010

Górnictwo, zapewniając bezpieczeństwo energetyczne i surowcowe, jest fundamentem rozwoju gospodarczego Polski w XXI wieku - wnioski z Polskiego Kongresu Górniczego 2010, który na wniosek Komitetu Górnictwa Akademii Nauk zorganizował Wydział Górnictwa i Geologii Politechniki Śląskiej.

1. Uczestnicy KONGRESU zwracają uwagę, że głównym celem polityki energetycznej i surowcowej winno być zapewnienie bezpieczeństwa gospodarczego Polski w oparciu o krajową bazę kopalin. Polityka ta w okresie następnych dekad może być zachwiana z powodu wyczerpywania się udostępnionych zasobów podstawowych kopalin - tak energetycznych, jak i surowców skalnych. Zasoby operatywne węgla kamiennego i węgla brunatnego oraz niektórych surowców skalnych pozwolą w okresie najbliższych 20 lat na pokrycie tylko połowy obecnego wydobycia, co jest niezgodne z polską racją stanu. Nasz kraj posiada wszystkie atuty dla kontynuacji i rozwoju górnictwa. Atuty te to między innymi: zasoby geologiczne węgla kamiennego i brunatnego oraz surowców skalnych, bogate doświadczenie kadry: naukowej, badawczej i projektowej oraz firmy produkujące maszyny i urządzenia na światowym poziomie.

2. Bezpieczeństwo energetyczne Polski powinno być oparte w pierwszej kolejności o własne zasoby paliw i energii, w szczególności węgla kamiennego i węgla brunatnego. Ma to szczególne znaczenie przy dużym uzależnieniu Polski od importu ropy naftowej i gazu ziemnego. Krajowe zasoby węgla brunatnego i węgla kamiennego, rud metali i surowców skalnych, potencjalne i udokumentowane, upoważniają do stwierdzenia, że racjonalna, zgodna z zasadą zrównoważonego rozwoju, gospodarka surowcowa pozwoli osiągnąć zakładane cele i uczyni Polskę liderem w tym zakresie wśród krajów UE.

3. Dla osiągnięcia tych celów Uczestnicy Kongresu postulują, aby dokonać radykalnej zmiany polityki kraju w stosunku do górnictwa, a szczególnie do górnictwa węgla. Wszystkie kraje na świecie posiadające zasoby węgla zwiększają wydobycie, a Polska jako jedyny kraj radykalnie je zmniejsza. Inwestycje w nowe kopalnie to okres kilku, a nawet kilkunastu lat. W przypadku kontynuacji tej tendencji w okresie 30 - 40 lat Polska przestanie być krajem opierającym funkcjonowanie swojej gospodarki o krajowe górnictwo, gdyż po prostu zostanie ono zlikwidowane. Opracowana Polityka Energetyczna Polski do 2030 roku powinna być nowelizowana co 2 lub 3 lata, tak jak postępuje się w innych krajach na świecie. Szczególnie ważne jest sprawdzanie realizacji wymienionych w niej działań.

4. Uczestnicy Kongresu postulują odbycie narodowej dyskusji nad stanem i perspektywą polskiego górnictwa. Należy powołać Radę Górniczą jako ciało doradcze przy Prezesie Rady Ministrów złożoną z kompetentnych fachowców, dobrze znających branżę górniczą i rozumiejących polską rację stanu związaną z zachowaniem i rozwojem eksploatacji własnych surowców mineralnych. Jako jedna z ostatnich w Polsce, branża górnicza jest wciąż rozpoznawana na świecie jako stojąca na najwyższym poziomie.

5. Działalność górnicza jest nierozerwalnie związana z występowaniem złoża kopaliny. Dlatego też zabezpieczanie złóż kopalin pod działalność górniczą powinno mieć odpowiedni priorytet w stosunku do innych form działalności gospodarczej. Niestety ten oczywisty argument nie jest wystarczająco mocno wyartykułowany w przepisach prawa tak, by skutecznie zabezpieczać złoża kopalin. Dotyczy to między innymi złóż surowców skalnych i surowców energetycznych, co powoduje, że mogą być stracone dla gospodarczego wykorzystania przez przyszłe pokolenia poprzez ich dalszą zabudowę infrastrukturalną. Złoża te powinny być ujęte w planach zagospodarowania przestrzennego oraz zabezpieczone dla ich wykorzystania poprzez realizację planowanych przedsięwzięć jako inwestycje celu publicznego o znaczeniu krajowym.

