Węgiel, gaz i atom. W Zakopanem startuje 39. edycja najważniejszego spotkania branży energetycznej

W Zakopanem dyskusja skupi sią wokół surowców energetycznych i energii.

Jak zmieniać energetykę, by nie zabrakło energii, a regiony górnicze nie straciły perspektyw? Od 18 do 21 października w Zakopanem-Kościelisku odbędzie się XXXIX Konferencja „Zagadnienia Surowców Energetycznych i Energii w Gospodarce Krajowej”. W centrum debaty znajdą się koszty i tempo transformacji, przyszłość węgla i gazu oraz bezpieczeństwo państwa. Wystąpienie wiceministra energii Mariana Zmarzłego zapowiada się jako jeden z ważnych punktów otwarcia.

Transformacja energetyczna a bezpieczeństwo energetyczne

Hasło tegorocznej edycji brzmi „Transformacja energetyczna a bezpieczeństwo energetyczne”. Wydarzenie przygotowuje Pracownia Ekonomiki i Badań Rynku Paliwowo-Energetycznego Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN. Patronat sprawują Komitet Górnictwa PAN i Komitet Problemów Energetyki PAN. Czy transformacja może być jednocześnie szybka, opłacalna i bezpieczna? To pytanie powróci w kilku odsłonach programu.

Tradycja cyklu sięga 1979 r. Od lat jego największą wartością jest bezpośrednia rozmowa górników, energetyków, ekonomistów i naukowców o tym samym systemie, choć widzianym z różnych perspektyw. Komitetowi Organizacyjnemu przewodniczy prof. Zbigniew Grudziński, a Komitetowi Naukowemu - prof. Katarzyna Stala-Szlugaj. Organizatorzy stawiają na zderzenie danych rynkowych z praktyką funkcjonowania kopalń i elektrowni.

- Od lat spotykają się tu ludzie, którzy na co dzień odpowiadają za różne części systemu paliwowo-energetycznego. Naszą ambicją jest, by zamiast rozmawiać osobno o kopalniach, cenach paliw i elektrowniach, wspólnie oceniać skutki podejmowanych decyzji dla gospodarki — podkreśla prof. Zbigniew Grudziński, przewodniczący Komitetu Organizacyjnego.

Marian Zmarzły: transformacja potrzebuje wspólnego rachunku

Oficjalne obrady rozpocznie 19 października o godz. 9.00 prof. Magdalena Wdowin, dyrektor IGSMiE PAN. Następnie głos zabierze wiceminister Marian Zmarzły z wystąpieniem „Bezpieczna transformacja energetyczna Polski – węgiel i gaz jako paliwa przejściowe do energetyki jądrowej”. To temat, który łączy politykę energetyczną z codzienną odpowiedzialnością za dostawy paliw i energii.

- Bezpieczeństwo energetyczne wymaga dzisiaj zarówno innowacji, jak i rzetelnego rachunku ekonomicznego. Rolą nauki jest dostarczać porównywalnych danych i scenariuszy, które pozwolą prowadzić transformację odpowiedzialnie, z uwzględnieniem potrzeb przemysłu i społeczeństwa - zaznacza prof. Magdalena Wdowin, dyrektor IGSMiE PAN.

Marian Zmarzły akcentuje potrzebę uporządkowania rynku, poprawy efektywności krajowego wydobycia i zsynchronizowania ograniczania produkcji węgla z uruchamianiem nowych, stabilnych mocy. W jego materiałach programowych pojawia się ważne zastrzeżenie: „Projekt nie jest programem najtańszego węgla. Jest programem bezpieczeństwa energetycznego i uporządkowania rynku”.

Nie chodzi więc o utrzymywanie wszystkich kopalń za wszelką cenę. Chodzi o to, aby decyzje o przyszłości wydobycia poprzedzał rachunek kosztów, zapotrzebowania, dostępnych zasobów i ryzyka opóźnień inwestycji energetycznych. Równolegle potrzebna jest restrukturyzacja, która poprawi konkurencyjność krajowego węgla.

W tym kontekście powraca propozycja Mariana Zmarzłego dotycząca pełnomocnika do spraw bezpieczeństwa transformacji górnictwa węgla kamiennego i energetyki. Jego zadaniem byłaby koordynacja decyzji wykraczających poza pojedyncze spółki, z poszanowaniem kompetencji ich zarządów. Zapleczem tej pracy miałyby być porównywalne dane o produkcji, imporcie, zapotrzebowaniu i harmonogramach nowych źródeł energii.

Sedno debaty brzmi zatem: kto i na jakiej podstawie sprawdzi, czy harmonogram ograniczania wydobycia nie wyprzedza realnych możliwości zastąpienia węgla?

