Ponad 30 procent żon górników pracuje zawodowo, 6,8 proc. uczy się. Pasywnych zawodowo jest tylko 15,4 procent żon. Tradycyjny model rodziny górniczej, znany m.in. z filmowej trylogii Kazimierza Kutza, odchodzi w zapomnienie. Potwierdzają to wyniki badań socjologicznych przeprowadzonych wśród górników, którzy w ciągu ostatnich 2 lat zostali przyjęci do pracy w kopalniach Kompanii Węglowej. Z tego grona ankietowanych – 50 procent ma żony, z których 31,1 procent pracuje zawodowo.
W poprzednich latach nie prowadzono tego typu badań, niemniej na Śląsku obowiązujący schemat był taki, że żona czekała w domu z obiadem na wracającego po szychcie małżonka, który z jednej pensji utrzymywał całą rodzinę.
Trzy średnie krajowe to przeszłość
– Kiedyś górnik zarabiał 3 razy więcej, niż wynosiła średnia krajowa. Teraz ma 1,7 średniej wypłaty, ale trzeba pamiętać, że młody górnik zarabia mniej. 57 procent badanych szacuje swoją sytuację materialną jako skromną lub bardzo skromną, niepozwalającą na oszczędzanie. Tylko 15 procent przyznaje, że stać ich na finansowe rezerwy. Ale nikt nie narzeka na zarobki. Tak więc zwykła potrzeba ekonomiczna zmusiła żony górników do pracy. Do tego doszły przemiany kulturowe. Model rodziny górniczej zupełnie się zmienił, teraz o ognisko domowe dbają także mężczyźni, którzy gotują i sprzątają – mówi Piotr Mielnicki, prezes Kompanijnego Ośrodka Szkolenia w Knurowie, który zlecił wspomniane badania socjologom z Uniwersytetu Śląskiego.
Żony górników mocno się emancypują, często zajmując kierownicze stanowiska w kopalniach. Jak chociażby Danuta Stoppel, która jest kierownikiem Oddziału Kontroli Jakości Węgla w kopalni „Szczygłowice”. Jej mąż jest sztygarem zmianowym w tym samym zakładzie. Czy pani Stoppel chciałaby dla siebie tradycyjnej roli kobiety-matki, ograniczającej się wyłącznie do obowiązków domowych?
– Ależ broń Boże! Taki układ, jaki mamy teraz, jest dla mnie bardzo dobry – zapewnia „Trybunę Górniczą” pani Danuta. – Kobiety na Śląsku, żony górników, chcą być aktywne zawodowo i ruchowo i nie dadzą się zamknąć w domach. W naszej rodzinie obiad jest wprawdzie na mojej głowie, ale resztą obowiązków dzielę się z mężem. On nie unika sprzątania czy innych zajęć domowych, których się nie wstydzi. Ale to równouprawnienie nie jest możliwe tak do końca. Przecież kobiety nie są tak silne jak mężczyźni i nie będą pracowały chociażby w przodku, gdzie trzeba niezłej krzepy. Tak więc, we wszystkim musi być umiar.
Przemijające wzorce
W rodzinie górniczej bardzo ważne jest przywiązanie do tradycji, ale wypracowane przez wieki wzorce kulturowe bardzo się ostatnio zmieniły. Jak wynika z badań, partnerki górników nie tylko pracują, ale również uczą się (6,8 procent). Pasywnych zawodowo jest tylko 15,4 procent żon, które wybrały dom jako miejsce swojej aktywności.
– Uzyskane wyniki potwierdzają fakt dalszej ewolucji tradycyjnej rodziny górniczej w kierunku partnerskim – dowodzi prof. Marek Szczepański, który sporządził stosowny raport socjologiczny dla Kompanii Węglowej. – Przeobrażenia tradycyjnej rodziny sprawiają, że pracodawca winien rozważyć zmiany w funkcjonowaniu kopalni, mając na względzie pozycję żon górników. One odgrywają bowiem coraz istotniejszą rolę w kształtowaniu budżetu domowego, a także przy podejmowaniu w rodzinie ważnych decyzji finansowych, edukacyjnych i zawodowych.
Pozytywna emancypacja
Dr Marek Migalski, absolwent Uniwersytetu Śląskiego, naukowiec i polityk związany z naszym regionem, uważa, że rozwijający się proces emancypacji kobiet jest pozytywnym trendem dla górnictwa. Przy okazji zaznacza, że na Zachodzie aż 85 procent aktywnych zawodowo pań zatrudnionych jest w sektorze usług, a nie w przemyśle. Na Śląsku proporcje są inne, ale z każdym rokiem rośnie liczba pań pracujących właśnie w usługach.
– Równouprawnienie to światowy trend i tego nie da się już zmienić. To trzeba zaakceptować – zaznacza dr Migalski. – Kobieta wcale nie musi być utrzymywana przez mężczyznę. Te zmiany, to szansa dla kobiet, które wzięły sprawy w swoje ręce z pożytkiem dla rodzin.