6. W tym zakresie szczególnie ważne jest wprowadzenie zapisów chroniących udokumentowane złoża węgla brunatnego: „Legnica”, „Gubin”, „Rogóźno” oraz szeregu innych udokumentowanych złóż. Pomimo, że zasobów geologicznych węgla brunatnego wystarczy na 300 lat, to zasoby operatywne przy obecnym wydobyciu wystarczą na zaledwie 20 lat. Taka sama sytuacja występuje z istniejącymi zasobami węgla kamiennego. Zasoby geologiczne to 70 mld ton, a udostępnione zasoby operatywne wystarczą tylko na 30 lat. Dlatego zasoby złóż węgla kamiennego: „Bzie-Dębina”, Śmiłowice”, „Brzezinka” i inne należy zabezpieczyć dla przyszłej eksploatacji. Podobna sytuacja dotyczy surowców skalnych – pomimo dużej ilości udokumentowanych zasobów dla większości surowców, np. dla kruszyw prawie 25 mld ton, zapewniających statystyczną wystarczalność na 100 – 200 lat, to jednak wystarczalność zagospodarowanych zasobów operatywnych niektórych kopalin nie przekracza 10 lat. Obecna polityka odnośnie górnictwa powoduje, że Polska z kraju eksportera - zamienia się stopniowo w poważnego importera kopalin, które mogłyby pochodzić z krajowych złóż.

7. Należy znieść bariery prawne w zakresie udostępniania nowych złóż węgla brunatnego i kamiennego, a także surowców skalnych. W tym zakresie należy wprowadzić zmiany
w Ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz w Prawie geologicznym i górniczym dla skuteczniejszej ochrony złóż niezagospodarowanych i uproszczenia procedury koncesyjnej, a także w Ustawie o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko dla wprowadzenia ograniczeń możliwości braku uzgodnienia inwestycji przez gminy w sytuacji spełnienia przez przedsiębiorcę określonych wymogów prawnych.

8. Specjalnego znaczenia nabiera działalność PGNiG S.A. w zakresie zdecydowanych działań w kierunku powiększenia wydobycia gazu ziemnego (np. do wielości 5,5 mld m3 na rok) oraz ropy naftowej do około 1,5 mln ton. Wiąże się z tym intensyfikacja prac poszukiwawczych (geofizycznych, wiertniczych) prowadzących do zwiększenia udokumentowanych i perspektywicznych zasobów węglowodorów. Prace poszukiwawcze na obszarach perspektywicznych powinno się traktować jako priorytetowy kierunek działalności PGNiG S.A., w tym również w zakresie poszukiwań i dokumentowania złóż gazu niekonwencjonalnego (gaz łupkowy, gaz wypełniający pory skalne oraz metan z pokładów węgla kamiennego). Osiągnięcie znaczącego wydobycia z tych złóż jest możliwe, ale bardziej kosztowne i trudniejsze w porównaniu do złóż konwencjonalnych gazu ziemnego. Eksploatacja mogłaby się opłacać, gdyby cena gazu wzrosła ponad 300 USD za 1000 m3.

9. Nadzwyczaj istotnym elementem pewności funkcjonowania systemu gazownictwa jest posiadanie podziemnych magazynów gazu o odpowiedniej pojemności roboczej. W przypadku Polski margines bezpieczeństwa na okres około 3 – 4 miesięcy, powinien wynosić około 4 – 5 mld m3 gazu.
 

10. Zaleca się wspieranie prac badawczych i rozwojowych nad technologiami wykorzystania węgla do produkcji paliw płynnych i gazowych, zmniejszenia negatywnego wpływu na środowisko procesów pozyskiwania energii z węgla (w tym m.in. technologii wychwytywania i składowania CO2 w zakładach demonstracyjnych dużej skali w Kędzierzynie-Koźlu i Bełchatowie). Rolą naukowców i przedsiębiorców powinno być aktywne uświadamianie polityków w kwestiach dotyczących stanu górnictwa i polityki surowcowej dla zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego i surowcowego w XXI wieku.