Bezpieczeństwo zaczyna się od surowców i wiedzy

Konferencja KOMEKO była ważnym głosem w dyskusji o tym, jak Polska powinna projektować swoje bezpieczeństwo i rozwój w kolejnych dekadach

Jubileuszowa, XXV edycja konferencji KOMEKO, zorganizowana przez Instytut Techniki Górniczej KOMAG, stała się nie tylko okazją do podsumowania dorobku jednego z ważniejszych branżowych forów dyskusji w Polsce, ale także przestrzenią do rozmowy o wyzwaniach, przed jakimi stoi dziś krajowa gospodarka surowcowa, nauka i przemysł. W inauguracji wydarzenia udział wzięli przedstawiciele administracji rządowej i środowiska naukowego, a ton otwarciu nadali gospodarze wydarzenia – dyrektorzy Instytutu, Dariusz Prostański i Bartłomiej Polnik.

Celem XXV Międzynarodowej Konferencji Naukowo-Technicznej KOMEKO jest przegląd kierunków rozwoju systemów przeróbczych surowców mineralnych z uwzględnieniem relacji człowiek–maszyna–środowisko. W programie przewidziano zarówno debatę strategiczną, jak i część ściśle technologiczną: sesję plenarną, panel dyskusyjny poświęcony znaczeniu przeróbki surowców w kontekście gospodarki o obiegu zamkniętym i bezpieczeństwa kraju, a także sesje dotyczące transformacji sektora węgla kamiennego, innowacji procesowych, magazynowania energii, surowców krytycznych, odzysku oraz rekultywacji terenów pogórniczych. 

Podczas otwarcia wielokrotnie podkreślano, że jubileusz KOMEKO przypada na moment szczególny – czas napięć geopolitycznych, zakłóceń łańcuchów dostaw, rosnących kosztów energii oraz przyspieszającej transformacji technologicznej i energetycznej. W tym kontekście konferencja została przedstawiona jako miejsce realnej debaty o przyszłości przemysłu, a zarazem o potrzebie budowania trwałych podstaw bezpieczeństwa państwa: energetycznego, surowcowego, technologicznego i społecznego. Takie ujęcie dobrze współgra z oficjalnym profilem wydarzenia, które łączy zagadnienia przeróbki surowców, ekologii, GOZ, OZE, gospodarki wodnej i sprawiedliwej transformacji. 

Szczególnie mocno wybrzmiało wystąpienie wiceministra odpowiedzialnego za sprawy górnictwa, dr. inż. Mariana Zmarzłego. Minister zwrócił uwagę, że transformacja nie może być rozumiana wyłącznie jako odchodzenie od tradycyjnych paliw i zastępowanie ich nowymi źródłami energii. Jak mówił, „transformacja szeroko pojęta to nie tylko przejście w energetyce od górnictwa węglowego po OZE czy atom. To także transformacja społeczeństwa”, a państwo musi zadbać o to, by nie powtórzyć błędów dawnych restrukturyzacji. 

Marian Zmarzły akcentował również, że bezpieczeństwo surowcowe państwa należy rozumieć szeroko – nie tylko przez pryzmat węgla, paliw czy gazu, lecz także w odniesieniu do metali i surowców niezbędnych dla nowoczesnej gospodarki. W jego wystąpieniu mocno wybrzmiał także wątek odporności państwa na zakłócenia zewnętrzne. 

- Przerwanie łańcuchów dostaw, jeśli chodzi o surowce, powoduje problemy wewnątrz państwa – podkreślił.

Wskazał, że „musimy korzystać z tych dobrodziejstw, które mamy” i racjonalnie wykorzystywać krajowe zaplecze surowcowe oraz potencjał odzysku. 

Z kolei prof. Marek Gzik, wiceminister odpowiedzialny za naukę, osadził dyskusję w szerszym kontekście współczesnych przemian gospodarczych i cywilizacyjnych. Podkreślał, że w obliczu niestabilności międzynarodowej, doświadczeń pandemicznych oraz rosnących kosztów energii i pracy Polska nie może już opierać swojej konkurencyjności na taniej sile roboczej. Jak stwierdził, „nie jesteśmy już gospodarką taniej siły roboczej”, a współczesne wyzwania wymagają „wzmocnienia potencjału naukowego”. 

Prof. Marek Gzik przypomniał również, że Polska dysponuje wartościowym zapleczem kadrowym i infrastrukturą badawczo-rozwojową. W jego ocenie właśnie ten potencjał powinien stać się fundamentem dalszego rozwoju kraju. Jak mówił, „to wzmocnienie naukowe jest szansą na zbudowanie silnej polskiej gospodarki i w wielu wymiarach budowanie bezpieczeństwa naszego kraju”. 

W jego wystąpieniu ważne było także przypomnienie, że nauka nie może dziś funkcjonować w oderwaniu od potrzeb gospodarki i państwa. Minister akcentował potrzebę finansowania badań, utrzymania infrastruktury oraz rozwijania programów wspierających wdrożenia i współpracę pomiędzy nauką a przemysłem. Wpisywało się to w charakter samej konferencji KOMEKO, która według organizatorów ma służyć właśnie wymianie wiedzy, prezentacji innowacyjnych technologii i nawiązywaniu współpracy między środowiskiem naukowym a przemysłowym. 

Bardzo istotny ton jubileuszowej konferencji nadało również wystąpienie prof. Krzysztofa Galosa, Głównego Geologa Kraju. Wskazywał on, że bezpieczeństwo surowcowe stało się dziś jednym z kluczowych elementów bezpieczeństwa państwa i wspólnoty europejskiej. Jak podkreślił, „bezpieczeństwo surowcowe nabiera szczególnego znaczenia ze względu na realne i potencjalne niedobory i ryzyko zakłóceń dostaw surowców na rynkach mineralnych”. 

W jego słowach wybrzmiała potrzeba budowy nowego podejścia strategicznego. Jak zaznaczył, „bardzo ważnym elementem budowania bezpieczeństwa surowcowego powinno być przygotowanie pewnej strategii, polityki surowcowej państwa, biorącej pod uwagę możliwe krajowe, jak i importowane źródła tych surowców”. 

W swoim wystąpieniu szeroko odniósł się do europejskich i krajowych działań związanych z surowcami krytycznymi. Mówił o znaczeniu rozporządzenia CRMA, o potrzebie przygotowania programów poszukiwania źródeł surowców krytycznych, monitorowania rynku oraz rozwijania gospodarki cyrkularnej. Podkreślił przy tym z dużym realizmem, że „to jest proces bardzo powolny, nie czarujmy się”, wskazując, że budowanie bezpieczeństwa surowcowego wymaga myślenia długofalowego, a nie wyłącznie doraźnych reakcji. 

Jubileuszowa konferencja KOMEKO pokazała wyraźnie, że współczesna debata o górnictwie, przeróbce surowców i transformacji przemysłowej nie dotyczy już wyłącznie bieżącej eksploatacji czy kondycji poszczególnych branż. To rozmowa o odporności państwa, o sile nauki, o polityce surowcowej, o gospodarce obiegu zamkniętego i o mądrej, odpowiedzialnej transformacji. W tym sensie XXV edycja konferencji nie była jedynie symbolicznym jubileuszem, ale ważnym głosem w dyskusji o tym, jak Polska powinna projektować swoje bezpieczeństwo i rozwój w kolejnych dekadach.