Rośnie zapotrzebowanie na surowce mineralne, potrzeba nowych kadr i lepszego prawa

Tegoroczna Szkoła Górnictwa Odkrywkowego zgromadziła najwybitniejszych ekspertów górniczych z całego kraju

W Wiśle trwa XIII edycja Szkoły Górnictwa Odkrywkowego. Według danych pozyskanych z organizacji Aggregates Europe (UEPG), Polska zajmuje czołowe stanowisko wśród europejskich producentów kruszyw, osiągając roczną produkcję na poziomie około 275 mln ton z tendencją wzrostową w latach 2025–2027. Fakt ten wielokrotnie akcentowano podczas dyskusji.

W kraju funkcjonuje 7442 zakładów górniczych, z których ponad 7300 to zakłady odkrywkowe. Dostarczyły one w ub.r. na rynek ponad 371 mln t kopalin. Same kruszywa naturalne odpowiadały za blisko 265 mln t wydobycia, co stanowiło ponad dwie trzecie całkowitej produkcji kopalin w kraju. Według Bilansu Zasobów Złóż Kopalin w Polsce stan na 31 grudnia 2025 r. Polska bogata jest w surowce skalne: dolomity, gips i anhydryty, glinę ceramiczną, kamienie łamane i bloczne, kredę, piaski i żwiry, a także surowce ilaste, torf, wapienie i magle dla przemysłu cementowego i wapiennicze. Geologiczne zasoby bilansowe na 31 grudnia2025 r. to  64 796,72 mln ton, w tym zagospodarowane – 21 246,25  mln ton.

Sektor tworzy tysiące miejsc pracy oraz zapewnia funkcjonowanie wielu gałęzi gospodarki. Są to liczby, które jednoznacznie pokazują, że górnictwo odkrywkowe nie jest jedynie jednym z elementów gospodarki – ale jej strategicznym filarem. Jednocześnie branża znajduje się w szczególnym momencie swojej historii – zgodzili się uczestnicy debaty. 

Potrzeba ochrony złóż

- Z jednej strony możemy prognozować rosnące zapotrzebowanie na surowce mineralne wynikające z planowanych inwestycji infrastrukturalnych i energetycznych. Z drugiej strony przedsiębiorcy mierzą się z coraz bardziej złożonym otoczeniem regulacyjnym, wyzwaniami środowiskowymi, potrzebą ochrony złóż, zmianami w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz oczekiwaniami społecznymi dotyczącymi sposobu prowadzenia działalności wydobywczej. Coraz większego znaczenia nabierają również zagadnienia związane z raportowaniem ESG, gospodarką obiegu zamkniętego, ograniczaniem emisyjności procesów produkcyjnych oraz efektywnym wykorzystaniem zasobów naturalnych – podkreślili prof. inż. Zbigniew Kasztelewicz, przewodniczący Komitetu Organizacyjnego XIII Szkoły Górnictwa Odkrywkowego, dr inż. Mateusz Sikora z Katedra Inżynierii Górniczej i Bezpieczeństwa Pracy na Wydziale Inżynierii Lądowej i Gospodarki Zasobami AGH, sekretarz XIII SGO.

Bezpieczeństwo i kadry

Ważne miejsce w działalności całego sektora zajmuje bezpieczeństwo pracy. Ten fakt był również wielokrotnie mocno akcentowany. Niezależnie od postępu technologicznego, skali produkcji czy wyzwań gospodarczych, najwyższą wartością pozostaje zdrowie i życie pracowników. Dlatego jednym z najważniejszych celów przedsiębiorców, organów nadzoru górniczego oraz instytucji odpowiedzialnych za funkcjonowanie branży pozostaje konsekwentne dążenie do „zerowypadkowości”. Rozwój kultury bezpieczeństwa, wdrażanie nowoczesnych systemów zarządzania ryzykiem, wykorzystanie nowych technologii wspierających bezpieczne prowadzenie ruchu zakładów górniczych oraz ciągłe doskonalenie kwalifikacji pracowników stanowią dziś podstawowe kierunki rozwoju sektora.

Podczas obrad SGO przywołano również kwestię wykwalifikowanych kadr dla branży. Górnictwo węgla kamiennego i odkrywkowego zmaga się z tym problemem od lat. Jak podkreślono w czasie debaty - w przestrzeni publicznej nadal funkcjonuje błędne przekonanie, że transformacja energetyczna oznacza likwidację górnictwa jako całości. Tymczasem proces odchodzenia od paliw kopalnych w energetyce nie oznacza rezygnacji z wydobycia surowców mineralnych niezbędnych dla rozwoju infrastruktury, budownictwa, przemysłu czy nowoczesnych technologii. Wręcz przeciwnie – bezpieczeństwo surowcowe państwa oraz realizacja strategicznych inwestycji będą wymagały w kolejnych dekadach wysoko wykwalifikowanych specjalistów i nowoczesnej kadry inżynierskiej. 

W tym kontekście zasadne jest również przeanalizowanie obowiązujących zasad uzyskiwania kwalifikacji zawodowych w górnictwie odkrywkowym, obejmujących ścieżkę rozwoju od zawodów szkolnictwa branżowego do stanowisk kierownictwa i dozoru ruchu zakładu górniczego. Warto poddać ocenie, czy obecnie funkcjonujące rozwiązania odpowiadają rzeczywistym potrzebom sektora oraz czy zapewnią odpowiednią liczbę wykwalifikowanych pracowników i osób dozoru w perspektywie najbliższych lat. Jest to szczególnie istotne w obliczu niekorzystnych trendów demograficznych oraz utrzymujących się stereotypów i błędnych przekonań dotyczących przyszłości górnictwa, które wpływają na postrzeganie branży przez młode pokolenie. Jednocześnie obserwowany jest wzrost zapotrzebowania na specjalistyczne kompetencje niezbędne do prowadzenia nowoczesnej, bezpiecznej i coraz bardziej zaawansowanej technologicznie działalności górniczej.

Praktyczna Strona Wiedzy

Hasło tegorocznej, XIII Szkoły Górnictwa Odkrywkowego brzmi „Praktyczna Strona Wiedzy”. Wnioski wypracowywane podczas obrad trafiają do instytucji odpowiedzialnych za kształtowanie polityki gospodarczej i surowcowej państwa, stając się ważnym głosem środowiska w procesie tworzenia przyszłych regulacji – zapowiedzieli organizatorzy.

Tegoroczną debatę, która odbywa się w dniach 7-9 września w Wiśle organizuje Katedra Inżynierii Górniczej i Bezpieczeństwa Pracy  Wydziału Inżynierii Lądowej i Gospodarki Zasobami AGH Kraków przy współudziale Komitetu Górnictwa Polskiej Akademii Nauk Sekcji Technologii Górniczych Komitetu Górnictwa PAN, Głównej Komisji Górnictwa Skalnego ZG SITG, Stowarzyszenia Polskich Inżynierów Strzałowych oraz Fundacji Nauka i Tradycje Górnicze przy Wydziale Inżynierii Lądowej i Gospodarki Zasobami AGH Kraków. Patronat honorowy roztoczyła Ministra Klimatu i Środowiska Paulina Henning-Kloski oraz Minister Energii Miłosz Motyka.