Od kondycji kopalń do bezpieczeństwa sieci

W poniedziałek uczestnicy przyjrzą się kondycji górnictwa po ośmiu miesiącach 2026 r., pomocy publicznej związanej z redukcją zdolności produkcyjnych, zatrudnieniu po restrukturyzacji oraz problemowi wód kopalnianych. Równolegle pojawią się tematy bezemisyjnego ciepłownictwa, roli węgla w Europie, magazynowania energii i gazu oraz wystarczalności krajowych mocy wytwórczych.

Wśród pierwszych referatów znajdzie się wystąpienie prof. Katarzyny Stali-Szlugaj o stałych paliwach kopalnych w kontekście europejskiego bezpieczeństwa energetycznego. Dyskusja nie będzie więc prostym sporem „węgiel czy OZE”, lecz próbą odpowiedzi, jak różne źródła energii mają współdziałać w okresie przejściowym.

- Program pokazuje, jak wiele zagadnień trzeba rozpatrywać łącznie. Mówimy o konkurencyjności paliw, bezpieczeństwie dostaw, nowych technologiach i kosztach zmian. Nie ma jednej odpowiedzi dobrej dla wszystkich sektorów; potrzebna jest rozmowa oparta na analizie rynku i realnych możliwościach systemu - wskazuje prof. Katarzyna Stala-Szlugaj, przewodnicząca Komitetu Naukowego konferencji.

Z perspektywy regionów górniczych stawka jest równie wysoka: decyzje o wydobyciu przekładają się na miejsca pracy, dochody samorządów i stabilność lokalnych firm. Dlatego program łączy bezpieczeństwo dostaw ze skutkami ekonomicznymi i społecznymi — szczególnie ważnymi dla Śląska i Lubelszczyzny.

Nowe technologie i cyfrowe zarządzanie węglem

We wtorek przyjdzie czas na biogaz, biomasę, geotermię, odzysk ciepła, morski wiatr i potencjał wodoru ziemnego. W programie znalazły się również analizy reaktorów SMR oraz rynku energii w perspektywie lat 2030–2040. Obok nowych technologii pojawi się pytanie praktyczne: jak na bieżąco aktualizować wiedzę o tym, ile surowca krajowa energetyka będzie jeszcze potrzebować?

Odpowiedzią ma być m.in. wtorkowa prezentacja koncepcji i wdrożenia systemu DynGOSP - zintegrowanej platformy cyfrowej wspierającej strategiczne zarządzanie sektorem węgla kamiennego. Projekt realizują IGSMiE PAN, KOMAG i Ministerstwo Energii, przy wsparciu przemysłowym Południowego Koncernu Węglowego. Na sesji posterowej będzie można poznać architekturę Platformy Węglowej, narzędzia cyfrowego modelowania złóż oraz rozwiązania monitorowania hałd i zwałowisk.

Ten dorobek może być również przydatny w rozpatrywanej przez Ministerstwo Energii koncepcji eksperckiego wsparcia bezpiecznej transformacji. Podczas spotkania 25 września w Katowicach przedstawiono propozycję połączenia informacji o zasobach i możliwościach kopalń z prognozami zapotrzebowania, kosztami oraz gotowością nowych mocy. To nadal koncepcja wymagająca uzgodnienia zakresu, partnerstwa i finansowania, a nie uruchomiony już nowy program.

- Nie chodzi o gromadzenie danych dla samego gromadzenia. Jeżeli potrafimy zestawić rzeczywiste zasoby kopalń, koszty wydobycia i potrzeby odbiorców, możemy porównywać scenariusze, zanim zapadną kosztowne decyzje. Taki model nie zastępuje odpowiedzialności państwa i przedsiębiorstw, ale pozwala znacznie lepiej ocenić skutki wyboru konkretnego harmonogramu - mówi prof. Eugeniusz Jacek Sobczyk, kierownik naukowy projektu DynGOSP.

Energetyczna transformacja to także przyszłość regionów

W środę, na zakończenie obrad, uczestnicy podejmą tematy rekultywacji terenów pogórniczych, efektywności energetycznej i cen surowców. W sesji posterowej znajdą się m.in. odporność zasilania infrastruktury krytycznej, bariery transformacji regionów oraz postawy mieszkańców miast górniczych.

Taki finał nie jest przypadkowy. Bilans transformacji nie zamyka się w kosztach inwestycji ani w dacie zakończenia pracy kopalni. Obejmuje także bezpieczeństwo mieszkańców, możliwości zagospodarowania terenów pogórniczych i perspektywy nowych miejsc pracy.

Zakopane będzie więc miejscem konfrontacji prognoz z realiami. Kluczowe pytanie brzmi: czy potrafimy tak zsynchronizować wydobycie, import i budowę nowych źródeł energii, aby Polska przeszła transformację bez utraty bezpieczeństwa energetycznego i społecznego?